Tο λιβάδι που αδειάζει!

Χέρσο «Λιβάδι», ανελέητη αυτο… προδοσία. H δωδέκατη ταινία του Θόδωρου
Αγγελόπουλου κατέληξε δωδέκατη νύχτα. Σεναριακά ανύπαρκτη, δομικά ασύνδετη και
«κατασκευαστικά» άνιση. Επί 170 λεπτά, η Αλεξάνδρα Αϊδίνη και ο Νίκος
Πουρσανίδης περπατούν σε λίμνες, όρη και βουνά. Ούτε ψύλλος στον κόρφο τους.
Επί 170 λεπτά ο σκηνοθέτης παίζει με τις «σάρκες» του, σαν dj των προηγούμενων
έργων του. Και επί 170 λεπτά το Σύμπαν βυθίζεται στο έρεβος της αναπόδραστης
και μοιραίας καταστροφής: εξορίες, επαναστάσεις, πόλεμοι, πλημμύρες,
χιονοθύελλες. Και στο βάθος, από καιρού εις καιρόν, ο Βασίλης Κολοβός ως
τρελός και αλλοπαρμένος να καταφθάνει ωρυόμενος: «Ελέεεενη!».

H περί ου ο λόγος Ελένη είναι ορφανή από την Οδησσό και, με συνοδό τον Κολοβό,
φτάνει το 1919 στη Θεσσαλονίκη. Μεγάλη πια, θα ερωτευτεί τον γιο του, θα κάνει
δύο παιδιά μαζί του, και για να αποφύγει τις συνέπειες, θα δραπετεύσει με τον
εραστή της από την αυταρχική κηδεμονία του «πατέρα». Για καλή τους τύχη, όμως,
θα βρουν προστασία από τον Γιώργο Αρμένη και τη μουσική του κομπανία. H
συνέχεια μοιάζει με τίτλους εφημερίδων. Δικτατορία του Μεταξά, πόλεμος ’40 και
Αντίσταση. Στο μεταξύ ο αναστενάζων «Αμέρικα, Αμέρικα», Νίκος Πουρσανίδης, την
κοπανάει για το Αστόρια τής N. Υόρκης και αφήνει πίσω του την Ελένη με τα
παιδιά. Το χωριό βυθίζεται από το… μετεωρολογικό δελτίο, εκείνη φυλακίζεται
και τα αγόρια αλληλοτρώγονται στον Εμφύλιο. Στο τέλος, σαν από σκηνή του
«Εθνικού», οδύρεται και καταριέται στολές και συμφορές πάνω από το πτώμα του
γιου και αντάρτη Γιώργου (κάπου εδώ οι ίδιοι σινεφίλ ίσως αντιληφθούν ίχνη από
«Ηλέκτρα» και «Επτά επί Θήβας»).

Τα κατάλαβα σωστά; Ο Θεός και η ψυχή του ξέρουν. Υποτίθεται πως είναι
ερωτική ιστορία, αλλά καμιά σκηνή δεν εκπέμπει μισό δράμι… ερωτικής φλόγας.
Υποτίθεται πως είναι μια προσωπική τραγωδία, αλλά δεν μεταδίδει μισή ανάσα
βάσανου και τραγωδίας. Υποτίθεται, τέλος, πως τα επεισόδια αυτού του ερωτικού
Γολγοθά «ανηφορίζουν» και συντονίζονται με τη σαραντάχρονη (1919-49) Ιστορία
αυτού του τόπου, αλλά καμιά σκηνή δεν συνδέεται οργανικά με την άλλη. Όλα στα
χαρτιά, στο κεφάλι, στις προθέσεις και στις δηλώσεις. Όλα λέγονται, τίποτα δεν
βιώνεται. Οι αλλαγές των χρόνων, η εισβολή των ιστορικών γεγονότων και η
συνακόλουθη ταυτοποίησή τους με το οδοιπορικό των δύο κυνηγημένων εραστών,
πίπτουν ερήμην όλων. Πλίνθοι, κέραμοι!

Εκ της χάρτινης ιστορίας, προκύπτει και χάρτινη σκηνοθεσία. Το πρώτο μέρος
είναι ό,τι πιο αμήχανο έχει σκηνοθετήσει μέχρι σήμερα ο Αγγελόπουλος. Στο
δεύτερο, όταν εγκαταλείπει τους εραστές στη μοίρα τους και καταφεύγει στον
παλιό εαυτό του, οι δυνάμεις του, εικαστικά, ανασυντάσσονται και
εντυπωσιάζουν. Ούτε εδώ όμως είχε την έμπνευση να επινοήσει μια καινούργια,
πρωτότυπη σκηνή. H εικονοκλαστική του υπεροχή, εξαντλείται σ’ ένα ατέλειωτο
ποτ πουρί. Το μπουλούκι των μουσικών είναι ο «Θίασος» χωρίς ηθοποιούς. Οι
καθηλωτικές σκηνές στη λίμνη της Κερκίνης είναι η επιμήκυνση της… σχεδίας
των «Κυθήρων» με μαύρες σημαίες. Και τα στιγμιότυπα με τον χορό και τη φυλακή
είναι μείγμα από «Μέρες του ’36» με «Θίασο»!

«Το λιβάδι που δακρύζει». H Αλεξάνδρα Αϊδίνη και ο Νίκος Πουρσανίδης περπατούν σε λίμνες, όρη και βουνά, επί 170 λεπτά

Το ιδεολογικό φινάλε είναι ακόμα πιο οδυνηρό. H δύναμη, το πλεονέκτημα
και η μοναδικότητα του Αγγελόπουλου είναι η διαρκής μετάπλαση του ιστορικού
χρόνου. Έτσι, τα πρόσωπα «παρασύρονται» από τη δίνη των γεγονότων και εκ των
πραγμάτων διαδραματίζουν δεύτερο ρόλο. Γι’ αυτό τα τράβελινγκ (η αέναη ροή του
χρόνου), γι’ αυτό και οι μεγάλες σκηνές (το Θέατρο της Ιστορίας). Αυτός είναι
ο Αγγελόπουλος, αυτό κληροδοτεί στην παγκόσμια φιλμογραφία. Στο «Λιβάδι», με
μια πιρουέτα 180 μοιρών, παραδίδει τα όπλα του, προδίδει τον εαυτό του και
εγκαταλείπει τις αρετές του. Ωραία, δικαίωμά του. Ας φρόντιζε να υιοθετήσει
και την κατάλληλη αισθητική φόρμα. Δεν μπορείς να φορέσεις το… κοστούμι του
«Θιάσου» σε μια ερωτική ιστορία που συντελείται πάνω σε ένα σχηματικό,
μεταφυσικό φόντο. Είναι σαν να ντύνεις τον Τσε με σιδερωμένο μοντέλο Αρμάνι.
Αν το κάνεις, εκθέτεις το καλύτερό σου δημιούργημα και ξεχερσώνεις το
«Λιβάδι». Απόδειξη; Ίχνος αληθινών ηθοποιών, ίχνος αληθινών δραματικών
ερμηνειών, ίχνος συγκρουσιακών περιστατικών.

Έτσι, καταλήγουμε στο εξής οξύμωρο: όπως ο χολιγουντιανός και ηλεκτρονικός
«Άρχοντας των δαχτυλιδιών», έτσι και το… χειροποίητο «Λιβάδι» της Ευρώπης.
Αμφότερα, από διαφορετικές διαδρομές, καταλήγουν στο ίδιο σημείο. Αδιαφορούν
για τον Άνθρωπο, αλλά υπερτερούν στη νεκρή, τεχνητή φύση. Άφθαστη η φωτογραφία
του Ανδρέα Σινάνου, πέρα ως πέρα συγκινησιακή η μουσική της Καραΐνδρου. Χωρίς
αυτούς, θα βλέπαμε μαθήματα Ιστορίας σε καρτποστάλ! Μπράβο μας,
εκσυγχρονιστήκαμε. H μικρή Ελλάς απέκτησε το δικό της Χόλιγουντ. Γιατί,
φοβάμαι πως όλα αυτά έγιναν για το συναρπαστικό 20λεπτο με τη βύθιση του
οικισμού στη λίμνη Κερκίνη. Όλα για μια λίμνη αδειανή, για μια Ελένη!

ΘΟΔΩΡΟΣ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ

«Μοντέρνο είναι το κλασικό»

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος αστειεύεται με τους φωτογράφους στο Βερολίνο

Κύριε Αγγελόπουλε, είστε επαναστάτης ή συμβατικός; «Πιστεύω πως και το “Δόγμα”
(του Λαρς φον Τρίερ) είναι συμβατικό. Δεν υπάρχει τίποτα πιο μοντέρνο από το
κλασικό».

Κάπως έτσι ολοκληρώθηκε ο πρώτος γύρος του Θόδωρου Αγγελόπουλου στο κρύο
Βερολίνο. Κρύα και η πρώτη δημοσιογραφική προβολή (Τετάρτη βράδυ). Συνηθισμένη
η δεύτερη (την Πέμπτη το μεσημέρι) με τα συνήθη χειροκροτήματα και τις εξίσου
συνηθισμένες αναχωρήσεις. Και… άνετη, με λιγότερους δημοσιογράφους (όπως
συμβαίνει στις αμιγώς καλλιτεχνικές ταινίες) η συνέντευξη Τύπου το απόγευμα
στις 5. Στο πάνελ, εκτός από τον μετρ, ο Ανδρέας Σινάνος, η Ελένη Καραΐνδρου,
οι δύο… εραστές (Αϊδίνη – Πουρσανίδης), ο Βασίλης Κολοβός και η Θάλεια
Αργυρίου. Ο σκηνοθέτης, η Καραΐνδρου (το όνομα της οποίας αναφέρθηκε με
θαυμασμό τρεις φορές παρακαλώ από τους ερωτώντες δημοσιογράφους) και η
Αϊδινίου εις άπταιστον φαλλική! Όλες οι ερωτήσεις από θαυμαστές, απ’ όλα τα
σημεία του πλανήτη. Εν συντομία:

Ευχαριστούμε για το master film. (Γαλλία)

«Το τέλος του πρώτου μέρους τελειώνει με κραυγή. Το δεύτερο αρχίζει το 1953 με
τον θάνατο του Στάλιν και ολοκληρώνεται το 1974 με το τέλος του Βιετνάμ. Το
τρίτο θα είναι ένα ταξίδι ονείρων και επιστροφών, γι’ αυτό θα το ονομάσω “The
impossible return”».

Με άγγιξε όσο δεν φαντάζεστε.

«Είναι προσωπικά βιώματα. Πόλεμος, δικτατορία, πάλι πόλεμος, Εμφύλιος, πάλι
δικτατορία. Είναι η ανθρώπινη τραγωδία. Μια τραγωδία που ποτέ δεν τελειώνει».

Αναφέρεστε και στην αρχαία τραγωδία.

«H ατέρμονη επανάληψη της αρχέτυπης ιστορίας των Ατρειδών».

Πώς συνεργάζεστε με την Καραΐνδρου;

«Εκείνη θα ήθελε να γίνει σκηνοθέτις και εγώ συνθέτης. Είναι ζήτημα χημείας.
Δεν δουλεύουμε, επικοινωνούμε».

Καραΐνδρου: «Είναι ζήτημα χημείας. H ποίηση του Αγγελόπουλου και ο τρόπος που
τοποθετεί τον άνθρωπο στην Ιστορία ταιριάζουν στην αισθητική μου».

Δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε τη μοίρα μας;

«Ζούμε σε δύσκολες ημέρες. Μπορούμε να ξυπνήσουμε και να παρέμβουμε. Είμαστε
σε θέση ν’ αλλάξουμε τον κόσμο».

Λένε πως δεν αγαπάτε τους ανθρώπους.

«Εγώ τα πάω καλά μαζί τους, αλλά αν έτσι αισθάνεστε εσείς δεν μπορώ να κάνω
κάτι για να σας αλλάξω γνώμη».