Σπάνια είδη, απειλούμενα από… μονογαμία!

Θύματα της… μονογαμικής τους συμπεριφοράς ήταν ορισμένα είδη μικρής αφρικανικής αντιλόπης, τα οποία εξαφανίστηκαν μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, από τις προστατευόμενες εκτάσεις της Γκάνα. Σύμφωνα με τον Αμερικανό ζωολόγο David Barash, η μικρή αφρικανική αντιλόπη είναι ένα από τα ελάχιστα είδη του ζωικού βασιλείου που επιλέγουν… μονογαμικά

H μονογαμική ερωτική συμπεριφορά είναι η «χαριστική βολή» για τα είδη εκείνα
των θηλαστικών που κινδυνεύουν με εξαφάνιση. H μονογαμία φαίνεται να αυξάνει
τον κίνδυνο εξαφάνισης πολύ περισσότερο και από το… νόστιμο κρέας. Αν
μάλιστα ορισμένα είδη θηλαστικών έχουν την… ατυχία να είναι και μονογαμικά
και νόστιμα, το τέλος της ύπαρξής τους μοιάζει προδιαγεγραμμένο.

H σύνδεση είναι άμεση, η σχέση αποδεδειγμένη και αν οι ειδικοί μπορούσαν να
συνοψίσουν τη νέα γνώση σε ένα σύνθημα αυτό θα ήταν «κάντε έρωτα γιατί…
χανόμαστε». Με πολλούς συντρόφους, ναι. «Ορισμένα είδη πρέπει να είναι
σεξουαλικά αχαλίνωτα, αν θέλουν να αποφύγουν την εξαφάνισή τους», λέει, χωρίς
περιστροφές, ο Justin Brashares, ο επικεφαλής ερευνητής στη μελέτη του
Πανεπιστημίου British Columbia, που εδρεύει στο Βανκούβερ του Καναδά.

H έρευνα πραγματοποιήθηκε σε προστατευόμενες φυσικές εκτάσεις της Δυτικής
Αφρικής (συγκεκριμένα στις σαβάνες της Γκάνα, όπου 78 είδη έχουν εξαφανισθεί
τα τελευταία 30 χρόνια – από το 1970 μέχρι σήμερα, όποτε και η καταγραφή των
ειδών άρχισε να γίνεται συστηματική). «Τα μεγάλα θηλαστικά που ζουν σε
ζευγάρια ή σε μικρά χαρέμια έχουν εξαιρετικά περισσότερες πιθανότητες να
εξαφανισθούν, σε σύγκριση με εκείνα που ζουν συνθέτοντας μεγάλα χαρέμια, χωρίς
δεσμευτικούς περιορισμούς στην επιλογή ερωτικού συντρόφου». Αυτό είναι το
συμπέρασμα στο οποίο κατέληξαν οι ερευνητές, οι οποίοι δημοσίευσαν την έρευνά
τους στο επιστημονικό περιοδικό «Conservation Biology» (τεύχος Ιουνίου).

Ο Brashares, μιλώντας στα «NEA», εξηγεί πως ο ίδιος και η ομάδα του θέλησαν να
εντοπίσουν τις αιτίες αυτών των «τοπικών εξαφανίσεων», χωρίς να αρκούνται στο
επιχείρημα ότι «για όλα φταίει η εκμετάλλευση του περιβάλλοντος από τον
άνθρωπο».

«H μελέτη μας αποδεικνύει για πρώτη φορά την άμεση και ξεκάθαρη σχέση
ανάμεσα στην κοινωνική συμπεριφορά των θηλαστικών και τον κίνδυνο εξαφάνισής
τους. H απομόνωση των πληθυσμών είναι επίσης μια πολύ σημαντική αιτία
εξαφάνισης. Επιβεβαιώθηκε στην έρευνά μας, όμως αυτό δεν μας εξέπληξε, γιατί
είναι, λίγο έως πολύ, γνωστό. Το εκπληκτικό είναι πως τα είδη που
εξαφανίζονται ταχύτατα είναι τα μονογαμικά και εκείνα που επιτρέπουν στους
εαυτούς τους περιορισμένες επιλογές ερωτικών συντρόφων. Για παράδειγμα,
ορισμένα είδη μικρής αντιλόπης, τα οποία ήταν μονογαμικά, εξαφανίστηκαν σε 10
μόλις χρόνια από τότε που δημιουργήθηκαν οι προστατευόμενες περιοχές και
άρχισε η συστηματική παρακολούθησή τους. Αντίθετα, οι πληθυσμοί του
αφρικανικού βούβαλου, που ζει σε χαρέμια όπου αντιστοιχούν 15 θηλυκά σε ένα
αρσενικό, δεν έχουν μειωθεί και παντού εξαπλώνονται. Κάποια είδη ασπρόμαυρων
μαϊμούδων, που ανήκουν στην οικογένεια των colobus και έχουν πολύ περιορισμένο
αριθμό ερωτικών συντρόφων, επίσης εξαφανίστηκαν σε διάστημα 18 χρόνων, ενώ,
αντίθετα, οι πράσινες μαϊμούδες και οι μπαμπουίνοι, που εναλλάσσουν συχνά την
ερωτική τους συντροφιά, ζουν και βασιλεύουν».

Εννέα πρωτεύοντα θηλαστικά, 24 οπληφόρα και οκτώ σαρκοφάγα είδη
μελετήθηκαν εξονυχιστικά από τους ερευνητές του Πανεπιστημίου British
Columbia, προκειμένου να επιβεβαιωθεί η σχέση μονογαμικής συμπεριφοράς και
εξαφάνισης των ειδών. Γιατί όμως η μονογαμία κάνει τα είδη πιο ευάλωτα;
«Κανείς δεν το γνωρίζει με σιγουριά», απαντά ο Brashares. «Υπάρχει η εκτίμηση
πως οι κυνηγοί παίρνουν ως θηράματα περισσότερα αρσενικά από ό,τι θηλυκά. H
απουσία του αρσενικού στα μονογαμικά είδη είναι σαφές πως δημιουργεί μεγάλα
προβλήματα αναπαραγωγής. Αντίθετα, στα είδη που ζουν σε μεγάλα χαρέμια είναι
πολύ πιο εύκολο να βρεθεί σύντροφος που θα αντικαταστήσει τον… εκλιπόντα.
Μια άλλη πιθανή εξήγηση είναι πως τα ζώα που ζουν σε ζευγάρια ή σε μικρές
ομάδες δυσκολεύονται περισσότερο να εντοπίσουν επίδοξους κυνηγούς και εχθρούς.
Είναι πολύ πιο εύκολο ο εχθρός να στήσει ενέδρα σε ένα ή δύο άτομα από ό,τι σε
20 ή 40».

Ο Justin Brashares εκτιμά πως, όπως και να ‘χει, το γεγονός ότι τα μονογαμικά
είδη είναι πιο ευάλωτα στην απειλή της εξαφάνισης θα πρέπει να συμπεριληφθεί
ως παράμετρος στη διαμόρφωση πρακτικών και πολιτικών προστασίας τους. «Νομίζω,
τα μονογαμικά είδη και εκείνα που ζουν σε μικρές ομάδες θα πρέπει να
αποτελέσουν στόχο προστασίας και ειδικής έρευνας».

Ένας «μύθος» που ενώνει ζώα και ανθρώπους

Οι ασπρόμαυρες μαϊμούδες της Αφρικής είναι ζώα που έχουν ελάχιστους ερωτικούς συντρόφους στη διάρκεια της ζωής τους, γι’ αυτό και, σύμφωνα με τους Καναδούς ερευνητές, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο εξαφάνισης

Ένα ζευγάρι Αμερικανών, παντρεμένων εδώ και χρόνια, μελετά από πολλές και
διαφορετικές σκοπιές την ερωτική συμπεριφορά ανθρώπων και ζώων και καταλήγουν
στο συμπέρασμα πως «η μονογαμία είναι μύθος. Μια κοινωνική σύμβαση που έρχεται
σε αντίθεση με τις βαθύτερες βιολογικές προδιαγραφές και τους νόμους για την
εξέλιξη των ειδών». Ο David Barash είναι ζωολόγος και καθηγητής Ψυχολογίας στο
Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον και η Judith Lipton, ψυχίατρος που εργάζεται στο
Σιάτλ. Όταν, πριν από δύο χρόνια, δημοσίευσαν την κοινή τους έρευνα σε ένα
βιβλίο με τίτλο «The Myth of Monogamy» (Εκδόσεις Freeman), προκάλεσαν έντονη
συζήτηση διεθνώς, ο απόηχος της οποίας διαρκεί ακόμη. Οι δυο τους, μιλώντας
στα «NEA», τονίζουν (και εκ… πείρας) πως «η μονογαμία είναι η πιο δύσκολη
υποχώρηση που αναγκάζεται να κάνει κανείς σε έναν γάμο». Εξηγούν πως «η φύση
μας, ημών των ανθρώπων όπως και των περισσότερων ειδών του ζωικού βασιλείου,
δεν είναι μονογαμική» και το επιβεβαιώνουν, παρουσιάζοντας το ένα μετά το άλλο
συμπεράσματα μελετών και εργαστηριακών ερευνών, με πιο πρόσφατες αναλύσεις DNA
που αποδεικνύουν την απιστία διά της εις άτοπον απαγωγής (όταν, δηλαδή,
αποδεικνύεται πως ο πατέρας δεν είναι εκείνος ο ένας, μοναδικός, αιώνιος και
πιστός σύντροφος προς τον οποίο δείχνουν τα φαινόμενα). «Από τα 4.000 είδη
θηλαστικών, μόνο μερικές δεκάδες είναι αυστηρά μονογαμικά», εξηγεί ο David
Barash. «Μονογαμικά θηλαστικά έχει αποδειχθεί πως είναι ορισμένα είδη
νυχτερίδων, κάποιες αλεπούδες, ελάχιστα πρωτεύοντα θηλαστικά (το πιο γνωστό
για την κατάκτηση της ερωτικής αποκλειστικότητας είναι η μαϊμού του γένους
leontocebus), ορισμένα ποντίκια και αρουραίοι, κάποια σπάνια είδη τρωκτικών
που ζουν στη Νότιο Αφρική, ένα είδος κάστορα, μερικά είδη φώκιας και κάποια
είδη της μικρής αφρικανικής αντιλόπης. Βέβαια, όσο ψάχνει κανείς, ερευνητικά,
για αποδείξεις μονογαμικής συμπεριφοράς, τόσο μειώνεται η λίστα». Όσον αφορά
τους ανθρώπους, η πιο κατάλληλη να μιλήσει είναι η Judith Lipton. «Εκείνοι που
πίστεψαν στον μύθο της μονογαμίας και προσπαθούν να το επιβεβαιώσουν στην
πράξη ταλαιπωρούνται. Βασανίζονται κάθε φορά που η ζωή και η βιολογία τούς
αποδεικνύει πως το ερωτικό ενδιαφέρον για άλλους συντρόφους δεν εξαντλείται,
όταν βρίσκονται σε μια μόνιμη σχέση. Παιδεύονται σε συζητήσεις περί ηθικής και
ανηθικότητας, τη στιγμή που το ερωτικό πάθος είναι θέμα βιολογίας – καρπός της
ίδιας της ανθρώπινης φύσης».