Ένας μύθος εβδομήντα ετών

«Οι τυχόν ομοιότητες και τότε και σήμερα είναι συμπτωματικές», επιμένει ο ποιητής Ντίνος Χριστιανόπουλος

Όλο και συχνότερα τα τελευταία χρόνια αποδίδεται από ειδικούς και μη,
κριτικούς καλλιτεχνικής δραστηριότητας όλων των ειδών (λογοτεχνία, μουσική,
θέατρο, κινηματογράφο και γενικότερα δραστηριότητα δημόσιου χαρακτήρα) ο
χαρακτηρισμός «Σχολή Θεσσαλονίκης».

Ο χαρακτηρισμός δεν προσδιορίζει απαραίτητα το είδος του καλλιτεχνικού
προϊόντος αλλά κυρίως το ύφος και την προσωπική στάση του δημιουργού, την
χαμηλών τόνων κοινωνική συμπεριφορά, την ιδιότυπη ηθική και την με αναφορές
στη βυζαντινή παράδοση φιλολογική προσέγγιση του όποιου αντικειμένου εργασίας
(στίχος, μουσική σύνθεση, σκηνοθεσία και υποκριτική απόδοση ρόλων, εικαστικές
δημιουργίες, λογοτεχνία κ.ά).

«Δεν υπήρχε – πολύ δε περισσότερο δεν υπάρχει – Σχολή Θεσσαλονίκης. Υπήρξαν
πέντε-έξι λογοτέχνες που το έργο τους ίσως και να έμοιαζε λιγάκι,
συναγελάζονταν, ήταν και συνεργάτες όλοι τους των “Μακεδονικών ημερών” και
κάποιοι νόμισαν ότι “εγεννήθη σχολή”. Εγώ, λ.χ. τι σχέση μπορεί να ‘χω με τον
Πεντζίκη. Είμαι αντίθετος σε οποιαδήποτε ομαδοποίηση. Οι τυχόν ομοιότητες και
τότε και σήμερα είναι συμπτωματικές», δηλώνει κατηγορηματικά σχεδόν ο ποιητής
Ντίνος Χριστιανόπουλος.

«Στη μουσική, ίσως και στο θέατρο και τους ανθρώπους τους είναι πιο ισχυρό αυτό το “κίνημα”, αλλά σε καμία περίπτωση δεν συνθέτει “σχολή”», λέει ο λογοτέχνης – δημοσιογράφος Γιώργος Σκαμπαρδώνης

«H απόδοση του χαρακτηρισμού-ένταξη στη “νέα κατηγορία” γίνεται πλέον
όχι σε δημιουργούς που δρουν και παράγουν αποκλειστικά στη Θεσσαλονίκη. Αλλά
κυρίως σ’ αυτούς που εκ Θεσσαλονίκης ορμώμενοι μετοικούν αναγκαστικά στην
Αθήνα, όπου και κοινωνούν το “προϊόν” τους (κυρίως μουσικοί και άνθρωποι του
θεάτρου) μεταφέροντας κι αυτό το “άλλο” ύφος και ήθος της – εκ των πραγμάτων –
εσωστρεφούς επαρχίας. Το οποίο συχνά αντιμετωπίζεται ως “εξωτικό”, “γραφικό”,
“ιδιότυπο”, “προκλητικά σεμνό”, “μάλλον λόγιο” και τελικά κατηγοριοποιείται
ως… Σχολή Θεσσαλονίκης.

H λεγόμενη Σχολή Θεσσαλονίκης δεν νομίζω ότι υπήρξε ποτέ, ούτε υπάρχει ως
κοινή συνείδηση, ως κοινός προσανατολισμός των δημιουργών. Δεν σχηματίστηκε
ποτέ ένας συνειδητός όμιλος με συγκεκριμένο προσανατολισμό. Σήμερα, που ο όρος
επανέρχεται παρά τον κοινωνικό κατακερματισμό και την πλήρη έλλειψη συνοχής
στον κόσμο της λογοτεχνίας, χαρακτηρίζει ίσως μια “αυστηρότητα”, μια
“κληροδοτημένη αυστηρότητα” στάσης. Στη μουσική, ίσως και στο θέατρο και τους
ανθρώπους τους είναι πιο ισχυρό αυτό το “κίνημα” αλλά σε καμία περίπτωση δεν
συνθέτει “σχολή”», είναι η άποψη και του λογοτέχνη – δημοσιογράφου Γιώργου
Σκαμπαρδώνη.

H έννοια της «σχολής» διευρύνθηκε μάλιστα τελευταία, ξέφυγε από τα
στενά όρια της λογοτεχνίας από και για την οποία εφευρέθηκε προ 70ετίας και
αποδίδεται όλο και συχνότερα σε συνθέτες (Νίκος Παπάζογλου, Σωκράτης Μάλαμας,
ακόμα και στον εκ Λαρίσης ορμώμενο Θανάση Παπακωνσταντίνου), νεώτερους
ερμηνευτές (Κώστας Μακεδόνας, Ελένη Τσαλιγοπούλου, Μελίνα Κανά, Μελίνα
Ασλανίδου), ηθοποιούς (Λυδία Φωτοπούλου, Φιλαρέτη Κομνηνού), τηλεοπτικά
πρόσωπα, κειμενογράφους κ.ά. ως προσδιοριστικό μιας ιδιάζουσας σεμνότητας στην
κοινωνική και επαγγελματική συμπεριφορά, ίσως και έναν «εσωτερισμό» στο
παραγόμενο «προϊόν» (μουσική, λογοτεχνία, θέατρο, κείμενο).

«Δεν υπήρξε ποτέ “σχολή” με την έννοια ενός κοινού αισθητικού κώδικα αξιών. Το
μόνο κοινό στοιχείο των Βορειοελλαδιτών δημιουργών είναι ίσως αυτός ο
εσωτερισμός στην έκφραση της όποιας μορφής (μουσική, λογοτεχνική, των
κειμένων, του θεάτρου κ.ά.) που οφείλεται κατά πάσα πιθανότητα στην “απόσταση”
από τα λεγόμενα “κέντρα αποφάσεων”, την ευρεία δημοσιότητα – ίσως και την
αμυντική στάση για την άρνησή της», υποστηρίζει και ο πολυβραβευμένος διεθνώς
ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης.

Ο εκδότης του περιοδικού «Εντευκτήριο» Γιώργος Κορδομενίδης,
χαρακτηρίζει ως «σχηματικό» και μάλλον «επινοημένο» τον όρο Σχολή
Θεσσαλονίκης. «H λεγόμενη “εσωστρέφεια των κειμένων” που αποτέλεσε κάποτε το
κοινό των Θεσσαλονικέων δημιουργών έχει μεταμορφωθεί σήμερα στο… κοινό
βλέμμα που προσδοκά – με κάθε τρόπο – την αναγνώριση από την Αθήνα»… δηλώνει
χαρακτηριστικά.

H αρχή έγινε…

Στα μέσα του 1935 ο Τέλλος Άγρας πρωτομίλησε για τη «Σχολή Θεσσαλονίκης»
καταγράφοντας τη λογοτεχνία της πόλης και τους εκπροσώπους της. Ο
όρος-χαρακτηρισμός πέρασε τότε και σε επίσημες μελέτες – ακόμα και στην
«Ιστορία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας» του Λίνου Πολίτη – ως δημιουργικό
αποτέλεσμα της γεωγραφικής συνοίκησης, της βυζαντινής μνήμης, της βιωμένης
συχνά ιστορικής μνήμης (δράση παρακράτους, πολιτικές δολοφονίες κ.ά.) που
διέγραψαν μια χωρίς συντονισμό ενότητα θεμάτων στη λογοτεχνική «παραγωγή».

Στη «Σχολή» εντάχθηκαν στις επόμενες δεκαετίες από την «ίδρυσή» της (Στέλιος
Ξεφλούδας, Θέμελης, Στογιαννίδης, ο «λυρικός» ποιητής Τάκης Βαρβιτσιώτης) και
άλλοι δημιουργοί όπως οι «βυζαντινιστές» Πεντζίκης, Βαφόπουλος, οι «πολιτικοί»
ή… της ήττας Μανόλης Αναγνωστάκης, Κλείτος Κύρου, Πάνος Θασίτης, οι
“ερωτικοί μετεμφυλιακοί» Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, Γιώργος Ιωάννου, Ντίνος
Χριστιανόπουλος, οι νεώτεροι Νίκος Μπακόλας, Τόλης Καζαντζής και οι σύγχρονοι
Αλαβέρας, Δημητριάδης, Σερέφας, Σκαμπαρδώνης, Μίγγας, Μάρκογλου και δεκάδες άλλοι.