Aπό την άγονη γραμμή στον Πατριαρχικό Θρόνο

Στην Ίμβρο γεννήθηκε και πέρασε τα παιδικά του χρόνια ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος, που δημοσιεύει στο βιβλίο «Ότε ήμην παιδίον» τις μαθητικές του εκθέσεις (εικονογράφηση από το βιβλίο)

«Ενίοτε ρίπτω εν βλέμμα εις το μέλλον μου. Το βλέπω πλήρες μόχθων και πόνων,
εις το τέλος των οποίων κρύπτεται μία ηθική ικανοποίησις, επειδή θα βαδίσω εις
την ευθείαν οδόν και θα καταλήξω εις το επιθυμητόν τέρμα».

Όταν τα έλεγε αυτά ήταν μαθητής της Δ’ Γυμνασίου, στη Χάλκη. Ο νεαρός Δημήτρης
Αρχοντώνης μάλλον δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι στο τέρμα αυτό – το
επιθυμητό, γιατί όχι; – θα περιλαμβανόταν και η άνοδος στον Θρόνο του
Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ως Βαρθολομαίος πια, γυρνάει πίσω
και εκδίδει (στον Καστανιώτη) τις μαθητικές του εκθέσεις (κυκλοφορούν σήμερα
με τίτλο «Ότε ήμην παιδίον»), από την E’ Δημοτικού μέχρι την ΣΤ’ Γυμνασίου.
Γυρνάει το ρολόι πίσω και έχει κανείς την αίσθηση διαβάζοντας το βιβλίο ότι ο
πραγματικός λόγος για τον οποίο το κάνει δεν είναι για να επιδείξει τις
ικανότητες γραφής – που, όσο σημαντικές και αν είναι, έχουν τους περιορισμούς
της πρώτης νιότης -, αλλά για να στρέψει το βλέμμα μας στη δεύτερη μεγάλη
αγάπη του, μετά την Εκκλησία του Χριστού: στην Ίμβρο.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος μπορεί επί ώρες να μιλάει για την Ίμβρο, το
νησί που όταν ήταν εκείνος μαθητής είχε δέκα χιλιάδες κατοίκους – όλοι Έλληνες
και χριστιανοί, πλην των Αρχών. Το έκανε άλλωστε και σε μία ραδιοφωνική του
συνέντευξη στον σταθμό Σκάι 100,3, συνέντευξη που δόθηκε το 2002 στη Μαριάννα
Κορομηλά και η οποία περιλαμβάνεται – αντί άλλου προλόγου – στην έκδοση.

Στις σχολικές εκθέσεις του Δημήτρη Αρχοντώνη διακρίνει κανείς την πάστα ενός
παιδιού συνετού και φρόνιμου, με αξιοσημείωτη συγκρότηση για την ηλικία του,
που είχε από νωρίς την εκκλησιαστική κλίση. Τα θέματα για τα οποία γράφει
ποικίλλουν: από τα απλά και τετριμμένα (το φθινόπωρο, η ελιά, πώς περάσαμε τις
διακοπές, ο Ατατούρκ – ήταν μεν μειονοτικό το σχολείο του αλλά, βέβαια,
ετηρούντο οι τουρκικές εθνικές εορτές) μέχρι πιο σύνθετα και ιδιαίτερα. «Στο
πλοίο της γραμμής» (ο τίτλος) περιγράφει όχι τόσο την ίδια τη διαδρομή στο
πλοίο όσο την… κουτσομπόλα μεσήλικη κυρία που καθόταν απέναντί του και είχε
να πει πλήθος «κοσμητικά» επίθετα για όλο το χωριό της. Στη «ζωή των ανθράκων»
περιγράφει τη συζήτηση μεταξύ ξύλων από διάφορα δένδρα που είναι έτοιμα να
ριχτούν στη θερμάστρα. Στο «Πώς φαντάζεσθε έναν φίλαθλον» περιγράφει ποιος
είναι ο καλός φίλαθλος.

«Συχνά λησμονούμε ότι οι μεγάλοι Άνδρες υπήρξαν παιδιά», λέει στο
επίμετρο της έκδοσης ο φιλόλογος και θεατρικός κριτικός Κώστας
Γεωργουσόπουλος. «Όταν σήμερα θέλουμε να βιογραφήσουμε μια μείζονα
προσωπικότητα, καταφεύγουμε σε τεκμήρια του όλου βίου του. Τίποτα δεν είναι
περιττό, όταν αποσκοπεί στην ανάλυση, στη διερεύνηση, στην ανίχνευση των
κινήτρων, των σκοπών, των αναστολών, της τόλμης, της αμφιβολίας, των
παλινδρομήσεων, των ρήξεων, των συμβιβασμών που καταγράφονται στην πορεία ενός
ιστορικά και κοινωνικά δρώντος προσώπου». Και καταλήγει: «Ας μη φανεί παράξενο
που ένας σημαντικός σήμερα άνθρωπος με μέριμνες και έγνοιες οικουμενικές,
διέσωσε τα τετράδια των σχολικών του εκδόσεων. Αυτή είναι η δική του αμπάριζα,
ο βωμός του, ο άξονας αναφοράς του. Ο Πατριάρχης δεν μετανιώνει για τα νιάτα
του, δε θα ‘θελε να ήταν “άλλος”, και από την άλλη ο μαθητής Δημήτρης
Αρχοντώνης προβάλλεται ατόφιος, αναλλοίωτος, δικαιωμένος στο πρόσωπο του
Πατριάρχη που εξελίχτηκε με τη χάρη του Θεού».

Περιπέτειες διά θαλάσσης

«Ο μαθητής Δημήτρης Αρχοντώνης προβάλλεται ατόφιος, αναλλοίωτος, δικαιωμένος στο πρόσωπο του Πατριάρχη», λέει ο Κώστας Γεωργουσόπουλος στο επίμετρο της έκδοσης

Τις τελευταίες τάξεις του Γυμνασίου τις έβγαλε στη Χάλκη – τον είχε ωθήσει σε
αυτό ο Δεσπότης της Ίμβρου. Και θυμάται ο Πατριάρχης ότι το πηγαινέλα στην
Κωνσταντινούπολη ήταν μια τεράστια περιπέτεια: «Το πλοίο ήταν ένα πλοίο μικρό,
με πολλούς ενδιάμεσους σταθμούς, κι αυτό το ταξίδι κρατούσε ώρες ολόκληρες,
μπορώ να πω περισσότερο από ένα εικοσιτετράωρο. Και επειδή εθεωρείτο άγονος
γραμμή, έφθανε στην Ίμβρο κατά τις τρεις τη νύχτα και ο κόσμος που επρόκειτο
να ταξιδεύσει μαζευόταν στο Κάστρο, που ήταν τότε το επίνειο της Ίμβρου.
Υπήρχε το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου, κατεστραμμένο σήμερα, και μέσα στο
εκκλησάκι ή στα καφενεία του Κάστρου με τις ώρες περίμεναν την άφιξη του
πλοίου, που δεν είχε και αυτό ποτέ μία σταθερή ώρα, και επειδή δεν προσήγγιζε
το πλοίο πηγαίναμε με τις βάρκες. Και πολλές φορές τον Σεπτέμβριο που έφευγα
από την Ίμβρο για να έλθω στο σχολείο στην Κωνσταντινούπολη ήταν τα μελτέμια
και θαλασσοπνιγόμασταν. Ήταν πολύ δύσκολα τα ταξίδια».

Το πραγματικό μας… χάλι

Σε μία έκθεση της ΣΤ’ Γυμνασίου, ο μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης έπρεπε
να γράψει κείμενο με θέμα «Γνώθι σαυτόν». Και έγραψε μεταξύ άλλων: «Πόσον
ώμορφο, πόσον υψηλό, αλλά και πόσον δύσκολο πράγμα είναι να γνωρίση κανείς τον
εαυτόν του! Πρέπει να γνωρίζουμε ποιοι είμαστε, πού πηγαίνουμε, ποιο σκοπό και
ποιαν αποστολή έχουμε, να γνωρίζουμε την πραγματική μας προσωπική αξία. Τις
ικανότητές μας. Τις γνώσεις μας. Το “γνώθι σαυτόν” θα πη – για να μιλήσουμε
στην… ομιλουμένη – να γνωρίζουμε το πραγματικό μας χάλι. Πολλές φορές θ’
ακούσουμε πολλούς να επαινούν τον εαυτόν τους εγωϊστικώτατα, λογοτεχνικώτατα.
Είμαι…, θα κάνω…, μπορώ… κ.τ.λ. είναι τα λόγια τους τα συνηθισμένα.
Αυτοί στην πραγματικότητα είναι ένα μηδέν».

INFO

Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος, «Ότε ήμην παιδίον», Εκδόσεις Καστανιώτη, σελ.
250. Παρουσιάζεται μαζί με άλλα έργα του ίδιου οίκου σήμερα στις 11.30 στην
«Αίγλη» Ζαππείου.