Πουλιά της ειρήνης και του πολέμου

«Τα μαύρα πουλιά», ένα από τα έργα του Ζορζ Μπρακ που εκτίθεται στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της ‘Ανδρου

Τριάντα χιλιάδες επισκέπτες, βάσει των εισιτηρίων, πέρασαν πέρυσι μέσα σε
τρεις μήνες από τις αίθουσες του Μουσείου. Όταν ξεκίνησε, πριν από είκοσι
περίπου χρόνια, οι επισκέπτες των εκθέσεων ήταν περί τους επτά χιλιάδες. Δέκα
χιλιάδες επισκέπτες τον μήνα είναι ρεκόρ και όχι μόνο για περιφερειακό
μουσείο.

Πρωτοπόρο στην οργάνωση εκθέσεων – μονογραφιών, το Μουσείο συνεχίζει με τον
πρωτοπόρο Μπρακ την παράδοση. Από τις αίθουσές του έχουν παρουσιαστεί ο
Πικάσο, ο Χένρι Μουρ, ο Τζιακομέτι, ο Ντε Κίρικο, ο Μπαλτίς, ο Σαγκάλ, ο
Ματίς, ο Γκρι και πολλοί άλλοι.

H «συνταγή» της επιτυχίας είναι απλή και αποτελεσματική: μια εισαγωγική
φωτογραφική – βιογραφική έκθεση, ενίοτε διανθισμένη με ντοκουμέντα από τη ζωή
του καλλιτέχνη, και αντιπροσωπευτικά δείγματα από όλα τα είδη τέχνης με τα
οποία ασχολήθηκε, παρουσιάζονται χρονολογικά σε περιεκτικά εισαγωγικά κείμενα.
Οργανωτικά την ευθύνη αναλαμβάνει το Μουσείο, που δανείζεται έργα από διάφορα
ιδρύματα, συλλέκτες και μουσεία. H Άνδρος δεν εισάγει εκθέσεις – πακέτα, αλλά
τις δημιουργεί με τις δυνάμεις και τις σχέσεις του Ιδρύματος Βασίλη και Ελίζας
Γουλανδρή.

Το Μουσείο προσφέρει υποδομή – κλιματολογική και συνθηκών ασφάλειας. Οι
κατάλογοι των εκθέσεων είναι άψογοι, ενώ το περιβάλλον – η ομορφιά του
ανεμόδαρτου νησιού – δίνει την ευκαιρία για μια διαφορετική αισθητική εμπειρία
και πολιτιστικό τουρισμό.

Ο καλλιτέχνης. Ο Ζορζ Μπρακ γεννήθηκε στο 1882 στο Αρζεντέιγ Σιρ Σεν και
πέθανε το 1963. Ο πατέρας του ήταν ελαιοχρωματιστής. Το 1902 εγκαταστάθηκε στη
Μονμάρτρη κι άρχισε τις σπουδές ζωγραφικής και τις τακτικές επισκέψεις στο
Λούβρο, στις αίθουσες των αιγυπτιακών, ετρουσκικών και ελληνικών αρχαιοτήτων.
Ξεκίνησε ως ιμπρεσιονιστής ζωγράφος. Νωρίς μπήκε στο κίνημα των φοβ.

Πικάσο: Γνωρίστηκαν το 1907 και δούλεψαν μαζί επί αρκετά χρόνια, ώς το 1914.
Στα ανυπόγραφα έργα εκείνης της περιόδου είναι δύσκολο να πεις ποιος έκανε τι.
Το 1908 ο Μπρακ υποβάλλει τους πρώτους κυβιστικούς πίνακες – με την αποδόμηση
της φόρμας στο «Σαλόνι των Ανεξάρτητων» – και ο Ματίς κάνει λόγο για «κύβους».
Το 1914 στρατεύθηκε, το 1915 τραυματίστηκε σοβαρά στο κεφάλι, στον πόλεμο, το
1918 άρχισε να κρατά το τετράδιο με τις περίφημες σημειώσεις του – που
εκτίθεται στην Άνδρο – και ακολούθησε μια λαμπρή δημιουργική σταδιοδρομία, που
κορυφώνεται μετά τον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο με το Μέγα Βραβείο της Μπιενάλε της
Βενετίας το 1948, την έκδοση των Τετραδίων 1917-47, την ανάθεση της
εικονογράφησης μιας αίθουσας του Λούβρου το 1953, την έκθεση… στο ίδιο
Μουσείο το 1961, κ.ά.

Το έμβλημα, ένα πουλί. Το πρώτο πουλί που ζωγράφισε ο Ζορζ Μπρακ βρίσκεται στο
εξώφυλλο της «Θεογονίας» του Ησιόδου. Το πρώτο έργο με θέμα «το πουλί και η
φωλιά του» εκτίθεται τώρα στην Άνδρο και είναι του 1956.

Μετά το 1950 ο Ζορζ Μπρακ ζωγράφισε και χάραξε σε λιθογραφίες πλήθος πουλιών
που πάνε κι έρχονται, ανεβαίνουν ή συντρίβονται με διάφορες τεχνικές, πουλιά
της ειρήνης, χελιδόνια της ελπίδας αλλά και του πολέμου, σε όλα τα χρώματα,
τους ουρανούς, τα σύννεφα και τα φυλλώματα. Το πουλί, πλάσμα που ανήκει σε δύο
κόσμους ταυτόχρονα, τον απτό κόσμο στερής γης και τον φευγαλέο και ρευστό
κόσμο των ουρανών, αποτελεί και το συνώνυμο της ελευθερίας.

Το πιο σπάνιο: H πασιέντσα: H γυναίκα με το διπλό πρόσωπο, το άσπρο και το
μαύρο, το διπλό σώμα με το μεγάλο μαύρο χέρι, που ρίχνει τα χαρτιά στο
τραπέζι, μάς εισάγει στην τέχνη των πολλαπλών οπτικών γωνιών και σ’ έναν κόσμο
ανησυχίας που σχετίζεται με την εποχή που έγινε το έργο, το 1942. Αποτελεί μια
αλληγορία για τον πόλεμο, την κατοχή και την πείνα, όπου ο καλλιτέχνης συνιστά
«υπομονή» – όπως μεταφράζεται το όνομα του παιχνιδιού με τα τραπουλόχαρτα. «Σε
κάθε απόκτημα ανταποκρίνεται μια ισοδύναμη απώλεια. Αυτός είναι ο νόμος της
αντιστάθμισης» σημειώνει ο Μπρακ.

Μυστικό: Το συγκεκριμένο αριστούργημα ανήκει στη Συλλογή Βασίλη και Ελίζας
Γουλανδρή.

H «Θεογονία» του Ησιόδου, τον οποίο ο Μπρακ θεωρούσε ανώτερο από τον Όμηρο,
είναι το μέσον που βρήκε ο Μπρακ να ταξιδέψει νοερά στην Ελλάδα αλλά και να
ξεδιπλώσει ελεύθερα το νήμα της έμπνευσής του ώς τη «μέθη» της γραμμής. Οι
σελίδες πλημμυρίζουν με μορφές θεών που διαγράφονται από διασταυρωμένες και
περιδινούμενες γραμμές, σ’ έναν απέραντο χώρο χωρίς βαρύτητα, χώρο της
φαντασίας, της αφαίρεσης αλλά και της αιωνιότητας. H εικονογράφηση του
χειμαρρώδους κειμένου του Ησιόδου ξεκίνησε το 1932, οπότε και έγινε η πρώτη
έκδοση χωρίς τα κείμενα, ενώ το ολοκληρωμένο βιβλίο τέχνης με τα κείμενα στα
ελληνικά πραγματοποιήθηκε το 1955 από τον Ρενέ Μπαγκ.

Και αρχαιοελληνικές επιδράσεις

Ο πρωτοπόρος Ζορζ Μπρακ άφησε την σφραγίδα του στην τέχνη του 20ου αιώνα

Γλυπτά: H πέτρα, τα βότσαλα και ο μπρούτζος υλοποίησαν τις ιδέες του Μπρακ στη
γλυπτική, μια τέχνη με την οποία ασχολήθηκε σε ώριμη ηλικία – γύρω στα πενήντα
του – και όπου φαίνονται έντονα οι επιδράσεις της αρχαϊκής ελληνικής
γλυπτικής, τόσο ως προς τη σύλληψη της μορφής όσο και προς τα θέματα –
ανάγλυφα ανθρώπινα κεφάλια, άλογα, ψάρια, πουλιά. Στον «Υμέναιο» (τον γάμο) τα
δύο πρόσωπα του ζευγαριού έρχονται κοντά και αντιμέτωπα.

Μπουτίκ: παρεό, μπλουζάκια με σχέδια Ζορζ Μπρακ – αναμένονται στο πωλητήριο
του Μουσείου. Οι αφίσες διατίθενται ήδη.

Αποφθέγματα: «H τέχνη είναι καμωμένη για να ταράζει, η επιστήμη καθησυχάζει».
«Το δοχείο δίνει σχήμα στο κενό και η μουσική στη σιωπή».

INFO

«Ζορζ Μπρακ κανόνας και συγκίνηση» στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Βασίλη και
Ελίζας Γουλανδρή στη Χώρα της Άνδρου (τηλ. 22820-22.444) ώς το τέλος
Σεπτεμβρίου. Είσοδος 6 ευρώ, μειωμένο 3 ευρώ.