Yπάρχουμε… Συνυπάρχουμε;

Ας βάλουμε δίπλα δίπλα αυτές τις δύο εικόνες. Στη Γαλλία κάποια νεαρά κορίτσια
– πολίτες της Γαλλίας που αποτελούν την τρίτη γενιά των μεταναστών –
διεκδικούν το δικαίωμα να φοράνε την ισλαμική μαντίλα. Διεκδικούν το δικαίωμα
να προβάλλουν δημόσια ένα σύμβολο που σήμερα «ενσαρκώνει» την ανισότητα
ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα. Την ίδια στιγμή, η Ιρανή Σιρίν Εμπαντί
(βραβείο Νόμπελ για την Ειρήνη) εμφανίζεται χωρίς την ισλαμική μαντίλα και
ανταλλάσσει χειραψίες με τους άνδρες. Μια πράξη που τρελαίνει τους
καθεστωτικούς στο θεοκρατικό Ιράν.

Τα κορίτσια που διεκδικούν την ισλαμική μαντίλα ζουν σε μία χώρα η οποία
θεωρείται ως το λίκνο του Διαφωτισμού, ενώ η Σιρίν Εμπαντί σε μία χώρα που
θεωρείται ως το λίκνο του «ισλαμικού φονταμενταλισμού». Είναι δύο εικόνες που
μπορούν να μας βοηθήσουν να αποφύγουμε μια μονολιθική ανάγνωση του Ισλάμ.
Γιατί αποτελεί πνευματική νωχέλεια να μιλάμε για το Ισλάμ χωρίς να
υπολογίζουμε την πολυπλοκότητα του «ισλαμικού κόσμου» και τις «τοπικές»
διαφοροποιήσεις. Το τουρκικό και το βαλκανικό Ισλάμ δεν είναι το ίδιο με το
αραβικό Ισλάμ. Το ασιατικό Ισλάμ δεν είναι το ίδιο με το Ισλάμ που εκδηλώνεται
στις γειτονιές της Γαλλίας. Και τέλος, υπάρχουν οι «σταλινικοί του Ισλάμ»
(καθώς τους αποκαλεί η Ιασμίν Αλιμπάι-Μπρόουν) και το μετριοπαθές Ισλάμ που
δεν εχθρεύεται τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις αξίες της λαϊκότητας και της
Δημοκρατίας. Αυτό το τελευταίο εκπροσωπεί και η Σιρίν Εμπαντί.

***

Στο ιταλικό περιοδικό «Espresso» δημοσιεύεται ένα εξαιρετικό κείμενο του
Γαλλομαροκινού συγγραφέα και διανοούμενου Ταχάρ Μπεν Τζελούν, που μιλά για τη
«φυλακή» τού αραβικού και του «ισλαμικού κόσμου». «Οι τοίχοι αυτής της φυλακής
είναι αόρατοι», σημειώνει ο Τζελούν – «είναι εσωτερικοί τοίχοι και εμποδίζουν
κάθε χειραφέτηση». Όπως γράφει και ο Μαροκινός ιστορικός Αμπντάλαχ Λάρουι «από
τρεις αιώνες οι Άραβες θέτουν μία και μοναδική ερώτηση: ποιος είναι ο Άλλος
και ποιος είμαι εγώ;». Ο Άλλος για τους Άραβες είναι η Δύση. Αφού τον όρισαν
όμως, δεν πήγαν πέρα από τη διαπίστωση. Έτσι, η γοητεία της Δύσης
αναμειγνύεται με την άρνησή της, την οποία οι ακραίοι τη μετέτρεψαν σε μίσος
και ρατσισμό…

***

H έκθεση της Pnud για τον αραβικό κόσμο δίνει όλη τη διάσταση αυτής της
«φυλακής». Το επίπεδο αναλφαβητισμού είναι το υψηλότερο στον πλανήτη… Στην
Ελλάδα των 11 εκατομμυρίων κατοίκων μεταφράζεται το πενταπλάσιο των βιβλίων σε
σύγκριση με το σύνολο των αραβικών χωρών που απαριθμούν 284 εκατομμύρια
κατοίκους. H επιστημονική έρευνα είναι εντελώς απούσα. Ένα μπεστ σέλερ δεν
ξεπερνά τα πέντε χιλιάδες αντίτυπα. Την ίδια στιγμή, η θρησκεία αποκτά όλο και
περισσότερο έδαφος, καταλαμβάνοντας τη θέση της κριτικής σκέψης. «H παρακμή
έγινε η φυλακή, η δυστυχία και η μοίρα του ισλαμικού κόσμου», σημειώνει ο
Τζελούν. Πάνω σε αυτήν την παρακμή «ανθίζουν» οι οπαδοί του ολοκληρωτικού
Ισλάμ.

Οι τοίχοι αυτής της φυλακής όμως «ενισχύονται» και από τη Δύση. Δεν είναι τόσο
η ιστορία της αποικιοκρατίας και το γεγονός ότι πολλοί από τους «σταλινικούς
του Ισλάμ» ήταν κάποτε τα χαϊδεμένα παιδιά της Δύσης. Είναι, προπαντός, το
παρόν. Είναι η φοβερή άγνοια για τον «ισλαμικό κόσμο». Είναι η ισλαμοφοβία που
βλέπει στον μουσουλμάνο μετανάστη έναν υποψήφιο τρομοκράτη. Και «γιατί τα
τελευταία 35 χρόνια» – ρώτησε η Σιρίν Εμπαντί – «αγνοήθηκαν δεκάδες ψηφίσματα
του ΟΗΕ σχετικά με την κατοχή της Παλαιστίνης από το Ισραήλ; Την ίδια στιγμή
που το Ιράκ κατελήφθη στρατιωτικά αγνοώντας τον ΟΗΕ;». Οι απαντήσεις σε τέτοια
ερωτήματα δεν βρίσκονται ούτε στο Κοράνι ούτε στη Βίβλο.

Ο Γκαζμέντ Καπλάνι είναι συγγραφέας και δημοσιογράφος.