H ώρα της αποκάλυψης

Από το πουθενά. Ο σκηνοθέτης Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ είναι πρωτοεμφανιζόμενος, το
είδος είναι road movie, οι ηθοποιοί όλοι κι όλοι τρεις, και η καταγωγή από την
κατεστραμμένη Ρωσία. Στο πρώτο δεκάλεπτο τσιμπιέσαι, στο δεύτερο δεν πιστεύεις
και στο τρίτο, καθηλωμένος πια, ανοίγεις το στόμα σου να λάβεις κι εσύ… αγία
κοινωνία!

Αν μου ζητούσαν να «δείξω» μια ταινία, αυτή που συγκεντρώνει τις αρετές όλου
του κόσμου: συγκίνηση, ερμηνείες, σενάριο, σκηνοθεσία, αγωνία, τρόμο και
δράμα, έναν τίτλο θα διάλεγα χωρίς να το σκεφτώ: «H επιστροφή». Το καλύτερο
road movie όλων των εποχών. Το ραντεβού του Ταρκόφσκι με τον Χίτσκοκ και του
Χίτσκοκ με τον Μιχαήλ Ρομ. Μέσα του και πάνω του φέρει όλα τα χαρίσματα που
διαρκώς αναζητώ. Από το τώρα στο χτες, από την περιπέτεια στην κοινωνία και
από το μυστήριο στην ποίηση και την ουσία. H «στιγμή» που η ανάσα χοροπηδάει
με την αγωνία, η αγωνία με το δράμα, το δράμα με την περιπέτεια, η περιπέτεια
με τον τρόμο και ο τρόμος με το δάκρυ. Πώς να σας το πω; Όσες φορές και να το
δω, περισσότερο θα το αγαπώ!

Το στόρι, αν και οικογενειακό, καταδύεται μέχρι τον κοινωνικό,
ιδεολογικό και πολιτισμικό βυθό. Γκριζομάλλης και αξύριστος τύπος, σαν
φαντάρος στο τέλος ενός πολέμου, επιστρέφει στην οικογένεια, τη σύζυγο και τα
δύο παιδιά. Ύστερα από δέκα χρόνια εξαφάνισης και αφού κανείς δεν τον θυμάται
πια. Είναι ή δεν είναι ο πραγματικός πατέρας… αυτός;

H συνέχεια είναι ακόμα πιο μυστηριώδης και αιφνιδιαστική. Την επομένη, μαζί με
τα δύο αγόρια, τραβούν για ψάρεμα, γνωριμία και αναψυχή. Το μαρτύριο αρχίζει.
Αντί για τρυφερότητα, καταπίεση. Αντί για χαλάρωση, πειθαρχία και αντί για
φροντίδα, ολοκληρωτική πατριαρχία. Του πατρός Ανάβαση. Με τον μεγάλο και
πρωτότοκο γιο να υποτάσσεται και ν’ ακολουθεί και τον μικρό να θυμώνει και να
επαναστατεί. Ανάβαση μέχρι την κορυφή μιας «τυφλής» μικρής νησίδας. Εκεί όπου
είναι κρυμμένο ένα κουτί. Σαν τον θαμμένο θησαυρό. Το έμβλημα μιας εφιαλτικής
εκδρομής. Σαν κάτι το αποκαλυπτικό και μοναδικό. Σαν τη Ρωσική Κιβωτό.

«H επιστροφή» της ανυπέρβλητης Ρωσικής Σχολής

H ώρα της Αποκάλυψης διαρκεί μόλις 105 λεπτά. Πολύτιμα, μονάκριβα και
μοναδικά. H πορεία του Σίσυφου για τον Γολγοθά. H διαδρομή που καλύπτει την
απόσταση από την παιδική αθωότητα μέχρι την ενηλικίωση και τη συνενοχή. Από το
μηδέν μέχρι το άπειρο. Από την ορφάνια, μέχρι την «πατροκτονία». Από τη
λαβωμένη Ρωσία, μέχρι τη σοσιαλιστική συμπαγή Ιστορία. Από τον πατέρα, στην
κοινωνία. Από την αναρχία, στην πειθαρχία. Και από το παιχνίδι, στην αλήθεια.

Και κοντά σ’ αυτό, σαν ιμάντας που διοχετεύει στον θεατή απίστευτες ποσότητες
αγωνίας και σασπένς, το θρίλερ της Χιτσκοκικής Σχολής. Προσέξτε το δόλωμα του
Ζβιάγκιντσεφ. Είναι ο αληθινός πατέρας; Μπας και είναι τρομοκράτης; Μπας και
είναι με τους Τσετσένους; Μήπως είναι παλιοκομμουνιστής; Μπορεί και έμπορος
όπλων. Διαρκώς τα βέλη χτυπούν κατάστηθα την αγωνία του θεατή. Και, άραγε, πού
πηγαίνει τα παιδιά του; Θα επιβιώσουν, θα τα σκοτώσει; Προσέξτε και μία από
τις τελευταίες σκηνές. Εκεί όπου σέρνουν ένα πτώμα. Εκεί κοντά στην κορύφωση,
όπου μαζί με το θρίλερ, μαζί με όλα τα σημαινόμενα μιας κοινωνικής Κιβωτού,
εμφανίζεται και ο τρόμος. Απίστευτο!

Πολυδιάστατο, πολυσήμαντο, πολυεπίπεδο και πολύπλευρο. Με ελάχιστα
«υλικά» για μάξιμουμ συγκινήσεις. Με πρώτη, ευδιάκριτη, κρυστάλλινη γραφή, για
ένα φανταστικό ταξίδι στους δυσδιάκριτους, γκρίζους ορίζοντες. Με ρεαλιστική
αφήγηση για μια διαχρονική περιπλάνηση. Ο Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, αυτός ο μέχρι
προ τινος άγνωστος σκηνοθέτης, που στο Φεστιβάλ Βενετίας κατατρόπωσε όλους
τους διάσημους αντιπάλους του, αναδεικνύεται σε μάγο των συμπτύξεων και των
συνθέσεων, αφήνοντας άφωνο το σινεφιλικό κοινό. Και πάνω απ’ όλα αυτοδικαίως
χρίζεται ο ευνοούμενος κληρονόμος της κλασικής Ρωσικής Σχολής τής
μετασοβιετικής εποχής. Από τον Ντοβζένκο μέχρι τον Μιχαήλ Ρομ και από από τον
Μιχάλκοφ στον Ταρκόφσκι. Με τις ίδιες αρετές και τα ίδια όπλα. Με Σάρκα τον
ρεαλισμό και Αίμα την Ποίηση. Λάβετε φάγετε, τούτο εστί μεγαλούργημα!

Έφοδος στα ανάκτορα της… γραβάτας

Ούτε που το φανταζόμουν. Μια… πινέζα του χαβαλέ, νοσταλγός του ροκ των
«σίξτις», ένας τριανταπεντάρης με κοντά παντελονάκια και με το όνομα Τζακ
Μπλακ, παραδίδει τα καλύτερα μαθήματα γελοιογραφίας των τελευταίων χρόνων.
Χωρίς περιστροφές, το «School of rock» του Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ είναι ό,τι
καλύτερο μπορεί να συμβεί στην κινηματογραφική ζωή της πιτσιρικαρίας!

Το «γεγονός» που συνθλίβει την ευπρέπεια, το politically correct, την
κοινοτοπία, το αναμενόμενο, τη συνταγή και όλα τα συμπαρομαρτούντα του
βιομηχανοποιημένου Χόλιγουντ. Περίπου είναι σαν να βλέπεις τον Τζέρι Λιούις
κατά είκοσι πόντους πιο κοντό και κατά δέκα κιλά πιο χοντρό, να παριστάνει,
χλευάζοντας, τον Ρόμπιν Γουίλιαμς στον «Κύκλο των χαμένων ποιητών». H έφοδος
της πιο πλακατζήδικης… ταξιαρχίας του ροκ στα ανάκτορα της… γραβάτας!
Δάσκαλος, μαθητές και μουσική όλα τα λεφτά. Μια ιδέα από το στόρι είναι ό,τι
πρέπει για να σας ξεσηκώσει. Περιθωριακός, άφραγκος και ανεπρόκοπος μουσικός
του ροκ, που στην πιάτσα δεν πιάνει μία, καταφεύγει στην απάτη προκειμένου η
τσέπη του, επιτέλους, να δει άσπρη μέρα. Προσλαμβάνεται ως ωρομίσθιος δάσκαλος
στο πιο αυστηρό Δημοτικό της πόλης, στη θέση τού πιο κολλητού του. Έτσι,
συμβαίνει η εξής ασύμβατη σχέση: Ο δάσκαλος, για τους μικρούς αυτούς γόνους
της αμερικανικής ελίτ με πιάνο και γαλλικά, είναι η ενσάρκωση του…
λεχριτισμού. Οι μαθητές γι’ αυτόν τον «λέτσο» είναι το συνώνυμο του απόλυτου
και καταστροφικού συντηρητισμού!

«Ένα σχολείο πολύ ροκ». Όλα τα λεφτά στον Τζακ Μπλακ!

Την πρώτη ημέρα και ενώ τα λιλιπούτεια ανθρώπινα… μηχανάκια εκλιπαρούν
διδασκαλία (!) εκείνος, για να βρει την ησυχία του με το ροχαλητό του, τους
λέει να βγάλουν τον σκασμό και να σκοτώνουν τον καιρό τους κοπανώντας μύγες!
Όμως, την τρίτη ημέρα τα πράγματα αλλάζουν. Ερεθισμένος από την πρόκληση να
πάρει μέρος σε διαγωνισμό ερασιτεχνικών συγκροτημάτων ροκ, αρχίζει να
παραδίδει μαθήματα Led Zeppelin και Doors! Τα παιδιά πετάνε τη… γραβάτα,
αρπάζουν την ηλεκτρική κιθάρα και η τάξη μεταμορφώνεται σε κρυφορόκ σχολειό.
Το γλέντι μόλις αρχίζει!

H σκηνοθετική «παρτιτούρα» του Λινκλέιτερ προσαρμόζεται στο περιθωριακό και
«ανάποδο» ύφος της ταινίας. Έτσι, καταστρατηγούνται οι περισσότεροι κανόνες
που διέπουν τις τυπικές οικογενειακές και «παιδικές» κωμωδίες. Ο «δάσκαλος»
είναι… σκουπίδι, οι μαθητές κάνουν βουτιά στον σκουπιδοτενεκέ και ο Σοπέν
«εκτελείται» από τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικού ρεύματος. Να σας το πω
διαφορετικά. Είναι η ταινία που με έφερε στο δύσκολο σημείο να γελάω
τρανταχτά!

Θρίλερ για το καλοκαίρι

Το «Taking lives» («Κλεμμένες ζωές»), του Ντ. Τζ. Καρούσο, μοιάζει με
κακοφωτοτυπωμένο αντίγραφο του «Seven». Δηλαδή, ημιφωτισμένο τοπίο, ψυχοπαθής
δολοφόνος, εγκεφαλικός ντεντέκτιβ. Όλα αυτά μας κάνουν το γνωστό παιχνίδι της
γάτας με το ποντίκι!

H διαφορά ανάμεσα στο αριστοτεχνικό «Seven» του Ντέιβιντ Φίντσερ και το…
καλοκαιρινό «Taking lives» του Καρούσο, δεν είναι τίποτε άλλο από το σενάριο.
Ο Φίντσερ είχε, ο Καρούσο δεν έχει. Επομένως, χωρίς όπλα και σεναριακή
προστασία βγάζει άσο από το μανίκι με το όνομα Αντζελίνα Ζολί. H οποία είναι
άξια «ζωγράφος» του FBI και λόγω της… γιγαντιαίας φήμης της μετακαλείται στο
γαλλόφωνο Κεμπέκ, προκειμένου να σχεδιάσει το πορτρέτο ενός ψυχοπαθούς σίριαλ
κίλερ, που έχει βάλει στόχο στη ζωή του ν’ αφήνει πτώματα στον δρόμο του. Παρ’
όλα τα πορτρέτα, ο δολοφόνος παραμένει αόρατος. Ο λόγος είναι ψυχαναλυτικός.
Κάτι δυσάρεστο συνέβη στα παιδικά του χρόνια. Κάτι που του «πήρε» την
ταυτότητά του. Έτσι, τώρα εκείνος εκδικείται «κλέβοντας» ταυτότητες
ανυποψίαστων θυμάτων. Ένας αδέσποτος και μεταλλαγμένος δολοφόνος κυκλοφορεί
ελεύθερος στους δρόμους!

«Κλεμμένες ζωές». Συλλαμβάνοντας Αντζελίνα Ζολί να… κλέβει «Seven»

Τηρουμένων των αναλογιών, μοιάζει με οποιαδήποτε ελληνική ταινία ταλαντούχου
πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη. Εξαιρετικό στυλ, ελάχιστη ουσία. Εδώ που τα
λέμε, ο Καρούσο με τέτοιο σενάριο άλλη επιλογή δεν είχε. Έτσι, προκειμένου να
ανυψώσει το ισχνό φορτίο της ιστορίας, αρχίζει τις φωτιστικές και σεξουαλικές
παρεκτροπές. H Αντζελίνα Ζολί πέφτει στο κρεβάτι του πιο σοβαρού μάρτυρα (Ίθαν
Χοκ), ενώ στο βάθος ο Κίφερ Σάδερλαντ παραμονεύει. Το καστ συμπληρώνεται από
τρία γαλλόφωνα ονόματα (Ολιβιέ Μαρτινέζ, Τσεκί Καριό, Ζαν Ιγκ Ανγκλάντ), καθώς
και από την ελάχιστη παρουσία της Τζίνας Ρόουλαντ. Στη θέση σας θα σημείωνα
τον τίτλο στα υπ’ όψιν του καλοκαιριού.

Μάγος μηχανοκίνητων σκιών

«Οι διακοπές του κυρίου Ιλό», που επανέρχονται με ολόφρεσκη κόπια, είναι το
σημείο εκκίνησης της ιδιαίτερης, ειρωνικής και προφητικής κωμωδίας του Ζακ
Τατί κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Τηρουμένων των αναλογιών και των
εποχών, ο λεπτεπίλεπτος σαρκασμός του μεσιέ Ιλό είναι η ευρωπαϊκή εκδοχή των
προπολεμικών «Μοντέρνων καιρών» του Τσάρλι Τσάπλιν!

Το σχεδίασμα και η σύλληψη μιας πρωτοποριακής κωμωδίας που θα αφήσει τα ίχνη
της στην Ιστορία του Κινηματογράφου, αρχίζει από την πρωταγωνιστική φιγούρα.
Δηλαδή, από τον «οδηγό» που θα ξεναγήσει, εμάς τους «τουρίστες» στην
καθημερινότητα ενός τόσου συνηθισμένου, οικείου παραλογισμού. Ένας «οδηγός»
που έχει φροντίσει να απαλλαγεί από τα φορτία τριών διάσημων κωμικών. Ο
Μπάστερ Κίτον χωρίς τη μελαγχολική του μάσκα. Ο Τσάρλι Τσάπλιν χωρίς το
μελόδραμα. Και ο Τζέρι Λιούις χωρίς ίχνος υπερβολής. Αποδεικνύοντας έτσι, πως
το κωμικό βρίσκεται διάχυτο και πλούσιο στο καθημερινό. Για να το να
διακρίνεις, πρέπει να το βάλεις στο μικροσκόπιο και να το παρατηρήσεις. Έτσι,
ο Ζακ Τατί κατεβάζει το χιούμορ από τη στρατόσφαιρα της υπερβολής και το
προσγειώνει στις παραλίες του Λουτρακίου! Έχετε φανταστεί ποτέ τι κάνουμε και
με τι ακριβώς μοιάζουμε; Απλά. Πηγαινοερχόμαστε και αλληλοσυγκρουόμαστε σαν
καλοκουρδισμένα αυτοκινητάκια. Μαζί με τις ταξιδιωτικές μας αποσκευές
κουβαλάμε στην εξοχή όλα τα κουσούρια της πόλης. H επαναληπτικότητα των
κινήσεων, η ακρίβεια στην εκτέλεση των καθημερινών συνηθειών και η προσήλωση
στους δείκτες του ρολογιού, μας έχουν μετατρέψει σε χάρτινους ήρωες ενός
απέραντου Θεάτρου Σκιών. Τρώμε μονότονα, πίνουμε μονότονα και συμπεριφερόμαστε
ομοιόμορφα. H ευτυχία της μικρής μπουρζουάδικης και ανυποψίαστης μονοχρωμίας.

Παλιομοδίτικη, ναι. Ασπρόμαυρη, φυσικά. Με ρυτίδες, οπωσδήποτε. Όσα
μειονεκτήματα, λόγω καιρού, και να του καταλογίσεις, ένα πράγμα δεν μπορείς να
μην παραδεχτείς. Όπως ο βήχας και ο έρωτας, έτσι και με την ιδιοφυΐα. Ούτε ο
χρόνος, μα ούτε οι σημερινές μοντέρνες κωμωδίες μπορούν να την κρύψουν και τον
Ζακ Τατί να προσπεράσουν!

Μια ντουζίνα ανοησίες

Φινάλε θορυβώδες, γελοίο και χαζο… αμερικανικό. Στιβ Μάρτιν, Μπόνι Χαντ με
«Μια ντουζίνα μπελάδες» («Cheaper by dozen») και με άλλα τόσα παιδιά!

Πρόκειται για το ριμέικ της ομότιτλης κωμωδίας του 1950 με τον Κλίφτον Γουέμπ
και τη Ζαν Κρέιν. Όπου η μαμά λείπει σε ταξίδι για δουλειές και ο daddy
αναλαμβάνει χρέη μπέιμπι σίτερ για δώδεκα παιδιά. Με το εξής εξωπραγματικό
επιμύθιο. Χίλιες φορές με την οικογένεια και τα παιδιά, παρά με τη δουλειά.
Ένα σας λέω. Ο σκηνοθέτης Σον Λέβι αναδεικνύεται μέγας ζαχαροπλάστης. Καιρό
είχε να μου ‘ρθει τέτοια τούρτα στα μούτρα!

Το τέλος μιας σκηνοθεσίας

Κρίμα! H άσβεστη φλόγα μιας ασθενούς για τον γιατρό της μετατράπηκε σε
εικονογραφημένο ρομάντζο προς ανάγνωση και κατανάλωση κορασίδων στη διαδρομή
της ταχείας Αθηνών – Θεσσαλονίκης. Το στόρι του «Soul keeper», που ελευθέρως
παραφράστηκε «Σώμα και ψυχή», με σκηνοθέτη τον Ιταλό Ρομπέρτο Φαέντζα,
προέρχεται από το θρυλικό και ακραίο ειδύλλιο του Καρλ Γιουνγκ με την
Εβραιορωσίδα Σαμπίνα Σπίλραιν (στην πραγματικότητα το σενάριο προέκυψε από το
βιβλίο του Άλντο Καροτενούτο «Μυστική συμμετρία / Σαμπίνα Σπίλραιν: Μεταξύ
Φρόιντ και Γιουνγκ»).

Το 1905, μια δεκαεννιάχρονη Ρωσίδα νοσηλεύεται σε ψυχιατρική κλινική της
Ζυρίχης και έπειτα από επίμονες προσπάθειες του νεωτεριστή Γιουνγκ πέφτει στα
χέρια του για εφαρμογή των νέων μεθόδων ψυχανάλυσης. Παθιασμένος με τις
ανακαλύψεις του Φρόιντ και βλέποντας τα πρώτα θετικά σημάδια των μεθόδων του,
κάνει το λάθος να πέσει στο κρεβάτι της ασθενούς του. Για τα μέτρα και τους
κανόνες της ευπρεπούς αστικής κοινωνίας, το ειδύλλιο εκλαμβάνεται ως το
σκάνδαλο του… αιώνα. Ο γιατρός όμως ελέγχει τη συμπεριφορά του και
μπαινοβγαίνει στο «πάθος» του σαν τουρίστας της καρδιάς και επιστήμονας της
ψυχής. Εκείνη όμως εφορμά έτοιμη για όλα, ακόμα και για τον θάνατό της. Έτσι,
μια ιστορία που είχε να κάνει με την ανάπτυξη της ψυχιατρικής επιστήμης,
δηλαδή ένα περιστατικό της πολυθρόνας και του καναπέ, κινδυνεύει να καταλήξει
σε αληθινή τραγωδία.

«Σώμα και ψυχή». Ερωτευμένη μέχρι… θανάτου με τον Γιουνγκ!

Στα χέρια ενός «καιόμενου» και ταλαντούχου σκηνοθέτη, όπως ας πούμε του
μακαρίτη Λουί Μαλ, από την απλή και μόνο «ανάγνωση» μιας τέτοιας ιστορίας, τα
τζάμια και τα τούβλα της αίθουσας θα έχυναν χοντρές σταγόνες ιδρώτα. H
στοιχειώδης επιλογή ήταν η αντιστροφή, η παρεκτροπή και η… διαστροφή. Ρε
φίλε, δεν μπορείς με χαρτί ιλουστρασιόν (και μάλιστα δεύτερης διαλογής) να
τυλίξεις μια τόσο καταραμένη ιστορία. Όταν όμως είσαι τόσο ανυποψίαστος και
τόσο αφελής, όταν είσαι Φαέντζα, όλα μπορούν να συμβούν. Το αποτέλεσμα ήταν
αναμενόμενο. H «μικρή» ιταλική παραγωγή μιμείται την αμερικανική και τη
μεγάλη. Οι μέτριοι ηθοποιοί (Ίαν Γκλεν και λιγότερο η Εμίλια Φοξ) παριστάνουν
τα μεγαθήρια του Χόλιγουντ και ο… αόρατος Φαέντζα υποδύεται τον σκηνοθέτη.
Ως εκ τούτου, εκεί, εκεί, στη B’, τηλεοπτική, Εθνική!

Τα Oscar της εβδομάδας

Αριστουργήματος: «H επιστροφή»

Σκηνοθεσίας: Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ (της Επιστροφής)

Road movie: «H επιστροφή»

«Ποτέμκιν» της πιτσιρικαρίας: «Ένα σχολείο πολύ ροκ»

Γελωτοποιού: Τζακ Μπλακ (του σχολείου)

Σάουντρακ: «Ένα σχολείο πολύ ροκ»

Ταινιοθήκης: «Οι διακοπές του κυρίου Ιλό»

Θρίλερ καλοκαιριού: «Κλεμμένες ζωές»

Ψυχανάλυσης: «Σώμα και ψυχή»

Τούρτας: «Μια ντουζίνα μπελάδες»