Mυστικά και ψέματα στα ψηφιακά «λίφτινγκ»

«Στην Ελλάδα βλέπεις τις μεγάλες εταιρείες να μην ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τον ήχο και να κόπτονται μόνο για τα εξωφύλλα, ενώ οι μικρές ανεξάρτητες, που θεωρητικά έχουν μικρότερο μπάτζετ, είναι σαφώς πιο απαιτητικές», λέει ο ειδικός στο ηχητικό «λίφτινγκ» (remastering) Χρήστος Χατζηστάμου

Μπορεί η δισκογραφία να δοκιμάζεται σοβαρά τον τελευταίο καιρό από το μειωμένο
ενδιαφέρον του αγοραστικού κοινού, έχει ανακαλύψει όμως προ πολλού και το
μαγικό φάρμακο που κρατάει τον «ασθενή» στα πόδια του: Επανεκδόσεις.

Η Λύρα, η ΕΜΙ, η FM Records, όλες εν γένει οι μεγάλες εταιρείες που διαθέτουν
δίσκους κατάλογου, έχουν κατακλύσει τα δισκοπωλεία με παλιές εκδόσεις σε
μειωμένες τιμές και σε «πακέτα» που μοιάζουν δελεαστικά για τον μέσο αγοραστή.
H πολιτική μάλιστα κάποιων εταιρειών όπως η FM Records είναι να «απλώνει» το
εμπόρευμά της και εκτός δισκάδικων (μεγάλα σούπερ μάρκετ, βιβλιοπωλεία,
πολυκαταστήματα καλλυντικών κ.λπ.).

Οι επανεκδόσεις της (υπό τον τίτλο «Τα Αυθεντικά», που περιλαμβάνει όλο τον
παλιό κατάλογο της Columbia και όταν ολοκληρωθεί θα έχει φτάσει τα 100 CD)
κυκλοφορούν από τον Οκτώβριο κι έχουν ξεπεράσει τις 70.000 σε πωλήσεις, αριθμό
«αστρονομικό» για τα δεδομένα της εποχής. Όσο για την ποιότητα; E, έχουμε δει
και καλύτερα παραδείγματα: ο ήχος, ακόμη και των παλαιότερων ηχογραφήσεων της
σειράς (’50 και ’60), δεν έχει περάσει ψηφιακή επεξεργασία, τα εξώφυλλα
περιέχουν μόνον τις απαραίτητες πληροφορίες. Παρ’ όλα αυτά, καλά… πουλούν.

Δεν ισχύει η ίδια προχειρότητα για όλα τα παλιά που βρίσκουμε σήμερα στα
δισκάδικα. Ακόμη και η ίδια εταιρεία (FM Records) έχει διαφορετική προσέγγιση
όταν επανεκδίδει, λόγου χάριν το «Canto General» ή το «Serpico» του Μίκη
Θεοδωράκη. Εκτός από το προσεγμένο (χάρτινο) εξώφυλλο και το γεμάτο
πληροφορίες και φωτογραφίες ένθετο, ο αγοραστής βλέπει γραμμένο στο εξώφυλλο
την πληροφορία «digitally remastered», που σημαίνει ότι ο ήχος έχει υποστεί
ηλεκτρονικό φρεσκάρισμα για να μπαλωθούν όλα τα κενά της παλιάς ηχογράφησης
Την ίδια ταμπέλα βλέπουμε και στις επανεκδόσεις του Γιώργου Νταλάρα από την
EMI (πέντε CD από τα πρώτα χρόνια της πορείας του), του Μάνου Λοΐζου (EMI),
στα 40 CD που κυκλοφόρησε από τον Σεπτέμβριο η Λύρα, τις επανεκδόσεις
Χατζιδάκι κ.ά.

Τι σημαίνει αυτό το digitaly remastered και κατά πόσο ανταποκρίνεται ο
«νέος» ήχος στην προσεγμένη εξωτερική εικόνα του «νέου προϊόντος»;

κι αυτό γιατί μέχρι στιγμής οι εταιρείες δεν έχουν αναπτύξει τα στάνταρτ που
απαιτεί μια καλή έκδοση», λέει ο Χρήστος Χατζηστάμου, που έχει το πρώτο
ανεξάρτητο στούντιο mastering στην Ελλάδα και θεωρείται κορυφή στον χώρο. «Δεν
έχουν μάθει να πληρώνουν για τον ήχο. Ή νομίζουν ότι αυτή η δουλειά μπορεί να
γίνει μέσα στην εταιρεία, με μια κάρτα ήχου κι ένα λάπτοπ από αυτά που έχουμε
στο σπίτι μας».

Ο Χρήστος Χατζηστάμου επιμελήθηκε φέτος τη σειρά των 40 επανεκδόσεων της Λύρας
(από Μίμη Πλέσσα και Μάνο Χατζιδάκι μέχρι Διονύση Σαββόπουλο και Θάνο
Μικρούτσικο), μια ιδιαιτέρως καλοφτιαγμένη σειρά, που όντως περιέχει μερικές
από τις ιστορικές στιγμές της νεώτερης δισκογραφίας μας («Ο δρόμος», «Ποτέ την
Κυριακή», «Σταυρός του Νότου», «10 Χρόνια Κομμάτια») κ.ά.

Μέσα στις μόνιμες συνεργασίες του είναι και όλες οι επανεκδόσεις του Μάνου
Χατζιδάκι – «κι αυτό γιατί επιμένει ο γιος του» διευκρινίζει – αλλά και
καλλιτέχνες όπως ο Νίκος Πορτοκάλογλου, η Άλκηστη Πρωτοψάλτη, οι Άβατον, η
Ευανθία Ρεμπούτσικα κ.ά.

Ποια είναι η διαδικασία «λίφτινγκ» στο παλιό υλικό;

«To καλύτερο αποτέλεσμα το έχεις όταν έχεις τη μήτρα του δίσκου, το αυθεντικό
υλικό δηλαδή», εξηγεί. Αν όχι δουλεύεις με το βινύλιο. Όταν ο δίσκος είναι
πολύ παλιός, λόγου χάριν 78 στροφών, ή έχει υποστεί μεγάλες φθορές, τότε
κάνεις restoration (ανάπλαση) για να αφαιρεθούν θόρυβοι, υγρασίες κ.λπ. Το
πόσο θα το καθαρίσεις όμως εξαρτάται. Πρέπει να βρεις τη χρυσή τομή για να μη
στεγνώσει ο ήχος. Στο mastering, στις νέες παραγωγές δηλαδή, μεγάλο ρόλο
παίζει ο τρόπος που έχει γίνει η μείξη – πώς φτάνει δηλαδή το υλικό από το
στούντιο ηχογράφησης σε μας αφού έχει τελειώσει τη δουλειά του ο ηχολήπτης.
Στην Ελλάδα ακόμη και αυτό είναι ακόμα θολό. Ο ηχολήπτης αισθάνεται πολλές
φορές ανταγωνιστικά με εμάς, παρόλο που η μείξη και το mastering είναι δύο
εντελώς διαφορετικές δουλειές».

«Το κυρίως ρεύμα αγνοεί την ποιότητα»

Ένας παλιός Καζαντζίδης είναι πάντα μια δελεαστική επιλογή. Προσέχτε όμως το εξώφυλλο του cd· αν δεν γράφει «remastered», καλύτερα να επιμείνετε στο βινύλιο

«H ελληνική δισκογραφία κατέχει μια διεθνή πρωτοτυπία στο μεγαλύτερο μέρος των
δίσκων που κυκλοφορούν στην αγορά», λέει ο ειδικός στο remastering Χρήστος
Χατζηστάμου. «Το κυρίως ρεύμα, που είναι το λαϊκό ή το νέο λαϊκό, είναι ένα
είδος που η ποιότητα δεν έχει σημασία. Κι αυτό το έχει δεχτεί όλη η αλυσίδα.
Αυτό είναι παράδοξο. Γιατί σε όλες τις χώρες το “μέιν στριμ” είναι το πιο
προσεγμένο στις λεπτομέρειές του – άσχετα αν συμφωνείς ή διαφωνείς αισθητικά».

Μήπως όμως όλα αυτά περί remastering είναι… ψιλά γράμματα και γίνονται
αντιληπτά μόνον από κάποιους ειδικούς ακροατές;

«Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια», λέει ο κ. Χατζηστάμου. Μια ζωντανή δοκιμή
είναι η καλύτερη απόδειξη. Με ένα κλικ οι Φατμέ που ξέραμε όλα αυτά τα χρόνια
γεμίζουν το στούντιο και αμέσως μετά έτσι όπως τους ξανακούσαμε πέρυσι από τη
σειρά που κυκλοφόρησε η EMI.

Απίστευτο. Σαν να ακούς νέο, σημερινό, δίσκο…

«Είδατε; Αν το καταλάβαινε και η ίδια η εταιρεία θα μπορούσε να το
εκμεταλλευτεί και εμπορικά. Να πουλήσει τη δουλειά της καλύτερα. Το
remastering θα μπορούσε να είναι το δυνατό τους σημείο και το λέω για όλες τις
εταιρείες. Να δημιουργήσουν μια δυναμική για όλο το παλιό υλικό. Τώρα, και να
υπάρχουν 10 δουλειές που ξεχωρίζουν, χάνονται μέσα στη γενική θολούρα».