Σε Συμπληγάδες και χωρίς προσανατολισμό

Οι μαυροπίνακες αποτελούν το έργο του Μπόις που δεσπόζει στο τμήμα του Outlook, το οποίο παρουσιά-ζεται στην ΑΣΚΤ. Ένα εικαστικό σχόλιο με εμβληματική σημασία για όλη την έκθεση

Ο ψαράς της τέχνης θα αναζητήσει ερευνητικά αλιεύματα της επιφάνειας ή του
βυθού; Συμβατά με το συλλεκτικό γούστο των επιχειρηματιών ή των κρατικών
επιτροπών; Των αμερικανικών μουσείων ή των ευρωπαϊκών; Τις σύγχρονες αυτές
Συμπληγάδες ερωτημάτων δεν φαίνεται να τις διήλθαν ακέραια τα καράβια του
Outlook, μάλλον επειδή δεν είχαν προσανατολισμό. «Ευγενείς οι προθέσεις, αλλά
δεν τις εντοπίσαμε στα έργα. Το Outlook μοιάζει χωρίς σημείο αναφοράς»,
καταλήγαμε πριν από μία εβδομάδα κρίνοντας τη γιγαντιαία αυτή έκθεση.

Ο Χρήστος Ιωακειμίδης, εμπνευστής και καλλιτεχνικός διευθυντής της,
δικαιούται όσο ελάχιστοι στον κόσμο να μιλά για τη σύγχρονη τέχνη. Κορυφαία
προσωπικότητα στον διεθνή χώρο, έχει κατά καιρούς ανακινήσει τα ρεύματα προς
δικές του κατευθύνσεις με μνημειακές εκθέσεις (Zeitgeist, Metropolis) και έχει
την απαιτούμενη επιρροή σε γκαλερίστες, καλλιτέχνες και συλλέκτες ώστε να
φέρει στην Αθήνα τους πιο «δύσκολους». Προσωπικά δεν θεωρώ μειονέκτημα που δεν
έχει πείσει για τη θεωρητική του γνώση. Το αντίστροφο μάλιστα, πιστεύω ότι
στις διεθνείς Συμπληγάδες όπου κινείται, με έδρα τη Γερμανία και με σοφό
ιστορικό σύμβουλο τον καθηγητή Βίλαντ Σμιντ, η οργανωτική δύναμη και
φερεγγυότητα είναι η ικανή και αναγκαία συνθήκη. Ωστόσο, όλα φαίνεται πως
έχουν τον κύκλο ζωής τους. Αυτό το είδος υψηλής οργανωτικής εμπειρίας δεν
έφερε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Το εάν περιλαμβάνονται μεγάλα ονόματα ίσως
αφορά περιοδικές εκθέσεις-θεσμούς που επαναλαμβάνονται συσσωρευτικά, όπως π.χ.
η Μπιενάλε Βενετίας. Αλλά γιατί να μας ενδιαφέρει εμάς, όταν ελάχιστα
συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας ενημέρωσης ή μιας νέας άποψης και όταν ελάχιστα
έχει γίνει γνωστή αυτή η έκθεση παραέξω;

Δόξα τω Θεώ, ο ωκεανός της τέχνης έχει εκατοντάδες πρώτης γραμμής
καλλιτέχνες. Ο ψαράς είναι που κάνει την έκθεση, με το είδος των δικτύων του
κάθε φορά. Θα αναζητήσει ερευνητικά αλιεύματα της επιφάνειας ή του βυθού;
Συμβατά με το συλλεκτικό γούστο των επιχειρηματιών ή των κρατικών επιτροπών;
Των αμερικανικών μουσείων ή των ευρωπαϊκών ή των ιαπωνικών; Του μεγάλου
κοινού, το οποίο ζητά στερεότυπα, ή των μυημένων που απαιτούν νεωτερισμούς;

Τις σύγχρονες αυτές Συμπληγάδες δεν φαίνεται να τις διήλθαν ακέραια τα καράβια
του Outlook, μάλλον επειδή δεν είχαν προσανατολισμό και σημείο αναφοράς.

Στο Νέο Μπενάκη (με εξαιρετική ανάπλαση των αρχιτεκτόνων A. Κούρκουλα
και M. Κοκκίνου) διακρίναμε και μία προσπάθεια διαλόγου με τον οικοδεσπότη.
Μάρμαρα Θάσου (Τζ. Λ. Μπάιερς) να λάμπουν σ’ έναν σκοτεινό χώρο, ένας
τεράστιος γερανός (B. Ντελβουά) θύμιζε την ανασκαφόμενη Αθήνα των ημερών μας,
ονειρικές μεταφυσικές φωτογραφίες του Δ. Κοκκινιά. H ελληνική συμμετοχή είχε
επίσης την τιμητική της στο «Εργοστάσιο» με στοχαστικές κατασκευές του N.
Αλεξίου, τρυφερή συνηγορία των Τσιγγάνων και του κιτς από τη M. Παπαδημητρίου,
αλλά και με μια ανεξήγητη παραλλαγή Ράουσεμπεργκ με υπογραφή Γ. Λάππα. Στον
χώρο πάντως επιβαλλόταν εμβληματικά ο Γιόζεφ Μπόις με τους μαυροπίνακές του.
Εδώ ας σταθούμε περισσότερο.

Για τους τεχνοκριτικούς του 20ού αιώνα, το μοντέλο του μεγάλου
καλλιτέχνη είναι ο διαφωτιστής διανοούμενος. H ανθρώπινη μάζα είναι
αξιοσέβαστη μόνο στη θεωρία, η πολιτική εξουσία και το κράτος είναι οι
επιδιωκόμενοι τελικοί στόχοι. H τριτοκοσμική τέχνη ενθαρρύνεται (υπάρχουν
σχετικές κοινοτικές επιδοτήσεις) να συνεχίσει την κοινωνική κριτική ή την
εξομολόγηση υπαρξιακών αδιεξόδων και να πιέζει το κράτος να επιληφθεί. Θεωρώ
όλα αυτά ως τέλος της ρομαντικής εποχής της τέχνης, ως ιδεολογική επαιτεία που
καταλήγει σε προστατευμένο αυταρχισμό ιδίως όταν οι νεωτερισμοί
διεκπεραιώνονται σε κρατικοδίαιτα Πανεπιστήμια, μουσεία ή εκθέσεις σαν το
Outlook, ενώ ο φορολογούμενος φιλότεχνος («οπτικώς και ψηφιακώς εγγράμματος»,
σήμερα) σνομπάρεται. Φοβάμαι ότι το φαινόμενο επεκτείνεται από τη Γερμανία
στην Ελλάδα και στις τριγύρω χώρες. Χωρίς άποψη για τις εξελίξεις του 21ου
αιώνα, ούτε για τη διαδικτυακή επικοινωνία που κάνει τον κόσμο μια γειτονιά (η
Cyber-urbanity αντικατέστησε ήδη τις «Μητροπόλεις») σε απόσταση ενός «κλικ»
του υπολογιστή, ούτε για το μουσειακό μάρκετινγκ που μας μαθαίνει πρώτα να
αγαπάμε μια τέχνη και ύστερα να τη μουσειοποιούμε. Ατάκτως ερριμμένα και
αμοντάριστα τα εκθέματα του Outlook, ούτε νέα ερωτήματα προσκόμισαν ούτε
απαντήσεις ανίχνευσαν. Χωρίς σκεπτικό άλλο από το να θεωρήσουμε τον
«μελαγχολικό ορθολογισμό» των Κουνέλλη και Μπόις ως πρόταση για τον 21ο αιώνα,
ενώ οι νέες γενιές ασφυκτιούν για τέχνη που να μιλά στον δικό τους τρόπο ζωής.

Outlook – η έκθεση με λίγα λόγια

Πολύ σημαντική, κυρίως για τον εικαστικό χώρο – 200 έργα από 85
ονομαστούς καλλιτέχνες 21 χωρών, σε μία από τις μεγαλύτερες εκθέσεις σύγχρονης
τέχνης που έγιναν ποτέ στην Αθήνα

* Ενδιαφέρει τον μέσο φιλότεχνο; 7

* Ενδιαφέρει τους ειδικούς; 10

* Ξεχωρίζει από άλλες εκθέσεις της εποχής; 10

* Τα έργα είναι από τα πιο αντιπροσωπευτικά; 6

8, 9, 10 = Ζώνη υψηλών επιδόσεων

6, 7 = Αξιοσημείωτη εξέλιξη

5 = Τα συνηθισμένα

INFO

OUTLOOK, Διεθνής Έκθεση Σύγχρονης Τέχνης, «Τεχνόπολις» – Γκάζι, Πειραιώς 100,
Νέο Κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, Πειραιώς 138 και Ανδρόνικου, Το Εργοστάσιο –
Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών, Πειραιώς 256, τηλ. 210-8259.620, μέχρι 25
Ιανουαρίου 2004.