180 καλλιτέχνες συνιστούν… Mαζόχ

H Βανέσα Μπίκροφτ παραθέτει τις γυναίκες-μανεκέν βιτρίνας, που εξουσιάζουν με το σώμα τους τους εραστές τους

H ιδέα να ταυτιστεί το Γκρατς ως Πολιτιστική Πρωτεύουσα με ένα όνομα τόσο
αμφιλεγόμενο και στιγματισμένο από την επιστήμη της Ψυχολογίας είναι
προκλητική. Και όπως δείχνει η μεγάλη έκθεση τέχνης στο Μουσείο Ζοάνεουμ, ο
μαζοχισμός είναι μια κατάσταση έμπνευσης για τους 180 δημιουργούς που κάνουν
το δικό τους σχόλιο σχετικά με ένα κοινωνικό ταμπού.

H ηδονή λοιπόν μέσα από τον πόνο, που αποτελεί τον άξονα του μαζοχισμού,
ρίχνει τη σκιά του πάνω στην ειδυλλιακή τουριστική εικόνα της Αυστρίας και στα
σύμβολά της, την αυτοκράτειρα Σίσσυ, τα κύματα του Δούναβη, τα λιβάδια με τα
καλοθρεμμένα βοοειδή και την παραμυθένια φύση της μικρούλας Χάιντι. Το Γκρατς
έλαβε πολύ σοβαρά υπόψη τον θεσμό της Πολιτιστικής Πρωτεύουσας και ο
οργανισμός που χειρίζεται τον προγραμματισμό των εκδηλώσεων αποφάσισε να
δείξει τα μαύρα φεγγάρια της αυστριακής πολιτιστικής κληρονομιάς, προκειμένου
να αποκατασταθεί ακαδημαϊκά η προσωπικότητα αυτού του συγγραφέα του 19ου
αιώνα.

H έννοια της υποδούλωσης, της εκούσιας υποταγής, του σεξουαλικού
εξουσιαστή περνάνε μέσα από την τέχνη, που βγάζει στον καμβά, στο φωτογραφικό
χαρτί, στις αίθουσες του τοπικού μουσείου, σώματα που υποφέρουν, αντικείμενα
πόνου, σκοτεινές ζώνες του πόθου, καταστάσεις σεξουαλικής, ηθικής,
συναισθηματικής καταπίεσης.

Ο Βιμ Ντελβουά δίνει σε έναν ξύλινο περιστερώνα το σχήμα απειλητικού αιδοίου

Τα 180 εικαστικά ονόματα που διατρέχουν τη δημιουργία του 20ού αιώνα, κάτω από
τον τίτλο της έκθεσης «Phantom der Lust» («Φάντασμα του Πόθου»), «ξεπερνάνε
την απλή ιστορική παράθεση του χειρισμού από την τέχνη αυτής της κατάστασης
του μαζοχισμού», εξηγεί στα «NEA» η διευθύντρια του Μουσείου Ζοάνεουμ, Κρίστα
Στάινλε. «Είναι αφορμή για να παρουσιασθεί η ιστορία της σεξουαλικότητας μέσα
από τις τέχνες, ώστε να υπολογίσουμε τον βαθμό επιρροής του Ζάχερ – Μαζόχ από
το τέλος του 19ου αιώνα μέχρι το παρόν. Τα έργα που φιλοξενούνται στην έκθεση
αντανακλούν την κοινωνική, πολιτική και ψυχολογική εμπλοκή του μαζοχισμού, που
συνέλαβε και κατέγραψε η τέχνη. Αυτή η αντανάκλαση της έννοιας της οδυνηρής
υποταγής, από την οποία προκύπτει ηδονή, βγαίνει μέσα από το μαζοχιστικό σώμα,
το σώμα που υποφέρει και απολαμβάνει, το προφίλ της σκληρής γυναίκας, τις
σχέσεις εξουσίας, τη λειτουργία των φετίχ.

Ένα κολάζ του Ζαν Ζακ Λεμπέλ του 1962 προειδοποιεί το κοινό ότι ο
μαζοχισμός είναι μια νέα θρησκεία με πλούσιο οπτικό λεξιλόγιο. Τα σχέδια του
Βίλι Γκάιγκερ, που χρησιμοποιήθηκαν το 1906 για διαφημιστικούς σκοπούς, είναι
ιδιαίτερα προκλητικά. Πολύ περισσότερο, μάλιστα, από τα βιντεοκλίπ της Μαντόνα
και τις φωτογραφίες του Χέλμουτ Νιούτον, ο οποίος φλυάρησε εξουσιαστικά για
πολλά χρόνια πάνω στα γυμνά σώματα των μοντέλων του.

Όμως, μια τέτοια έκθεση, με πρωταγωνιστή τη βαριά σκιά του φον Ζάχερ – Μαζόχ,
επιφυλάσσει στους επισκέπτες της και έργα που σοκάρουν. Όπως τα μεγάλων
διαστάσεων έγχρωμα φωτογραφικά έργα του Αντρές Σεράνο, ο οποίος παρουσιάζει
την εικόνα ενός δαγκωμένου αιδοίου ή έναν άνδρα να μορφάζει από τον πόνο του
μαγκωμένου πέους του. Το σοκ προέρχεται από τη συσσώρευση των εικόνων. Από τη
συνύπαρξη των έργων του Μαν Ρέι με εκείνα του Ρόμπερτ Μέιπλθορπ και του
Νομπουγιόσι Αράκι, των πινάκων του Νταλί με του Μπαλτίς και του Όσκαρ Κόκοσκα.
Προκύπτει από τη διαπίστωση ότι μέσα σε μερικές δεκαετίες αυτό που ανήκε στην
αρμοδιότητα των αστυνομικών αρχείων, των φακέλων της Ψυχιατρικής, που ήταν
κρυμμένο και απωθημένο, έχει συζητηθεί τόσο πολύ από την τέχνη που κοντεύει να
εξαντληθεί.

Μάσκες, μαστίγια, μαύρες μπότες και κάλτσες, δεμένα σώματα, πληγές και
βλέμματα λαγνείας παρελαύνουν μπροστά στα μάτια του θεατή. Ο οποίος
ανακαλύπτει άλλη μία διάσταση της έκθεσης, την οποία σημειώνει η Κρίστα
Στάινλε: «H μεγάλη παρουσία γυναικών καλλιτεχνών, που αποτελούν το ένα τέταρτο
των συμμετεχόντων, είναι η απόδειξη της έκρηξης του φεμινισμού. Στην εποχή του
απελευθερωμένου «μετα-φαλλικού» Εγώ, η υποταγή είναι απλά ένας ρόλος». Και οι
γυναίκες καλλιτέχνες το δείχνουν με τα έργα τους. H Σιλβί Φλερί με τις εικόνες
των θυμάτων της μόδας, η Βανέσα Μπίκροφτ με το έργο-εγκατάσταση 40 ξανθών
ακίνητων γυναικών που μοιάζουν με τα μανεκέν των βιτρινών, η Νικόλ Τρα Μπα
Βανγκ με τα παιχνίδια του λάτεξ και του γυμνού δέρματος.

«Αγαπάτε με», οι τελευταίες του λέξεις

Ο Ρούντολφ Σλίχτερ εξετάζει κοινωνικά και πολιτικά την υπόθεση του μαζοχισμού

Ο Λέοπολντ φον Ζάχερ – Μαζόχ έζησε στο Γκρατς, όπου γίνονται και παράλληλες
εκδηλώσεις, με μουσική, συνέδρια, εκθέσεις, σχετικά με τον συγγραφέα του
μυθιστορήματος «H Αφροδίτη με τη γούνα», (στα ελληνικά από τις Εκδ. Πατάκη). Ο
Μαζόχ έγραψε την «Αφροδίτη» το 1869 και η σκληρή ηρωίδα του, Βάντα, με τον
εκούσιο δούλο της, Σεβερίν, ενέπνευσαν προσωπικότητες της τέχνης από
διαφορετικούς χώρους, όπως τον Σαλβαντόρ Νταλί, τον Φραντς Κάφκα, τον Ζιλ
Ντελέζ και τον Λου Ριντ.

Ο Μαζόχ είχε ξοδέψει πολλή ενέργεια στην αναζήτηση συντρόφων που θα ενέδιδαν
στα σκληρά του παιχνίδια. Τα οποία κωδικοποιούσε σε ένα «συμβόλαιο υποταγής»,
άλλοτε με τη μορφή πρόσληψης υπηρετικού προσωπικού, ή συμφωνητικά γάμου. Όμως,
ο συμπατριώτης του, ψυχίατρος Ρίχαρντ φον Κραφτ – Έμπινγκ, συγγραφέας του
πρωτότυπου έργου «Phsychopathia sexualis» και εισηγητής το 1890 της λέξης
«μαζοχισμός», βασίστηκε στην «Αφροδίτη με τη γούνα» για να περιγράψει τη
σεξουαλική κατάσταση πόνου και πόθου. Με συνέπεια ο Ζάχερ – Μαζόχ να χάσει την
υπόληψή του και το συγγραφικό του έργο να υποτιμηθεί, προσανατολισμένο ενάντια
στον αντισημιτισμό. Οι τελευταίες του λέξεις όταν ψυχορραγούσε ήταν μια
παράκληση που φέτος πραγματοποιείται: «Αγαπάτε με!».

INFO

H έκθεση «Το Φάντασμα του Πόθου. Όψεις του μαζοχισμού στην τέχνη»,
παρουσιάζεται στο Μουσείο Ζοάνεουμ, στο Γκρατς, μέχρι τις 28 Αυγούστου.
Πληροφορίες στο τηλ. 0043316829155.