Eπέλαση Hνίοχων

Ο Ηνίοχος της Μοτύης, του 460 – 470 π.X., πρέπει να αποτελεί ανάθημα κάποιου υψηλού παραγγελιοδότη από τη Μεγάλη Ελλάδα, ύστερα από νίκη στους Πανελλήνιους Αγώνες. Σύμφωνα με τον καθηγητή της Αρχαιολογίας Νίκο Σταμπολίδη, το άγαλμα έχει σχέση με τα γλυπτά του Ναού του Διός στην Ολυμπία και ιδιαίτερα με τον Ηνίοχο του Οινομάου

Ένας εκθαμβωτικός «Ηνίοχος» από λευκό παριανό μάρμαρο, αγέραστος νέος, ηλικίας
2.470 χρόνων, ήρθε από τη Μεγάλη Ελλάδα της Κάτω Ιταλίας μαζί με 212
αρχαιότητες που σχετίζονται όλες με τον αθλητισμό και τους αγώνες για να
συμμετάσχει στον εορτασμό των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας. Γιατί η ρίζα της
λέξης αγώνας είναι κοινή με την αγορά και σημαίνει συγκέντρωση πλήθους.

H «καρδιά» της Κάτω Ιταλίας και της Σικελίας σκιρτά ελληνικά. Πώς αλλιώς να
ερμηνεύσεις τη θερμή ανταπόκριση 32 μουσείων στην πρόκληση να συμμετάσχουν
στην πρώτη έκθεση που οργανώνεται στη χώρα μας, με τίτλο «Μεγάλη Ελλάς.
Αθλητισμός και Ολυμπισμός στην περιφέρεια του ελληνικού κόσμου. Κάτω Ιταλία
και Σικελία».

«Οι πρωταθλητές τότε, όπως και τώρα, πολύ συχνά ήταν από την περιφέρεια του
Ελληνισμού για πολλούς λόγους», εξηγεί ο εμπνευστής και οργανωτής αυτής της
έκθεσης, καθηγητής Νικόλαος Σταμπολίδης. Οι Έλληνες των αποικιών, που ήθελαν
με κάθε τρόπο να συμμετέχουν στις πανελλήνιες γιορτές, να επιβεβαιώνουν ότι
γίνονται δεκτοί ως Έλληνες, να συνειδητοποιούν ότι είναι μέλη του ιδίου
έθνους».

Πώς να εξηγήσεις την παραχώρηση του πιο περικαλλούς αγάλματος της Κάτω
Ιταλίας;

Ο Ηνίοχος της Μοτύης, ο μαρμάρινος αδελφός του δικού μας μπρούντζινου Ηνιόχου
των Δελφών, στέκει υπερήφανος μέσα στο μακρύ λεπτό πτυχωτό του ένδυμα, στην
ειδική αίθουσα του Μεγάρου Σταθάτου, σαν να ατενίζει ένα αθέατο πλήθος που
επευφημεί τον νικητή αρματηλάτη, ενώ ακουμπά το χαμένο σήμερα στεφάνι τού
νικητή στο κεφάλι του. H τέλεια πλασμένη σάρκα του, νωπή από τον ιδρώτα της
αρματοδρομίας υγραίνει το λεπτό ένδυμα που ρέει σαν θαλάσσιο κύμα πάνω στο
στιβαρό του σώμα.

Δύο παλαιστές στο αγώνισμα της όρθιας πάλης, που θεωρείται ότι αναπαριστά την πάλη του Ηρακλή, το πρότυπο του παλαιστή, με τον γίγαντα Ανταίο (2ος αι. π.X.) από την Αίγυπτο. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο

Σε ποιον πανελλήνιο Αγώνα – μήπως τους Ολυμπιακούς; – ξετυλίχθηκε αυτή η
στιγμή και πότε; Απαντήσεις δεν υπάρχουν, αφού το άγαλμα μεταφέρθηκε ως λάφυρο
στην καρχηδονιακή πόλη Μοτύη ήδη κατά την αρχαιότητα και ετάφη, με αποτέλεσμα
να σωθεί σχεδόν ακέραιο.

Ογδόντα έξι ονόματα Ολυμπιονικών μας σώθηκαν από τη Μεγάλη Ελλάδα και
στην είσοδο του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης μία ανάγλυφη στήλη του 150-200 μ.X.
από το Μουσείο της Νάπολι γεμάτη στεφάνους νίκης μάς πληροφορεί ότι ο
παλαιστής Μάρκος Αυρήλιος Ερμαγόρας από τη Μαγνησία του Σιπύλου νίκησε σε 29
στεφανίτες αγώνες και σε 127 χρηματικούς. Στα Ολύμπια της Πίσας, στους
Ολυμπιακούς έφερε ισοπαλία, όπως και σε άλλους 18 αγώνες.

Εκθέματα οκτώ αιώνων

Τα εκθέματα καλύπτουν οκτώ αιώνες, από τον 6ο π.X. έως τον 2ο μ.X. Πήλινα
αγγεία με ποικίλες παραστάσεις αθλητικού περιεχομένου, αντικείμενα προπόνησης
– χάλκινοι δίσκοι, αλτήρες, ακόντια -, περιποίησης του σώματος – αρύβαλλοι και
αλάβαστρα για αρώματα, στλεγγίδες, λουτήρες -, νομίσματα που απαθανατίζουν τις
Ολυμπιακές νίκες των πόλεων, αναθήματα αθλητών, αναθηματικά και επιτύμβια
γλυπτά, όπως το δεύτερο αστέρι της έκθεσης, ο μαρμάρινος έφηβος του
Ακράγαντος, ο χάλκινος έφηβος του Σελινούντος και ένα πρόπλασμα αρχαίου
σταδίου, μοναδικό στο είδος του, από το Τίβολι. H έκθεση ξεκινά από το
αγώνισμα του δρόμου, αφιερώνει ειδικές ενότητες στα άλλα αγωνίσματα και τη
στεφάνωση των νικητών και είναι εμπλουτισμένη με δύο βίντεο, ένα για τον
Ηνίοχο των Δελφών που σκηνοθέτησε η Μάγδα Μαργαρίτη κι ένα για την
προετοιμασία και το ταξίδι των εκθεμάτων από τη Μεγάλη Ελλάδα στην Αθήνα, του
Νίκου Κατσαούνη.

INFO

«Μεγάλη Ελλάς. Αθλητισμός και Ολυμπισμός στην περιφέρεια του ελληνικού κόσμου.
Κάτω Ιταλία και Σικελία», στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (Μέγαρο Σταθάτου, Βασ.
Σοφίας και Ηροδότου 1, τηλ. 210-7228.321). Επιμέλεια: Νικόλαος Χρ.
Σταμπολίδης. Είσοδος: Δωρεάν. Διάρκεια: έως 4 Οκτωβρίου.