«Ένιωσα νικητής!»

«Εκείνη την ώρα (σ.σ.: στη συναυλία της Μακρονήσου) ένιωθα νικητής», λέει ο Μίκης Θεοδωράκης στα «NEA». «Και ήθελα να φωνάξω, να μοιραστώ με τους άλλους τη βαθιά χαρά αυτής της μοναδικής νίκης που δεν είναι φυσικά νίκη ενός μόνο τραγουδιού»

«Πρέπει να πω ότι λυπάμαι που δεν μπόρεσα να παρευρεθώ και στις τρεις
συναυλίες, γιατί μού ήταν όχι μόνο σωματικά αλλά και ψυχικά αδύνατον», ήταν οι
πρώτες κουβέντες του Μίκη Θεοδωράκη στα «NEA», λίγες ώρες μετά τη συναυλία του
Σαββάτου στη Μακρόνησο, στην οποία και παρέστη (μία από τις τρεις του
αφιερώματος στο Γιάννη Ρίτσο).

«Από την άλλη πλευρά», συνέχισε, «υπήρχε κι ένας άλλος λόγος που έλεγα μέσα
μου ΟΧΙ για την παρουσία μου στις συναυλίες αυτές: το ότι αναρωτιόμουν αν θα
κατόρθωνα να μείνω έστω και μόνο για μένα ο ανώνυμος… Γιατί στη Μακρόνησο
ήμουν ένας ανώνυμος, ένας μέσα στο πλήθος, όπως όλοι, κι αυτό ήταν η μεγάλη
μας δύναμη… Τελικά πήγα μόνο το Σάββατο.

Ευτυχώς, ο κόσμος που ήταν γύρω μου και η νύχτα που έκρυβε τις
λεπτομέρειες του χώρου βοήθησαν ώστε το σοκ της “επιστροφής” να γίνει σε όρια
ανεκτά. Βεβαίως δεν θα ήθελα να επαναληφθεί ποτέ πια αυτή η δοκιμασία του
γυρισμού. Τώρα μπορώ να θάψω μέσα μου οριστικά τη Μακρόνησο και τα φαντάσματά
της που μια ζωή με κυνηγούν.

Εν πάση περιπτώσει, ήταν γραφτό μου να ζήσω μια απ’ τις πιο περίεργες, τρελές
και απίθανες στιγμές της ζωής μου. “Πού βρίσκομαι;”, έλεγα συνεχώς μέσα μου.
“Είναι τα ίδια μέρη που έζησα τότε; Αυτά τα βράχια που είναι γύρω μας και
ακούν τα τραγούδια μου είναι τα ίδια που μας άκουγαν και τότε;”. Και όταν
άρχισε να παίζεται μετά 55 χρόνια το ίδιο τραγούδι που πρωτοτραγουδούσαμε τότε
κρυφά στα ίδια μέρη, το “Χτύπα-Χτύπα”, αισθάνθηκα πολύ παράξενα. Στο τέλος μού
ήρθε να σηκωθώ και να φωνάξω “Ξανακούστηκε!”. Όπως θα φώναζε κάποιος αν έβλεπε
κάποιον δικό του να ανασταίνεται. Δεν θα φώναζε “Αναστήθηκε!”;»

Στο μυαλό μου ήταν καρφωμένη η εικόνα των συντρόφων μου, τότε που τους
το μάθαινα για να το τραγουδούμε μετά όλοι μαζί μπροστά στα πρόσωπα των δημίων
και των βασανιστών μας. Και αυτό μού έδινε την αίσθηση μιας μεγαλειώδους νίκης
– ρεβάνς, το να ακούγεται δηλαδή ελεύθερα και κυριαρχικά ένα τραγούδι –
κρατούμενος, ένα τραγούδι απαγορευμένο ύστερα από μισόν αιώνα. Ήταν σαν να
εμφανίζονταν ξαφνικά στη σκηνή τραυματίες και νεκροί με σάρκα και οστά
φωνάζοντας “Είμαστε εδώ, ζωντανοί, ακέραιοι, νικητές…”. Έτσι ακριβώς ένιωθα
κι εγώ εκείνη τη στιγμή: “Νικητής”. Και ήθελα να φωνάξω, να μοιραστώ με τους
άλλους τη βαθιά χαρά αυτής της μοναδικής νίκης που δεν είναι φυσικά νίκη ενός
μόνο τραγουδιού και ενός μόνο ανθρώπου.

Ένιωσε άραγε έτσι και το κοινό; Ποιος ξέρει… Γιατί βέβαια 55 ολόκληρα χρόνια
δεν είναι λίγα…»

Με ευαγγέλιο τα τραγούδια

«Δεν υπάρχει αμφιβολία», παρατηρεί ο Μίκης, «ότι όσοι ήρθαν στις συναυλίες
έδειξαν πως ήσαν προετοιμασμένοι να πάρουν μέρος σ’ αυτό που είπα: σε μια
ιεροτελεστία με ευαγγέλιο τα τραγούδια και ευαγγελιστές όχι μόνο τους ποιητές
αλλά και όλους τους ΑΝΩΝΥΜΟΥΣ που έκαναν ποίηση την ίδια την ύπαρξή τους
χαρίζοντας σε όλους εμάς τα νιάτα τους, για να είμαστε ελεύθεροι και προ
παντός πιστοί στα δικά τους τα ανεκπλήρωτα όνειρα».

H συναυλία στη Μακρόνησο και οι αναμνήσεις του Μίκη από
τα έργα που έγραψε στον τόπο εξορίας στις Σελίδες 20-21