Δοκιμές μεικτού θεάτρου

O Ανδρέας Κοντόπουλος με την Εβίτα Ζημάλη στη «Βιομαγεία» που παίζεται στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού θεάτρου

Επίσης δεν είναι υπερβολική η απαίτηση να υπάρχουν και κλειδιά εισόδου σ’
αυτόν τον κώδικα. Κατά τα άλλα, κάθε δοκιμή, πείραμα, έξοδος από τα
καθιερωμένα είναι όχι απλώς επιτρεπτή, θα έλεγα απαιτητή, αφού μόνο έτσι
προχώρησε το θέατρο μέσα στους αιώνες, με άλματα τολμηρά, ευφάνταστα,
πρωτοφανή, συχνά και απροσδόκητα. Ήδη έχουμε συναντήσει τέτοιου είδους
απόπειρες και στην ελληνική θεατρική αγορά, όπου ανταλλάσσονται, όπως σε κάθε
αγορά άλλωστε, εμπειρίες, ύλες και φόρμες και τα τελευταία χρόνια και από
αλλότρια χωράφια τεχνών. Αναφέρω απλώς ενδεικτικά, ως κωδικώς εντελή, τα
πειράματα και τις εναλλακτικές λύσεις του Μιχαήλ Μαρμαρινού και της Ασπασίας
Κράλλη, για να μείνω σε ακραίας διαφοροποίησης δοκιμές.

Στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου η Μαριάννα Κάλμπαρη και ο Δημήτρης
Λιγνάδης πρόσφεραν μία άκρως ενδιαφέρουσα και ιδιαιτέρως τολμηρή θεατρική
εμπειρία, με τίτλο «Βιομαγεία». Εμπειρία εσωθεατρική κατ’ αρχάς αλλά και
επικοινωνιακή εν συνεχεία.

H εσωθεατρική έγκειται στον τρόπο συγκρότησης του «έργου». Αυτό έχει να
κάνει με τις σχέσεις μεταξύ συγγραφέα, σκηνοθέτη και ηθοποιών, αλλά και των
υπολοίπων συντελεστών. H συνεργασία ξεκίνησε από μηδενική βάση. Δεν υπήρχε
τίποτε ως προϋπάρχουσα αφετηρία, ύλη ή σκέψη. H ίδια η αμηχανία των
συντελεστών, οι απορίες, τα αδιέξοδα, η έρευνα, η ψηλάφηση κάποιων πρώτων
ιδεών, ακόμη και η αναγνώριση «εδάφους», η έλξη και η άπωση σωμάτων,
υποκριτικών κωδίκων, ιδεολογιών, η καχυποψία, ο ανταγωνισμός, η άμιλλα των
συντελεστών, η προσδοκία, το κυνηγητό του χρόνου, οι συμβατικές υποχρεώσεις,
όλα αυτά έγιναν «κείμενο». Οι συζητήσεις, οι επαναλήψεις, τα προσχέδια
σχέσεων, οι δοκιμές και οι απορρίψεις έγιναν κατ’ αρχάς υλικό προς παράσταση.
Και εν συνεχεία άρχισε η επιλογή, η αποδόμηση, η ανοικοδόμηση των υλικών, των
ιδεών και των μορφών. H συγγραφέας (και ηθοποιός) Μαριάννα Κάλμπαρη έγραψε, ο
σκηνοθέτης Δ. Λιγνάδης δοκίμασε το υλικό, επέλεγε, πέταγε, οι δύο ηθοποιοί
Εβίτα Ζημάλη και Ανδρέας Κοντόπουλος δέχονταν, απέρριπταν, σωματοποιούσαν,
ρυθμοποιούσαν, προσέθεταν, επεξέτειναν τα μοτίβα. Από κοντά η Τατιάνα
Σουχορούκωφ δημιουργούσε τα εικαστικά συμφραζόμενα και ο συνθέτης Γιώργης
Χριστοδούλου τα μουσικά. Ο φωτιστής Σάκης Μπιρμπίλης συμπλήρωνε τον πίνακα. Το
αποτέλεσμα είναι ένα χυμώδες, δροσερό, γεμάτο αυθορμησία και χιούμορ θεατρικό
παιχνίδι, παιχνίδι με την ίδια την ιδέα του θεάτρου, με αυτοσαρκασμό, με
διαθεατρικότητα, παιχνίδι με το κοινό, με συνεχείς ανατροπές,
αυτοαναφορικότητα και αυτοσχεδιαστικά ρυθμιζόμενο, βέβαια, οίστρο.

Το επίτευγμα πάντως βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν μπορείς να ξεχωρίζεις
τι οφείλεται κάθε στιγμή σε ποιον, παρ’ όλο που διακρίνεις τη σφραγίδα
καθενός. Το κέφι και το χιούμορ του Λιγνάδη, τη θεατρικότητα του λόγου της
Κάλμπαρη, τη διαθεσιμότητα των δύο ηθοποιών. Ο Κοντόπουλος διαθέτει προσόντα,
ωραία κίνηση και μια υποκριτική ευφορία. Αποκάλυψη πάντως είναι η
μεταμορφωτική, δαιμόνια θα έλεγα, τεχνική τής Ζημάλη. Αυτό το νέο κορίτσι
συνδυάζει με φαντασία και μέτρο μια σπάνια λογιότητα με παραπομπή σε δόκιμες
μορφές της ιστορίας του θεάτρου και μια τεχνική που παραπέμπει στους λαϊκούς
μίμους, στην επιθεώρηση και στο τσίρκο.

Λόγος, χορός, μουσική

Το «Από Μηχανής Θέατρο», η ομάδα μουσικού θεάτρου «Όπερα», σε
συμπαραγωγή με το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, ανέβασε ένα σύνθετο έργο, όπου λόγος, χορός
και μουσική διαλέγονται και το ένα ερμηνεύει το άλλο. H «Όπερα» έχει κι άλλες
φορές αποπειραθεί να συνδυάσει τις τρεις τέχνες, όχι με τον συνήθη και γνωστό
τρόπο συνύπαρξης που συναντά κανείς συχνά. Δηλαδή η μουσική να υποκαθιστά τον
λόγο, ο λόγος να λειτουργεί ως μουσικό στοιχείο, η κίνηση του σώματος να
οδηγείται στον χορό και ο χορός να λειτουργεί ως μιμητικό στοιχείο όχι
συμπληρώνοντας αλλά εναλλακτικά παραπληρωματικό του λόγου ή της μουσικής.

Για να επιτύχει αυτό το πείραμα χρειάζεται δύο απαραίτητα συστατικά.
Κατάλληλο κείμενο και συνθετικούς ηθοποιούς. Για να λέμε πάντως την αλήθεια, η
βάση αυτού του εγχειρήματος είναι πρωτίστως μουσική, δηλαδή η μουσική διαρρέει
και τον λόγο και την κίνηση. Εξάλλου στην εν λόγω ομάδα δεσπόζουσα είναι η
θέση και ο δημιουργικός ρόλος του συνθέτη Θοδωρή Αμπαζή, που έχει και τη
σκηνοθετική ευθύνη.

Το κείμενο που επιλέχθηκε για τη νέα τους παραγωγή είναι η διασκευή που έκανε
ο Κούντερα του έργου τού Ντιντερό «Ιάκωβος ο Μοιρολάτρης», με τίτλο «Ο Ιάκωβος
και ο αφέντης του». Το έργο πάλι του Ντιντερό είναι μια φιλοσοφική σάτιρα που
διασκευάζει ένα μυθιστόρημα του Λώρενς Στερν. Το μυθιστόρημα του Ντιντερό
ανήκει στην ίδια κατηγορία έργων του Διαφωτισμού με το επίσης διάσημο
«Καντίντ» του Βολταίρου (το έχει μεταφράσει ο Βάρναλης στις αρχές του αιώνα με
τον τίτλο «Ο αγαθούλης»). Και ο Βολταίρος και ο Ντιντερό κατειρωνεύονται τις
φιλοσοφικές θεωρίες των ιδεαλιστών και των μεταφυσικών της εποχής τους και τις
προγενέστερες, τον μηχανιστικό ιδεαλισμό, τον φαταλισμό, τον πανθεϊσμό, τον
εμπειρισμό, τον ντεϊσμό κ.τ.λ., τον Σπινόζα, τον Καρτέσιο, τον Μπέρκλεϊ, τον
Λάιμπνιτς.

Ο Κούντερα θεώρησε τεφαρίκι το γενικό σατιρικό πλαίσιο για να τινάξει
στον αέρα τον σοσιαλιστικό ρεαλισμό και τον ιστορικό υλισμό ως δόγμα και
ηθική. Πίσω του βλέπει κανείς τη μέθοδο του Μπρεχτ και τον τρόπο που
χρησιμοποίησε στη διαλεκτική του τους ανατολικούς μύθους, τον Σίλλερ, τον
Σαίξπηρ και τον Γκότσι. Φοβάμαι πως ένα τέτοιο κείμενο, γεμάτο από μια
πλησμονή διαλεκτικής ευφορίας, δύσκολα μπορεί να ενταχθεί στα ζητούμενα ενός
θεάτρου όπως αυτό που ευαγγελίζεται η «Όπερα». Προσθέτοντας στιχάκια,
τραγούδια, παρεμβάλλοντας μάλιστα και Λόρκα, το σκεπτικό του Κούντερα και ο
σκοπός της διασκευής του παραμερίζονται.

Εξάλλου όλοι οι ηθοποιοί του θιάσου δεν είναι του ίδιου επιπέδου για να
υπηρετήσουν το σύνθετο μουσικό θέαμα. Το μουσικό ιδίωμα που καλλιεργεί ο
Αμπαζής απαιτεί ηθοποιό με σωματοποιημένο τον ρυθμό και ενδιάθετο το μέλος.
Δεν χρειάζεται απλώς να έχει καλή φωνή και εμμέλεια. Μόνο ο Λεονάρδος Μπατής,
η Σαριδάκη και λιγότερο ο Κορωναίος και η Παπαϊωσήφ ανταποκρίνονται στις
απαιτήσεις του βασικού σκεπτικού.

H παράσταση, καλά σχεδιασμένη, είχε εικαστική, μουσική και χορευτική
(Μαριέλα Νέστορα) συνέπεια, αλλά απέπνεε έναν αμήχανο ερασιτεχνισμό που δεν
ήταν, φοβάμαι, το ζητούμενο μιας αυτοσχεδιαστικής παιγνιώδους απλότητας.

Αντίθετα, το κόμικς του Τιμπιλή στο πρόγραμμα με το ίδιο θέμα απολαυστικό.

INFO

«Βιομαγεία». Στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου. (Αγίου Κωνσταντίνου
22-24, τηλ. 210-5223.242 και 210-5233.322)