H εξάλειψη του νοήματος

Θέαμα φρίκης, φρίκη του θεάματος. Όπως και αν έχει παραμένουμε θεατές και υποψήφια θύματα μιας παράνοιας

Πόσα ακόμη αιμοσταγή πλάνα από έναν πόλεμο που γίνεται όλο και πιο άγριος, όλο
και πιο αφηρημένος, όλο και περισσότερο ένας πόλεμος φτιαγμένος για τις
εικόνες, ένας πόλεμος εναντίον αμάχων, εκείνων που είναι ταυτοχρόνως οι
τρομαγμένοι θεατές και τα θύματα; Τα ρεπορτάζ από τη βρετανική πρεσβεία της
Κωνσταντινούπολης, που ισοπεδώθηκε από την τρομοκρατική επίθεση της Αλ Κάιντα,
μοιάζουν με εκείνα από τα αλλοτινά πεδία των μαχών.

Ένας ακόμη τρόμος προστίθεται σε αυτόν της τυφλής βίας. Μήπως
συνηθίσαμε αυτό που εμφανίζεται ως αναπόφευκτο, αυτό που εμφανίζεται ως
νομοτέλεια, τη βία που τροφοδοτείται με πείσμα και πάθος από δύο φανατικές
πλευρές και χάσκουμε ανήμποροι μπροστά στη φρίκη, την τρώμε κατακέφαλα με
μοναδική προφύλαξη, αντίσταση, άμυνα να ακυρωθούν πτήσεις και τουριστικές
εκδρομές προς τους τόπους που χτυπήθηκαν;

Ζούμε ώρες κατά τις οποίες το θέαμα γίνεται η ισχυρότερη πολεμική μηχανή όλων
των εποχών. Το είδαμε να ξεδιπλώνεται με αφορμή την επίθεση κατά του Ιράκ, το
είδαμε να σκηνοθετείται βήμα βήμα για να παγιδεύσει σκέψη και συνειδήσεις προς
την κατεύθυνση ενός «αναγκαίου πολέμου».

Δεν είναι η πρώτη φορά στην Ιστορία που γίνεται λόγος για «αναγκαίους
πολέμους». Υπήρξαν αριστεροί στοχαστές και συγγραφείς οι οποίοι, ήδη την εποχή
της ευρωπαϊκής αντίστασης στον ναζισμό, δεν δίστασαν να μιλήσουν για την
ασχήμια του πολέμου – Αραγκόν, Μπρετόν, Όργουελ «Ύμνος στην Καταλωνία» -, να
καταρρίψουν εκείνες τις παλιές ιδέες περί ευγενών μαχών που ολοκληρώνουν το
αρρενωπό μεγαλείο και να χαρακτηρίσουν ακόμη και τον πόλεμο κατά του φασισμού
απλώς «αναγκαίο», γιατί χωρίς αυτόν δεν θα υπήρχε ειρήνη, αλλά κόλαση.

Στις μέρες μας, τον «αναγκαίο πόλεμο» τον σκηνοθετούν οι εικόνες, δεν τον
απαιτούν οι ιδέες. Οι εικόνες επιστρατεύονται για να εξαλειφθεί το νόημα, η
σημασία των ιδεών, να μετατραπούν σε απονευρωμένα τσιτάτα για μια «δημοκρατία»
που επιβάλλεται με τα όπλα σε ένα διαμελισμένο Ιράκ – πρότυπο επίδειξης μιας
επιθετικής κηδεμονίας.

Το συγκλονιστικό είναι ότι είμαστε πλήρως πληροφορημένοι πως η πολεμική
σκηνοθεσία έχει αποκαλυφθεί στην παγκόσμια κοινότητα, τα ψέματα του πολέμου τα
γνωρίζουμε. Τα έδειξαν σε όλη τους την έκταση οι «Φάκελοι» του Αλέξη Παπαχελά
την περασμένη Πέμπτη σε μια εκπομπή που συμπλήρωσε τραγικά το απόλυτο
τρομοκρατικό γεγονός της ημέρας, την επίθεση της Αλ Κάιντα στη βρετανική
πρεσβεία, στην Κωνσταντινούπολη.

Μοιάζει εκεί στη μικρή οθόνη να συμπεριλαμβάνονται όλα, ακόμη και ο
«διάλογος» των επιχειρημάτων, στα οποία επιμένουν ακόμη και μετά τη διάψευσή
τους οι μεν, ενώ οι δε προτιμούν τα τυφλά χτυπήματα και την επικοινωνιακή
δύναμη του αίματος.

Το νόημα των λέξεων και των εννοιών μάχονται και οι ισχυρισμοί του Ρίτσαρντ
Περλ στον Αλέξη Παπαχελά ότι οι Αμερικανοί προσφέρουν την ελευθερία στον
ιρακινό λαό. Μια εικόνα της «ελευθερίας» αυτής παρακολουθούμε με αμερικανικά
όπλα να σκοτώνουν Ιρακινούς κατά τη διάρκεια διαδήλωσης για το σχολείο τους το
οποίο έχει καταληφθεί από αμερικανικά στρατεύματα. Ένας Ιρακινός που είχε την
αμυαλιά να πιάσει ένα περίστροφο από τον δρόμο για να το επεξεργαστεί πέφτει
και αυτός νεκρός από τους εκπαιδευμένους Αμερικανούς κομάντος, οι οποίοι τον
θεωρούν ελεύθερο σκοπευτή. «Ήταν ένας φιλήσυχος άνθρωπος», φωνάζουν γνωστοί
και φίλοι γύρω. «Πάμε, δεν ήταν ελεύθερος σκοπευτής», λέει ένας από την ομάδα
των κομάντος και απομακρύνονται και οι τρεις αδιάφορα, αφήνοντας πίσω έναν
άδικο θάνατο.

Μοιάζει να παρακολουθούμε μια σκληρή κριτική σε χολιγουντιανή ταινία. Όσο
κακός όμως και αν ήταν ο σκηνοθέτης, όσο και αν το σενάριο έκανε «κοιλιά»,
είχε τα μέσα και τη δύναμη της διανομής, όπως συμβαίνει στην αγορά του θεάματος.

Απουσία κάθε λογικής

H σκέψη συνθλίβεται από την απουσία κάθε λογικής στις «παραστάσεις»
θανάτου, εκείνης των Αμερικανών στο Ιράκ και εκείνης της Αλ Κάιντα εναντίον
επίσης αμάχων. Γινόμαστε απλώς θεατές της βίας, του παραλογισμού, μιας
επικίνδυνα παιδαριώδους ματαιοδοξίας που τίθεται στην υπηρεσία της καταστροφής
και του θανάτου. Τι άλλο να κάνουμε από ρεπορτάζ δρόμου με τους τρομαγμένους
που επιμένουν πως «η ζωή συνεχίζεται» και συνεντεύξεις με τραυματίες, με
αυτόπτες μάρτυρες. Αναζητούμε το νόημα που δεν υπάρχει, γιατί αυτές οι εικόνες
βρίσκονται πέρα από το έσχατο όριο του διανοήματος.