Σουλεϊμάν και Bυζάντιο

«Παρακμή και δόξα. Πίσω στο Βυζάντιο». Με αυτόν τον τίτλο και με εκτενέστατο
αφιέρωμα υποδέχθηκαν οι «Νιου Γιορκ Τάιμς» το «Τρίτο ταξίδι του MET –
Μητροπολιτικού Μουσείου – στο Βυζάντιο», όπως είναι ο τίτλος άλλου άρθρου στην
«Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τριμπιούν». Ο αρθρογράφος Μάικλ Κίμελμαν στέκεται στη
Μαντόνα του Σαμπρέ στη Γαλλία, μια γλυκοφιλούσα, θλιμμένη και σεμνή, στα
χνάρια της εικόνας που λέγεται ότι πρώτος συνέθεσε ο Απόστολος Λουκάς. «Μητέρα
και παιδί, στρέφονται ελαφρώς προς το μέρος μας, σαν να μας παρακολουθούν, σαν
κάτι να περιμένουν». Και καλά η Μαντόνα, οι μεγάλες εικόνες του Αντρέι
Ρουμπλιόφ. Όμως τι να γυρεύει το σχέδιο του Ολλανδού χαράκτη, που δείχνει τον
Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή έφιππο να διασχίζει τον Ιππόδρομο της
Κωνσταντινούπολης, ανάμεσα στις εικόνες; H απάντηση των επιμελητών είναι ότι ο
Σουλεϊμάν, σχεδόν εκατό χρόνια μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης, θεωρούσε
τον εαυτό του κληρονόμο του Βυζαντίου, συνεχιστή του έργου του Μεγάλου
Κωνσταντίνου, όπως και ο Μωάμεθ ο Πορθητής πριν από αυτόν. Δεν πρόκειται για
ύβρι, λοιπόν, αλλά για μια άλλου τύπου τολμηρή επιβεβαίωση της δύναμης και της
ακτινοβολίας που εξασκούσε το Βυζάντιο σε φίλους και εχθρούς ακόμα και έναν
ολόκληρο αιώνα μετά το τέλος του. Όπως ακριβώς και η Μαντόνα του Σαμπρέ,
επιβεβαιώνει την καλλιτεχνική επίδραση του Βυζαντίου προς τη Δύση. Κι αυτή
ακριβώς η ευρύτητα των αντιλήψεων και η διεύρυνση της θεώρησης του Βυζαντίου
από Ρώσους, Αρμένιους, Σύρους κ.ά. είναι το αληθινό δίδαγμα της αμερικανικής
εκδοχής τής παρουσίασης του βυζαντινού πολιτισμού. Κάτι που δεν έχει
ξαναγίνει.