Kαινοτομία, «Aκαδημία» και εικονολατρία

Πίνακες σε λιλιπούτειο μέγεθος μετατρέπουν τον τοίχο σε μωσαϊκό και αλλάζουν την παραδοσιακή αίσθηση του βλέμματος – πολλαπλά «παράθυρα στον κόσμο», κάτι σαν το Windows Multitasking στην οθόνη του υπολογιστή ή της τηλεόρασης, αλλά επίσης και σαν «εικονοστάσι» ή τέμπλο. Ο μικροσκοπικός πίνακας ως καινοτομική πρόταση (Ειρ. Ηλιοπούλου, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών)

Το πρόβλημα είναι καίριο, αλλά δύσκολα θα έμοιαζε επίκαιρο, διότι και στις
τέχνες οι νοοτροπίες μας μοιάζουν με τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων: Δημόσιο
ενδιαφέρον δεν είναι κάποιος που παίρνει τις ευθύνες του και ολοκληρώνεται
μέσα απ’ τη δουλειά του, αλλά αυτός που μονίμως δεν τα καταφέρνει, που ζητεί
δεκανίκια για τις παραξενιές του, ακόμη κι όποιος ξεπέφτει σε δράσεις
αντικοινωνικές.

Το κλασικό υπό διωγμόν; Ένας καλλιτέχνης που «επαναστατεί» και αρνείται
τα εκφραστικά εργαλεία ή τα θέματα ή το κοινό του, θεωρείται πιο ήρωας από
κάποιον που κάνει νωρίς-νωρίς τις υπεύθυνες επιλογές του και κατόπιν προσπαθεί
να εμβαθύνει και να μεταδώσει. Όμως ο πρώτος έχει περισσότερη δημοσιότητα,
περισσότερα κείμενα θεωρητικών, περισσότερη κρατική υποστήριξη. Ίσως μάλιστα ο
δεύτερος – με την υπευθυνότητα, τη διαχρονικότητα και την αυτοδυναμία των
επιλογών – θεωρείται ο πιο αντικοινωνικός, υπό την έννοια ότι δεν επικαλείται
βοήθεια από εμάς τους άλλους!

Αφετηρία γι’ αυτόν τον πρόλογο είναι οι πολλές εκθέσεις ζωγραφικής με πινέλα,
μουσαμάδες και ευανάγνωστα – σχεδόν κλασικά – θέματα.

H Ειρήνη Ηλιοπούλου, κεντρική φυσιογνωμία στην ομάδα των νεοπαραστατικών
ζωγράφων μας που καθιερώθηκαν στα τελευταία είκοσι χρόνια, παρουσιάζει τώρα
την ωριμότερη δουλειά της. Πρόσωπα σε κλειστούς χώρους, με δαντέλες, φυλλωσιές
και αντικείμενα τριγύρω τους, συνθέσεις λιτές, ατμόσφαιρα στοχαστική. Πιο
τολμηρή στο χρώμα (ένα θαυμάσιο κόκκινο, δίπλα σε μαύρο) φτάνει στα όρια
συμβολισμών και αποπνέει μια ποιητική υψηλών προδιαγραφών. Σε ανάλογο κλίμα
εσωτερικότητας και ο νεώτερος Χρήστος Παλαντζάς, ενώ ο Θανάσης Μακρής
(«Έκφραση»-Γ. Γραμματοπουλου, μόλις έληξε) με πορτρέτα γυμνών κορμιών σε καφέ
χρωματικές κλίμακες και με εξαίρετη περιγραφική διεισδυτικότητα. Με
αξιοθαύμαστη τεχνική μινιατούρας άλλων εποχών και με άκρα λεπτομέρεια, ο
πρωτοεμφανιζόμενος Μανώλης Μπιτσάκης απεικονίζει πρόσωπα με φόντο τοπία αστικά
ή φυσικά, αναδεικνύοντας το λιλιπούτειο μέγεθος σε ζωγραφική αξιώσεων.

Το μικροσκοπικό ως καινοτομική πρόταση; Ας σημειωθεί ότι πίνακες σε
λιλιπούτειο μέγεθος συναρμολογημένους δίπλα-δίπλα είχε και η Ηλιοπούλου και ο
Παλαντζάς, και ο Αγγ. Σκούρτης (αλλά με άλλες τεχνοτροπίες) στη «Γκαλερί
Τρία», ή ο Γ. Ψυχοπαίδης στη «Ζουμπουλάκη» παλιότερα. Ο τοίχος γίνεται σαν
μωσαϊκό και αλλάζει την παραδοσιακή αίσθηση του βλέμματος – πολλαπλά «παράθυρα
στον κόσμο» ταυτόχρονα, σαν το Windows Multitasking στην οθόνη του υπολογιστή
ή της τηλεόρασης, σαν τέμπλο ή εικονοστάσι.

Στην νεοπαραστατική εκθεσιακή συγχορδία, ας προστεθούν και δύο παλιότεροι: Τα
έργα που ο Αχιλλέας Δρούγκας φιλοτέχνησε για το ημερολόγιο 2004 της ΑΓΕΤ
Ηρακλής, όπου ο κορυφαίος νεοκλασικιστής ζωγράφος μας συνδυάζει σπαράγματα από
τον αρχαίο κόσμο με σύμβολα των ημερών μας, ξεγελά την αίσθηση του πραγματικού
με έντεχνη οφθαλμαπάτη (trompe l’oeil), δοξάζοντας το διαχρονικό βλέμμα. Και
τα πρώιμα έργα του Διαμαντή Διαμαντόπουλου (1914-1995) – άνθρωποι σε φόντο
εσωτερικού δωματίου – απ’ αυτά που τεκμηριώνουν το βάθος χρόνου του ποιητικού
ρεαλισμού.

Νέα Εικονολατρία; Μια πρόταση κι ας κατηγορηθεί για δασκαλίστικη. Οι
νεο-ακαδημαϊκές (τις είπαν και νεοπαραστατικές, κλασικιστικές ρεαλιστικές ή
και μεταμοντέρνες) τάσεις της ζωγραφικής μας είναι ένα τεράστιο διαχρονικό
κεφάλαιο, με φυσιογνωμία διεθνώς προφητική και ξεχωριστή, αλλά σχεδόν
ανερεύνητο. Θέλει θάρρος – σχεδόν θράσος – να αναποδογυρίσει κανείς τις ώς
τώρα δεδομένες μονομανίες μας περί «εκσυγχρονισμού», «εκμοντερνισμού» κ.λπ.
και να επανερμηνεύσει ζωγράφους όπως οι Θ. Ράλλης, N. Λύτρας, Γ. Ιακωβίδης,
Σπ. Βασιλείου, Γ. Τσαρούχης, A. Δρούγκας, M. Μακρουλάκης, Θ. Μανωλίδης, Γ.
Ρόρρης, Στ. Δασκαλάκης, Χρ. Μποκόρος κ.ά., δηλαδή τον νεοελληνικό λυρικό
ρεαλισμό, την εικαστική εικονολατρία μας, που άντεξε τον πόλεμο των
εικονομαχικών (εξπρεσιονισμός, αφαίρεση, τέχνη νέων υλικών κ.λπ.) τάσεων και
ξαναπήρε κεφάλι.

Θέλει αγώνα, και τεχνοκριτικό και ιδεολογικό, διότι είναι ζωγράφοι εύγλωττοι,
ολοκληρωμένοι, εγ-γαστρωμένοι στα μέτρα της κοινωνίας μας, δεν χρειάζονται
δεκανίκι ούτε της θεωρίας ούτε των πολυδιαφημισμένων κρατικών εκθέσεων.
Προτείνουν να είμαστε ο εαυτός μας, και όχι να μεταλλασσόμαστε. «Συντήρηση»;
Ναι, όσο και η φόρμουλα DNA που αναγεννά τα κύτταρά μας σε αναγνωρίσιμο σχήμα.

INFO

Διαμαντόπουλος Διαμαντής (μικρή αναδρομική), Αστρολάβος-Art Life, Ηροδότου 11,
Κολωνάκι, τηλ. 210.7221200, μέχρι 21 Φεβρουαρίου.

Δρούγκας Αχιλλέας, Οι πίνακες για το Ημερολόγιο 2004 της ΑΓΕΤ Ηρακλής, Μουσείο
Κυκλαδικής Τέχνης-Μέγαρο Σταθάτου, Ηροδότου-B. Σοφίας, τηλ. 210.7228321, μέχρι
14 Φεβρουαρίου.

Ηλιοπούλου Ειρήνη, «Συναντήσεις», Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Γλύκωνος 4,
Δεξαμενή-Κολωνάκι, τηλ. 7213938, μέχρι 29 Φεβρουαρίου.

Μπιτσάκης Μανώλης, Ατομική Ζωγραφικής, Νέες Μορφές, Βαλαωρίτου 9, τηλ.
210.3616165, μέχρι 28 Φεβρουαρίου.

Παλαντζάς Χρήστος, Ατομική Ζωγραφικής, Αίθουσα Σκουφά, Σκουφά 4, Κολωνάκι,
τηλ. 210.3603541, μέχρι 22 Φεβρουαρίου.