Aνάμεσα σε πρόστυχες χειρονομίες και λογοκρισία

Ωμός εκβιασμός στην εργασία ή δούρειος ίππος λογοκρισίας; Και οι δύο απόψεις
έχουν διατυπωθεί. Και θα τις βρούμε μπροστά μας, αφού η σεξουαλική
παρενόχληση, κατόπιν κοινοτικής οδηγίας, θα τύχει νομικής ρύθμισης και στην
Ελλάδα.

«Στόχος δεν είναι να σημειωθεί ένα κύμα μηνύσεων στα δικαστήρια. Ο νόμος έχει
τη λογική της πρόληψης», λέει στα «NEA» η κ. Άννα Διαμαντοπούλου, η οποία, ως
αρμόδια επίτροπος για την Κοινωνική Πολιτική, είχε προτείνει την κοινοτική
οδηγία. «Δεν θα θέλαμε να θυματοποιηθούν οι γυναίκες εις βάρος των ανδρών.
Στις ΗΠΑ άλλωστε αποκαταστάθηκαν ήδη οι ισορροπίες. H ουσία του νόμου είναι
ότι μεταφέρει στους εργοδότες την ευθύνη να δημιουργήσουν έναν κώδικα
συμπεριφοράς. Επιπλέον, να γνωρίζουν οι γυναίκες τα δικαιώματά τους και να μη
δέχονται παθητικά τέτοιες συμπεριφορές». H οδηγία εγκρίθηκε ύστερα από έξι
μήνες διαπραγματεύσεων, ορίζοντας ότι ο εργοδότης είναι υπόλογος για
σεξουαλική παρενόχληση που λαμβάνει χώρα στην επιχείρησή του και οφείλει να
αποδείξει πως έκανε ό,τι ήταν δυνατόν για να την αποσοβήσει.

Όπως λέει στα «NEA» ο συγγραφέας και καθηγητής Συγκριτικής Εγκληματολογίας στο
Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, Ευγένιος Τριβιζάς, «πολλές γιαπωνέζικες εταιρείες
ασφαλίζονται για περίπτωση δίωξης από υπαλλήλους για “σεκουχάρα”, όπως λέγεται
στα ιαπωνικά η παρενόχληση».

Στην Ελλάδα το θέμα αντιμετωπίζεται με θυμηδία, σημειώνει η κ.
Διαμαντοπούλου. «Όταν συζητούσαμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι μεσογειακές
οργανώσεις εργοδοτών χλεύαζαν τον νόμο, λέγοντας ότι το φλερτ είναι μέρος της
κουλτούρας τους». Πρόσφατα, καταστηματάρχης της Ρώμης, κατηγορούμενος για…
θωπεία οπισθίων υπαλλήλου του, είπε στο δικαστήριο ότι είναι μέρος της
ιταλικής κουλτούρας, όπως η πίτσα και η Φεράρι! «H σεξουαλική παρενόχληση,
όμως, στον χώρο εργασίας δεν είναι πρόβλημα ιδιωτικό», λέει η κ.
Διαμαντοπούλου. «Όταν μια γυναίκα πρέπει ή να πέσει στο κρεβάτι με κάποιον ή
να απολυθεί, τότε το πρόβλημα είναι πολιτικό».

Στις ΗΠΑ, οι περισσότερες ιστορίες παρενόχλησης ήρθαν στο φως το 1964 (εποχή
κατά την οποία επινοήθηκε και ο όρος), όταν το Κογκρέσο ψήφισε νόμο και
δημιούργησε την Επιτροπή Ίσων Ευκαιριών Απασχόλησης. Αλλά θύματα εντοπίζονται
ήδη το 1830, όταν γυναίκες εργάζονταν στα υφαντουργεία της Νέας Αγγλίας. «Όταν
οι γυναίκες άρχισαν να εισέρχονται μαζικά στον εργασιακό χώρο», λέει ο
Ευγένιος Τριβιζάς, «αντιμετώπισαν διπλό πρόβλημα. Πρώτον, προϊσταμένους που με
απειλές ή υποσχέσεις προαγωγών, αυξήσεων κ.λπ. επιχειρούσαν να εξασφαλίσουν
την ερωτική τους εύνοια και δεύτερον, συναδέλφων που δεν έβλεπαν με καλό μάτι
τον γυναικείο ανταγωνισμό».

Σκηνή από την ταινία «Αποκαλύψεις», όπου ο Μάικλ Ντάγκλας παρενοχλείται σεξουαλικά από την Ντεμί Μουρ

H Γαλλία και το Βέλγιο έχουν από χρόνια νόμους που απαγορεύουν ρητώς τη
σεξουαλική παρενόχληση, όμως τα περισσότερα κράτη-μέλη της E.E. έχουν μόνο
αποσπασματικούς. Στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία δεν υπάρχει πρόβλεψη.

Σύμφωνα με Οδηγό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σεξουαλική παρενόχληση στους χώρους
εργασίας συνιστούν «αγγίγματα, χάδια ή τσιμπήματα, με στόχο την πίεση για
σύναψη σεξουαλικών σχέσεων, συνεχείς προτάσεις για κοινωνική δραστηριότητα
εκτός εργασίας, υπονοούμενα, πρόστυχα σχόλια ή χειρονομίες, επίδειξη άσεμνων
εικόνων, σφύριγμα».

Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Πατρών, το 66,7% των Ελληνίδων έχει
υποστεί τουλάχιστον μία φορά παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο (και σύφωνα με
έρευνα του ΚΕΘΙ το 10% κατ’ επανάληψη). Στην Ευρώπη, το αντίστοιχο ποσοστό με
βάση έρευνα του 1999 είναι 50%, με «πρωταθλήτρια» την Ισπανία (84%) και πιο…
φρόνιμη την Ιρλανδία (22%).

Και οι άντρες παρενοχλούνται

H αντίληψη ότι θύματα παρενόχλησης είναι μόνο οι ελκυστικές γυναίκες, αποτελεί
μύθο. Όπως λένε οι επιστημονικοί υπεύθυνοι της έρευνας του Κέντρου Ερευνών για
Θέματα Ισότητας, Βάσω Αρτινοπούλου (Πάντειο) και Θόδωρος Παπαθεοδώρου
(Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου), η πιθανότητα να παρενοχληθεί κάποιος σεξουαλικά
συνδέεται με την ευπάθεια του αποδέκτη και όχι με τη φυσική εμφάνιση. Επίσης
«δεν σχετίζεται με έντονη ερωτική επιθυμία, αλλά με επίδειξη δύναμης». H
έρευνα του ΚΕΘΙ έδειξε ότι το 3% των Ελλήνων παρενοχλούνται από γυναίκες
ιεραρχικά ανώτερες. Τα αντίστοιχα ποσοστά στην Ευρώπη είναι 10% και στις ΗΠΑ
15%.

Σώτη Τριανταφύλλου

«Όχι κι άλλοι νόμοι»

Σώτη Τριανταφύλλου: «Το κάθε ενήλικο άτομο πρέπει να μάθει να τα βγάζει πέρα μέσα και απέναντι στον κόσμο»

«H “σεξουαλική παρενόχληση” αποκτά περιεχόμενο παραβατικής συμπεριφοράς, όταν
η πρόκληση/απαίτηση συνοδεύεται από εκφοβισμό ή άλλες εκδηλώσεις κατάχρησης
εξουσίας. Όταν ένας εργοδότης ή μια εργοδότρια πιέζει και εκβιάζει υφιστάμενα
πρόσωπα ή όταν ένας πατέρας χρησιμοποιεί για σεξουαλικούς σκοπούς την πατρική
εξουσία και, με την απειλή της κοινωνικής κατακραυγής, επιβάλλει όρκο σιωπής.
Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις – ακόμα και στις πιο “ενοχλητικές” – η
σεξουαλική αρπακτικότητα δεν μπορεί – και δεν πρέπει – να οριοθετηθεί νομικά.
Ο φεμινιστικός πουριτανισμός – που βλέπει στην κάθε γυναίκα ένα, εξ ορισμού,
θύμα της ανδρικής “βαρβαρότητας” – είναι εξ ίσου σκοταδιστικός με την
επιθετική συμπεριφορά που υπαγορεύεται από τη λεγόμενη ανδροκρατία. Όσο για
τους άνδρες, υφίστανται με εύθυμη καρτερία τη σεξουαλική παρενόχληση εκ μέρους
των γυναικών (και με αγανάκτηση τη σεξουαλική παρενόχληση εκ μέρους των
ομοφυλοφίλων, όταν οι ίδιοι είναι ετεροφυλόφιλοι), μιας και συχνά δεν την
αναγνωρίζουν ως παραβίαση της ατομικότητάς τους, αλλά ως μέρος του παιχνιδιού
των φύλων. Σύμφωνα μ’ αυτή τη διπλή ηθική, η σεξουαλική παρενόχληση ανδρών
θεωρείται απλώς κακόγουστη, ενώ η γυναικεία τείνει να ποινικοποιηθεί. Τα
χριστιανικά ήθη και ο φεμινισμός έπεισαν τις γυναίκες πως οι άνδρες τις
αντιμετωπίζουν συλλήβδην ως σεξουαλικά αντικείμενα, δηλαδή ταπεινωτικά. Όμως,
η ταύτιση σεξουαλικής διάθεσης και εξευτελισμού μπορεί να οδηγήσει σε τερατώδη
συμπεράσματα, σε κατασταλτικά μέτρα και σε λογοκρισία, καθώς και στην παράδοξη
αντίληψη ότι, ακόμα και όταν δεν υπεισέρχονται παράγοντες οικονομικής και
κοινωνικής εξουσίας, η σεξουαλική πρόκληση είναι έγκλημα. Αλλά δεν
χρειαζόμαστε περισσότερους νόμους. Οι νόμοι πρέπει να μειωθούν».

Λένα Διβάνη

«Κάποιος να αντιδράσει…»

Λένα Διβάνη: «Κανείς δεν παρεξηγήθηκε από το αθώο φλερτ. Εδώ μιλάμε για ανοιχτούς εκβιασμούς»

«Έχω την εντύπωση ότι η σεξουαλική παρενόχληση των γυναικών στον χώρο εργασίας
είναι ένα από τα καλύτερα κρυμμένα μυστικά. Οι γυναίκες ντρέπονται, φοβούνται
ή υποκύπτουν, αλλά σπανιότατα μιλάνε γι’ αυτό. Το σοβαρότατο αυτό ζήτημα
γελοιοποιήθηκε στη χώρα μας αμέσως μόλις εμφανίστηκε κι έτσι βολικότατα
ακυρώθηκε, όπως ένα σωρό άλλα. «Δηλαδή να μη σας λέμε ένα κομπλιμέντο;»,
απορούν συχνά οι συνάδελφοί μας. E, όχι, δεν μιλάμε για ένα κομπλιμέντο,
κύριοι. Μιλάμε για απροκάλυπτα και βουβά στριμώγματα στο φωτοτυπικό, για το
αφεντικό του σούπερ μάρκετ που σε στριμώχνει ανάμεσα στα μαρούλια και τα τυριά
για ένα στα γρήγορα ειδεμή θα ψάχνεις για δουλειά. Μιλάμε για τον αντιδήμαρχο
Αλμυρού που ζόριζε τη φουκαριάρα καθαρίστρια, για τους μεγαλοδικηγόρους που
προσλαμβάνουν τις νεαρές ασκούμενες, απαιτώντας να φορούν μίνι για να
διακοσμούν το γραφείο τους (ελπίζοντας φανερά να διακοσμήσουν και το κρεβάτι
τους).

Συζητώντας με τις γυναίκες μένεις έκπληκτος διαπιστώνοντας πόσο συχνά
υποκύπτουν. Μία εξήγηση είναι ότι δεν έχουν μάθει να δημοσιοποιούν ό,τι τις
προσβάλλει. Μια άλλη χειρότερη είναι ότι – ειδικά η ελληνική – κοινωνία δεν
είναι ακόμα έτοιμη να δεχθεί αυτές τις καταγγελίες, αφού σε επίπεδο ανθρωπίνων
δικαιωμάτων είμαστε σε πρωτόγονο στάδιο ακόμα. Γιατί λοιπόν να μιλήσουν; Για
να στιγματιστούν; Οι άνδρες θα μπορούσαν επίσης να είναι θύματα σεξουαλικής
παρενόχλησης από γυναίκες σε θέση εξουσίας, αλλά μιλάμε για ένα μάλλον σπάνιο
φαινόμενο. Το «με τον παρά μου… και την κυρά μου» είναι ανδρική υπόθεση. Οι
γυναίκες δεν εκτιμούν το σεξ που παίρνουν εκβιαστικά, θέλουν τον άνδρα να τις διεκδικήσει».

Περιπτώσεις φανατισμού και μισαλλοδοξίας

«Χάρη στις προσπάθειες Αμερικανίδων φεμινιστριών ψηφίστηκε σε πολλές χώρες προστατευτική νομοθεσία για τις γυναίκες. Σήμερα τίποτε δεν αποκλείει την επίκλησή της ακόμη και για παρενόχληση άνδρα από άνδρα», λέει ο συγγραφέας και εγκληματολόγος Ευγένιος Τριβιζάς

«H ασάφεια των ορισμών οδήγησε συχνά κάποιους ζηλωτές στα άκρα», λέει ο
Ευγένιος Τριβιζάς, «καταλήγοντας σε μισαλλοδοξία, φανατισμό και έμμεση
λογοκρισία».

«Αμφίβολου γούστου παρομοιώσεις, τολμηρά ανέκδοτα ή ακόμα και η φωτογραφία της
συζύγου ενός εργαζομένου με μπικίνι ακουμπισμένη στο γραφείο του, όπως και
έργα τέχνης, έχουν υποστεί τις συνέπειες της νομοθεσίας περί παρενόχλησης,»
λέει. «Ένας Γκόγια που κρεμόταν ανενόχλητος πάνω από μία δεκαετία σε
πανεπιστημιακή αίθουσα στο Penn State απομακρύνθηκε, όταν μια καθηγήτρια
υποστήριξε ότι συνιστούσε μορφή παρενόχλησης. Στο Seattle πάλι, θεωρήθηκε ως
μορφή παρενόχλησης μια εικόνα που έδειχνε τη μητέρα Γη να γεννάει ένα παιδί
δηλητηριασμένο από χημικές ουσίες και στο Λος Άντζελες καλύφθηκε με ύφασμα το
άγαλμα ενός γυμνού εφήβου σε μια αίθουσα του δημαρχείου για τον ίδιο λόγο.
Πολλές απ’ αυτές τις περιπτώσεις δεν έφτασαν στο δικαστήριο. H απειλή ποινικής
δίωξης και μόνο ήταν αρκετή για να συμμορφωθούν οι εργοδότες ή οι αρχές των
εκπαιδευτικών ιδρυμάτων», επισημαίνει ο κ. Τριβιζάς. Υπενθυμίζει δε ότι ο
Ντέιβ Γκρος αποκαλεί τη νομοθεσία περί παρενόχλησης «Δούρειο ίππο
λογοκρισίας». «Ισχυρίζεται ότι με αυτόν τον τρόπο, οτιδήποτε δεν μπορεί να
λογοκριθεί αλλιώς, διώκεται εάν θεωρηθεί ότι προσβάλλει τις ευαισθησίες
κάποιου πουριτανού υπαλλήλου. Ο όρος σεξουαλική παρενόχληση, στην περίπτωση
αυτή, καταλήγει να σημαίνει “αν είναι σεξουαλικό, πρέπει να είναι και
ενοχλητικό”, (“if it’s sexual, it’s harassment”). Ας ελπίσουμε ότι η ελληνική
νομοθεσία θα εφαρμοστεί συνετά και από ασπίδα προστασίας δεν θα καταλήξει
δούρειος ίππος λογοκρισίας».