H φλόγα και ο πύρινος στύλος

H μετεμψύχωση της Ιωάννας, μια κατακόκκινη φιγούρα με λευκό πρόσωπο, βγαλμένη μέσα από πίνακες του Τζιότο (Νόνικα Γαληνέα), καθώς διαβάζει το βιβλίο της ζωής της και οι μνήμες της επιστρέφουν

Ήταν μια παράσταση υψηλής αισθητικής και εκφραστικής ακρίβειας, που απ’
ό,τι φάνηκε λειτούργησε, ενθουσιάζοντας το κοινό που την παρακολούθησε
γεμίζοντας την Αίθουσα Φίλων της Μουσικής στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το
δραματικό ορατόριο κινήθηκε ελεύθερα αλλά και στυλιζαρισμένα μέσα από μια
σειρά καινοτομίες συνδέοντας τα πιο ετερόκλητα στοιχεία και δημιουργώντας ένα
μεικτό θέαμα.

H μουσική του Ονεγκέρ και το ποιητικό λιμπρέτο του Κλοντέλ δεν
ακολουθούν τους κανόνες του λυρικού θεάτρου. Εδώ οι ρόλοι που φέρουν όλο το
λυρικό στοιχείο δεν αποδίδονται από τραγουδιστές αλλά από ηθοποιούς. Οι
λυρικοί τραγουδιστές συμμετέχουν στα δρώμενα, ενώ υπάρχει μεγάλη ορχήστρα, δύο
χορωδίες και κίνηση.

Το τόσο σύνθετο έργο αποδόθηκε από διαφορετικές ομάδες, οι οποίες από
διαφορετικούς δρόμους κατέληξαν στην ίδια πορεία και όλοι μαζί διηγήθηκαν την
ιστορία της Ζαν ντ’ Αρκ. Τα γεγονότα της γνωστής ιστορίας όμως παίρνουν
διαφορετική χροιά καθώς το έργο πραγματεύεται τη μάχη της αθωότητας με την
ενοχή, της απλότητας με το σύνθετο, της αλήθεια με το ψεύδος.

Αν οι μουσικές αναζητήσεις των αρχών του 20ου αιώνα οδήγησαν τους
δημιουργούς της «Ιωάννας στην πυρά» σε καινούργιες φόρμες, οι σύγχρονες
αναζητήσεις των αρχών του 21ου αιώνα οδήγήσαν την ομάδα του Μεγάρου Μουσικής
σε ένα μεικτό θέαμα στο οποίο ήταν κυρίαρχη μια ιδιαίτερη αισθητική, όπου η
αρχέτυπη κλασική φόρμα και τα σύγχρονα υλικά οργάνωναν ένα χώρο ισχυρής
έκφρασης και αυστηρού ύφους.

Σαν φλόγα στο κέντρο της σκηνής, μια κατακόκκινη φιγούρα, βγαλμένη από
πίνακες του Τζιότο, με λευκό πρόσωπο, η μετεμψύχωση της Ιωάννας (Νόνικα
Γαληνέα), οργάνωνε το μαύρο – άσπρο της παράστασης. Στο βάθος μια τεράστια
οθόνη πρόβαλλε τα οράματα και τους εφιάλτες της Ιωάννας (Άννα Μάσχα), δεμένης
σ’ ένα λεπτό πάσσαλο από κατακόκκινο νέον πάνω σε βάθρο εν είδει πάσχοντος
Χριστού ή Προμηθέα. Στα δύο πλαϊνά ημιχόρια η χορωδία, καλόγεροι Ιεράς
Εξέτασης καθισμένοι σε δύο σχισμές, απήγγελλαν τις κατηγορίες. Στη σκηνή μια
ομάδα τροφίμων τρελοκομείου μετατρέπονταν σε ζώα – δικαστές, σε τραγουδιστές ή
σε ιππότες – φιγούρες από Σταυροφορίες ή σύγχρονα ρομπότ. Όταν ο Άγιος
Δομίνικος (Άρης Λεμπεσόπουλος) έφερε το βιβλίο της ζωής της ηρωίδας, η Ιωάννα
– αφηγήτρια άρχισε να διαβάζει και οι μνήμες της να επιστρέφουν.

Μία δίκη χλευαστική και αλλοπρόσαλλη που γίνεται από ζώα, με γραμματικό
τον γάιδαρο και πρόεδρο το γουρούνι και τους βασιλείς τρελούς με δραματικό
μέγεθος σε μεσαιωνικό ζόφο. H δεμένη στον πάσσαλο Ιωάννα επαναλαμβάνοντας το
παιδικό της τραγούδι ανεβαίνει στους ουρανούς, ενώ οι τεράστιες φλόγες της
οθόνης έχουν αντικατασταθεί από σύννεφα που την περικυκλώνουν, καθώς ακούγεται
το χορωδιακό «Ο Θεός, ο Θεός, απ’ όλα πιο δυνατός» (τρις).

H ανήσυχη μουσική με το ποιητικό και συχνά χλευαστικό κείμενο και
έντονη την αναζήτηση του θείου στήθηκε από την ομάδα Θωμάς Μοσχόπουλος –
Διονύσης Φωτόπουλος και Λευτέρης Παυλόπουλος, που εμπνευσμένα και με μέτρο
καθοδήγησαν ηθοποιούς, τραγουδιστές, χορωδούς, χορευτές. Το αποτέλεσμα ήταν
μια λυρική παράσταση με ωραίες φωνές, με τη γοητευτική λιτότητα ενός θεάτρου
στυλιζαρισμένου σε γραμμική κίνηση και ενός εικαστικά φρέσκου θεάματος.