Mονόλογοι γυναικών

Από επάνω αριστερά: Εύα Κοταμανίδου, Μάγια Λυμπεροπούλου, Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, Ράνια Οικονομίδου. Από κάτω αριστερά: Λήδα Τασοπούλου, Μπέττυ Αρβανίτη, Αλέκα Παΐζη, Μάνια Παπαδημητρίου

Όπως και να έχουν τα πράγματα, η υποκριτική στάθμη των γυναικών που
μονολόγησαν στα θέατρα του Μεταξουργείου ήταν υψηλότατη. Και θα το πω, όσο κι
αν ξενίσει τους ευρωλάγνους της ξιπασιάς. Τόσες γυναίκες σημαντικές ηθοποιούς,
εκπροσώπους συγκυριακούς μιας γενναίας γυναικείας παρουσίας στο θέατρό μας,
δεν θα βρει εύκολα κανείς σε καμία σύγχρονη ευρωπαϊκή χώρα. Έχουμε πολύ
σπουδαίους ηθοποιούς. Αλλά μας λείπουν κυρίως μια «μεγάλη» γλώσσα και
κυριότατα η γενναία οικονομική στήριξη ώστε να εξασφαλίζεται μεγάλη περίοδος
προετοιμασίας και μια καλά οργανωμένη παραγωγή. Και τώρα επί τον τύπον των
ήλων.

H Εύα Κοταμανίδου στην «Μπράχαινα» του Δημήτρη Παπαχρήστου, που
σκηνοθέτησε ο Αρμένης, είχε να σχεδιάσει το συμπλήρωμα του θρυλικού «Βάρα» του
ίδιου συγγραφέα. Λίγο βεβιασμένο και φορτωμένο με πολλά σύγχρονα βάρη της
κοινωνίας μας μού φάνηκε. H καλή ηθοποιός προσπάθησε να βρει τον βηματισμό του
κειμένου (μια μοναχική γυναικούλα σε ένα ερημωμένο χωριό) και πολλές φορές τον
βρήκε. Και τον βρήκε όταν είχε το κείμενο δραματικά «πιασίματα». Τον έχασε
όταν εγκλωβιζόταν σε πολιτικο-ιδεολογικά και άλλα συμφραζόμενα. Αν το κείμενο
συμμαζευτεί και σφίξει, ο κύριος πυρήνας του θα δυναμώσει και θα επιτρέψει
στην Εύα Κοταμανίδου να βρει με το ταλέντο της τον, πράγματι, συνταρακτικό
λυγμό της εγκαρτέρησης.

H Μάγια Λυμπεροπούλου αξιοποίησε συναρπαστικά ένα μικρό αλλά
αριστουργηματικό υπερρεαλιστικό κείμενο του Νάνου Βαλαωρίτη. H «Κοκόνα η Μαρώ»
στον οντά της, που οργώνεται ερωτικά από τους επιδρομείς, τους λογίους και
τους λαϊκούς όλων των αιώνων που πέρασαν από την ελληνική επικράτεια και
συγχέει τον «Καημό της Ρωμιοσύνης» με τον οργασμό της, είναι ένα απολαυστικό,
ειρωνικό αλλά και τρυφερά τραυματικό πρόσχημα για να οικοδομηθεί μια
υποκριτική μουσική δωματίου. H Λυμπεροπούλου κατέθεσε με μιαν εκπλήσσουσα
άνεση, σαν ένα ποτήρι δροσερό νερό, τον καλύτερο έως τώρα ρόλο της.

H Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου είχε να παλέψει με ένα κείμενο που
αντιστεκόταν φύσει. H «Ελένη ή ο κανένας» της Ρέας Γαλανάκη, διασκευασμένο από
τον Θ. Μουμουλίδη και την Αθ. Γκανά, είναι ένα θαυμάσιο μυθιστόρημα αλλά
φορτωμένο με μεταφορές και ιδεολογικές τιράντες. Δεν δρα ακαριαία στο αυτί,
όπως απαιτεί το θέατρο, και ο θεατρικός χρόνος. Παρόλα αυτά, η έξοχη αυτή
ηθοποιός, με το πλούσιο συναισθηματικό προικιό της, κατόρθωσε να σχεδιάσει με
κύρος την τραγική Ελένη Αλταμούρα, την αμφίφυλη και συνάμα ερωτικά ακυρωμένη.

H Ράνια Οικονομίδου είναι ένα από τα σπάνια διαμάντια του θεάτρου μας,
συχνά σκονισμένο γιατί η λάμψη του προσκρούει στη σεμνότητά της. Είχε στη
διάθεσή της ένα στρωτό, ευρηματικό, ευθύγραμμο, σχεδόν αφηγηματικό κείμενο του
Βαγγ. Χατζηγιαννίδη, τη «Μεταμφίεση», που σκηνοθέτησε με διακριτικότητα και
σεβασμό στο ταλέντο της η Κατερίνα Ευαγγελάκου. H Οικονομίδου απογείωσε στην
περιωπή της μεγάλης ποιητικής την καθημερινή ρυθμολογία της ανακουφιστικής
κοζερί. Και μετέτρεψε τον οικείο λόγο σε εκρηκτικό εκκωφαντικό λυγμό, λυγμό
που λυτρώνει.

H Λήδα Τασοπούλου, σε μια από τις ωριμότερες συνθέσεις της, κατέβηκε
πολύ βαθιά στο τρομερό φρέαρ της Μήδειας όλων των μεγάλων συγγραφέων, όλων των
εκδοχών, αποδίδοντας μια δική της έξοχη παρτιτούρα κειμένων, δομημένων με
κριτήριο ρυθμικό, μουσικό. H Τασοπούλου διαθέτει μια θηριώδη τεχνική, που
θυμίζει παλιά ιερά τέρατα του θεάτρου. H υπόκρισή της, υπακούοντας σε μια
εναλλαγή ρυθμών και τέμπο (γρήγορα περάσματα από τα κρεσέντο στα
ντιμινουέντο), έστησε μπροστά μας το προδομένο θήλυ, την ερωτική ματαίωση και
την απελπισία της ερημωμένης ερωμένης. Το τελετουργικό της παιδοκτονίας, ως
σκηνικό εύρημα (δύο σφαγμένες κούκλες που κλείνονται στο κουτί των δώρων),
ανθολογίας εύρημα.

H Μπέττυ Αρβανίτη είχε να ερμηνεύσει ένα άκρως ειρωνικό και υφολογικά
αμφίσημο κείμενο του Ανδρέα Στάικου: «Οι ακόλαστες εσπερίδες», κείμενο τολμηρό
αλλά γραμμένο με τη γνωστή γαλατικής ευγένειας περιγραφή της ασέλγειας που
διακρίνει τον συγγραφέα, δεξιοτέχνη του είδους στον τόπο μας και στην παρθένα
έως τώρα σε αυτό γλώσσα μας. H Αρβανίτη σχεδίασε έναν ανδρόγυνο, μια εξαίσια
φιγούρα αμφίφυλου και συνάμα άφυλου ατόμου, κυνική και απολαυστικά
αφοπλιστική, με αδρές πινελιές και βαθιές χαράξεις.

H Αλέκα Παΐζη, σε έναν μέτριο και εξαντλημένο γρήγορα ως θέμα μονόλογο
του Φρανκ Μακ Γκίνες, που μετέφρασε εύστοχα και καίρια η Χριστίνα Μπάμπου με
τίτλο «Ντάμα Κούπα», με τη σκηνοθετική επίβλεψη της Άσπας Τομπούλη, έδειξε τη
δυναμική ενός γενναίου ταλέντου, με μια τεράστιας γκάμας τεχνική, που
λειτουργεί με αφοπλιστικά μινιμαλιστική λιτότητα. Έπαιξε η Παΐζη την
περιπλανώμενη γυναίκα κλοσάρ, που κουβαλάει ενοχές παιδοκτονίας και απαίσιες
μνήμες αιμομικτικού βιασμού, με την απλότητα του αυτονόητου και την ταραχή του
τραγικού.

H Μάνια Παπαδημητρίου, στον πασίγνωστο μονόλογο του Μπρεχτ «H Εβραία»,
που σκηνοθέτησε προσθέτοντας εικαστικό κινούμενο υλικό επικαιρότητας (του χθες
και του σήμερα – Κρεματόρια – Παλαιστίνη) η Νέλλη Καρρά, έδειξε το βάθος της
ευαισθησίας της, τη σημαντική συμφωνία των μέσων της (κίνηση – λόγος σε συνεχή
ανατροφοδότηση) αλλά νομίζω ότι η επιμήκυνση ενός θεατρικού
στιγμιότυπου-γροθιάς στέρησε το έργο από την ευθυβολία του και του προσέδωσε
περιττή ηθογραφική περιγραφικότητα.

Δύο αποκαλυπτικές ερμηνείες

Ρούλα Πατεράκη

Τελειώνω με δύο συνταρακτικές, αποκαλυπτικές ως ερμηνείες, παρουσίες. H
Ρούλα Πατεράκη, συνεχίζοντας τη σχεδόν ανειρήνευτη πάλη της με τα μεγάλα
κείμενα της λογοτεχνίας, μετά τον περυσινό Προυστ έφτασε στα έγκατα της γραφής
του Τόμας Μπέρνχαρντ. Ο Βάρσος μετέφρασε τον «Ανιψιό» του Βιτγκενστάιν και η
Πατεράκη τον διασκεύασε, τον σκηνοθέτησε και τον ερμήνευσε με έναν τρόπο
απολύτως μοναδικό για το πώς πρέπει να μετουσιώνεται σκηνικά ένα πεζογραφικό
κείμενο. Ο τρόπος που η Πατεράκη διαβάζει ανάμεσα στις γραμμές και μεταποιεί
σε υποκριτικό υλικό τις σιωπές της γραφής, το πώς δραματοποιεί τα σημεία
στίξεως είναι, αυτό μόνο του, μέγα μάθημα θεάτρου.

Νέλλη Αγγελίδου

H Νέλλη Αγγελίδου είχε να αντιμετωπίσει το δυσκολότερο υποκριτικά κείμενο,
εύρημα του Αντώνη Δωριάδη. Στην «Αναχώρηση ή καρκίνος του λάρυγγος» η ηρωίδα,
πάσχοντας από αυτήν την κατάρατη ασθένεια έχει χάσει τη φωνή της. Ο Μονόλογος
είναι εσωτερικός και ακούγεται από το μεγάφωνο. Έτσι η ηθοποιός κινείται, δρα,
αντιδρά, συγκινείται, διστάζει, ονειροπολεί, νοσταλγεί, απωθεί εικόνες,
μνήμες, τραύματα, ερωτικές εμπειρίες του παρελθόντος, κατάθλιψη του παρόντος,
μόνο μιμητικά, χωρίς τον λόγο, μόνο με τον κώδικα του σώματος. Και η μεγάλη
αυτή κυρία του θεάτρου μας θριάμβευσε, συντάραξε, συνάρπασε και, παρόλο το
φοβερό θέμα του μονολόγου της, γοήτευσε. Είναι αυτό που λέει στην «Ποιητική»
του ο Αριστοτέλης πως άλλο πράγμα είναι ένα άσχημο ζώο κι άλλο πράγμα ένας
πανέμορφος πίνακας που εικονίζει ένα άσχημο ζώο.

H Αγγελίδου το απέδειξε.