Mία «ξανθιά» 4.400 ετών

Ο Μοχάμεντ Αλ Φαγιέντ, ιδιοκτήτης της αλυσίδας καταστημάτων Harrods, δοκιμάζει την πιο ακριβή μπίρα στον κόσμο, την «Tutankhamun Ale», φτιαγμένη από αιγυπτιακή συνταγή 3.000 χρόνων

H αρχαιότερη μπίρα της Ευρώπης παρασκευαζόταν με βάση το σιτάρι και
καταναλωνόταν με αφορμή χαρές και λύπες στη Σόρια της Ισπανίας, πριν από 4.400
χρόνια.

Τουλάχιστον έτσι απεφάνθη η ομάδα αρχαιολόγων και ερευνητών που ανακάλυψε τα
υπολείμματα του ποτού σε καμπανόμορφα δοχεία της Εποχής του Χαλκού. Όλα
άρχισαν με δύο ανασκαφές στην κοιλάδα της Αμπρόνα, στη Σόρια, το 1999 και το
2001, όπου οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα δοχεία μέσα σε δύο ατομικούς τάφους. Ο
επικεφαλής των ανασκαφών και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Βαγιαδολίδ Μανουέλ
Ρόχο Γέρα και ο Μίκαελ Κουνστ, από το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της
Μαδρίτης, θεώρησαν τα κεραμικά δοχεία, τα οποία είχαν ωραίο διάκοσμο, «ύποπτα»
και ύστερα από σειρά φυσικοχημικών αναλύσεων των περιεχομένων τους βρήκαν ότι
περιείχαν υπολείμματα μπίρας.

H ανακάλυψη αυτή φέρει την μπίρα της Σόριας ως την αρχαιότερη στην
Ευρώπη. Οι ερευνητές δήλωσαν ότι το ποτό καταναλωνόταν σε ξεχωριστές γιορτές
και σε τελετουργίες φιλίας μεταξύ διαφορετικών ελίτ, καθώς και σε νεκρικές
τελετές.

Εκτός από τα υπολείμματα ανθρώπινων οστών, στους τάφους βρέθηκαν και τρία
δοχεία που περιείχαν πρωτόγονη μπίρα, φτιαγμένη από σιτάρι – όπως
ταυτοποιήθηκε από τις αναλύσεις των δημητριακών -, αμυλόκολλα και μαγιά,
κατάλληλα για τη ζύμωση. Οι σοροί των ανθρώπων, τις οποίες συνόδευαν τα εν
λόγω δοχεία, κοίτονταν προς την πλευρά των δοχείων σε στάση εμβρυακή, μέσα σε
ένα πέτρινο κτίσμα, οικοδομημένο δίπλα από έναν συλλογικό τάφο της Νεολιθικής
Εποχής.

Τα υπολείμματα των οστών βρέθηκαν σε πολύ κακή κατάσταση, γι’ αυτό και
από τις έως τώρα ανθρωπολογικές αναλύσεις συνάγεται μόνο ότι πρόκειται για δύο
ενηλίκους, έναν άνδρα και μία γυναίκα, που διατρέφονταν με κρέας και λαχανικά.
Οι ειδικοί πήραν δείγματα από τα μηριαία οστά και εκτιμούν ότι οι άνθρωποι
αυτοί έζησαν μεταξύ 2.400 και 2.300 π.X.

Έως τώρα, στην Ευρώπη η αρχαιότερη απόδειξη μπίρας είχε βρεθεί στον οικισμό
του Χενό της Καταλωνίας και χρονολογούνταν στο τέλος της Εποχής του
Μπρούντζου, περίπου το 1.200 π.X. Το νέο εύρημα επιβεβαιώνει τις υποψίες των
επιστημόνων για την κατανάλωση στην αρχαιότητα του τόσο οικείου σ’ εμάς
αλκοολούχου ποτού. Από τις αρχές του 20ού αιώνα, κάποιοι επιστήμονες υπέθεταν
ότι τα καμπανόμορφα δοχεία μπορούσαν να εξηγηθούν μόνο ως πολυτελή δοχεία ενός
πολύ ξεχωριστού ποτού, το οποίο καταναλωνόταν σε ιδιαίτερες περιπτώσεις. Με
την ανακάλυψη της κοιλάδας της Αμπρόνα, επιβεβαιώνεται ότι εδώ και 4.400
χρόνια οι πρόγονοί μας παρασκεύαζαν την μπίρα και την κατανάλωναν για να
γιορτάσουν τη ζωή ή να συνοδεύσουν τους αγαπημένους τους στο τελευταίο τους
ταξίδι.

Τώρα το Πανεπιστήμιο της Βαγιαδολίδ, με τη συνεργασία του Αρχαιολογικού
Ινστιτούτου της Πορτογαλίας, τους τοπικούς φορείς και τη χορηγία ιδιωτικών
εταιρειών θα προχωρήσει σε τριετές πρόγραμμα μελέτης της προέλευσης της
προϊστορικής μπίρας στην Ευρώπη.

Αρχαίες συνταγές

Ο αιγυπτιακός ύμνος στον Νινκάσι, ηλικίας 5.000 ετών, δεν είναι παρά μια
συνταγή μπίρας. «Εσύ είσαι αυτός που ποτίζει με βύνη ένα δοχείο, εσύ αυτός που
απλώνει τον μαγειρεμένο πολτό σε μεγάλες καλαμένιες ψάθες, εσύ που κρατάς με
τα δυο χέρια το μεγάλο γλυκό υλικό, που το ζυμώνεις με μέλι και κρασί, εσύ που
το τοποθετείς κατάλληλα σε μια μεγάλη λεκάνη, όταν χύνεις τη φιλτραρισμένη
μπίρα από τη λεκάνη, είναι σαν την ορμή του Τίγρη και του Ευφράτη», αναφέρεται
στη συνταγή.

Όπως απέδειξαν οι έρευνες της Κοινωνίας Εξερεύνησης της Αιγύπτου, σε
συνεργασία με τη Ζυθοποιία της Σκωτίας και του Νιούκαστλ, η αρχαία μπίρα
μάλλον ήταν «έντονα επηρεασμένη από την προσθήκη φρούτων ή καρυκευμάτων για το
άρωμα», ενώ η αιγυπτιακή ειδικά περιείχε 5-6 βαθμούς αλκοόλ. Σήμερα, οι
συνταγές ποικίλλουν ανάλογα με το είδος, αλλά βασικά υλικά για μια «ξανθιά»
ελαφριά μπίρα είναι η βύνη κριθαριού, το ακατέργαστο αγριόρυζο, η δεξτρόζη
(άμυλο καλαμποκιού) και ο λυκίσκος (για το άρωμα).