Στο μουσείο της… ψυχής

«Ανδρόγυνο διπλωματών» (1955), όπως την είδε με τα μάτια της ψυχής του ο Γερμανός Φρίντριχ Σρέντερ-Ζόνενστερν (από το Κέντρο Πομπιντού στην Αθήνα)

Ένταση και μυστήριο. Δύναμη και πλούτος. Συμβολισμός και συναίσθημα.
Ένστικτο και όνειρο. Ανατροπή. Όλα τα χαρακτηριστικά της αβάν γκαρντ τέχνης θα
τα δούμε στην έκθεση της τέχνης των ψυχικά ασθενών, που ζουν και δημιουργούν
στην Άλλη Όχθη. Είναι μια έκθεση με πολλαπλή στόχευση:

Διεθνής, με έργα από μουσεία του εξωτερικού – το Κέντρο Z. Πομπιντού,
τη Μόσχα, τη συλλογή Μέρμο της Ελβετίας.

Καινοτόμος, αφού έδωσε την αφορμή για την έρευνα, τον εντοπισμό και την
παρουσίαση των ντόπιων καλλιτεχνικών δυνάμεων που ζουν και δουλεύουν στο
Δαφνί, τη Λέρο, τα Χανιά, την Κέρκυρα, τη Θεσσαλονίκη, το Δρομοκαΐτειο και τα
άλλα θεραπευτήρια της Ελλάδας.

H επιλογή έγινε έξω από λογικές εκθειασμού της θεραπευτικής ικανότητας
της τέχνης, έξω από την επιείκεια για τους αποκλεισμένους – γιατί κι αυτά
συνιστούν μια κομψή εκδήλωση του αποκλεισμού. Κριτήριο είναι ότι τέχνη είναι
αυτό που μας συγκινεί.

H διαφορά: Ο καλλιτέχνης έχει μια οργανωμένη προσωπικότητα. Επεκτείνει
τα όριά του προς τον χώρο του αγνώστου, της φαντασίας, αλλά, κατόπιν,
επιστρέφει απ’ αυτόν, προτείνοντας με το έργο του έναν νέο κώδικα. Ο
φρενοβλαβής, είναι πρωταθλητής της αποδόμησης και του διχασμού, ταυτίζεται με
το έργο του. Το έργο είναι αποτέλεσμα καθαρής ανάγκης.

Art brut – ακατέργαστη τέχνη: Ο όρος καθιερώθηκε στη δεκαετία του ’40
από τον Ζαν Ντιμπιφέ, που πρώτος απομάκρυνε αυτή την τέχνη από το περιβάλλον
του ψυχιατρείου.

Χαλεπάς: Ο πιο διάσημος από τους τρελούς έγκλειστους, πέρασε
δεκατέσσερα χρόνια στο φρενοκομείο της Κέρκυρας. Το μόνο έργου που μένει απ’
αυτήν τη μακρά περίοδο είναι ένα κεφαλάκι, μια ανδρική προτομή από άργιλο. Ο
Δημήτρης Βιτσώρης, ο Γεράσιμος Βώκος, ο Βαλεντίνος Άλεξ Ίλβες, ο Ανδρέας
Κρυστάλλης, ο Μιχαήλ Οικονόμου – ζωγράφοι όλοι αυτοί χρημάτισαν τρόφιμοι των
ψυχιατρείων, αλλά και ένα χειρόγραφο ποίημα του Γεωργίου Βιζυηνού.

Γκουρού: Ο Αντονίν Αρτό 1896-1948, εμφάνισε τα πρώτα συμπτώματα
νευρολογικής φύσεως σε ηλικία πέντε – έξι ετών. Έγινε ποιητής, συγγραφέας,
ηθοποιός, θεωρητικός του θεάτρου και του κινηματογράφου, σκηνογράφος. Πέθανε
στο ψυχιατρείο και πίστευε πως «κάθε αληθινή γλώσσα είναι ακατανόητη».

Αλοΐζ (Κορμπάζ). H σταρ. Μια νεαρή Ελβετίδα δασκάλα, που ερωτεύτηκε τη
μορφή του Αυτοκράτορα Γουλιέλμου B’ σε μια παρέλαση. Τρελάθηκε στα 27 χρόνια
της κι έζησε όλη τη ζωή της ζωγραφίζοντας σε τεράστιους πολύχρωμους πίνακες
τον έρωτά της σ’ έναν κόσμο γεμάτο λουλούδια, γιορτές, διάσημους εραστές.

Τα χαμένα παιδιά. Ένα μυθιστόρημα 15.000 σελίδων και η εικονογράφησή
του με θέμα των αγώνα των ενάρετων και αθάνατων κοριτσιών Βίβιαν να
προστατέψουν τα ανήλικα παιδιά από τους κακούς που προσπαθούν να τα
σκλαβώσουν, να τα βασανίσουν, να τα δολοφονήσουν ήταν η εμμονή και το έργο
ζωής του Αμερικανού Χένρι Ντάργκερ, ενός παιδιού του ορφανοτροφείου που έζησε
στο περιθώριο, στη σιωπή και την ανωνυμία και ανακαλύφθηκε στο τέλος της ζωής
του.

Νίκος Καρύδης. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στο ψυχιατρείο, άλαλος και
αυτιστικός. Με μια σπασμένη σούστα που ξεκόλλησε από το κρεβάτι του χαράζει
συνεχώς τους τοίχους και ζωγραφίζει ρολόγια, ανεμιστήρες, αιρκοντίσιον, τοπία,
κ.ά. Έχει μετατρέψει την καγκελόφραχτη κάμαρά του σε μουσείο σύγχρονης τέχνης.

Σύνθημα: «Είσαι άρρωστος γιατί δεν ανέχεσαι. Το ψυχιατρείο δεν είναι
χωματερή για ανθρώπους».

INFO

«Στην Άλλη Όχθη», στη Δημοτική Πινακοθήκη Αθηνών (Πειραιώς 51, τηλ. 210
3243.022), έως τέλος Μαρτίου. Επιστημονική Διεύθυνση: Φωτεινή Τσαλίκογλου.
Καλλιτεχνική επιμέλεια: Κατερίνα Κοσκινά. Οπτικοακουστικά Γιάννης Κασπίρης.
Είσοδος ελεύθερη. Κατάλογος 40 ευρώ.