MANOΣ XATZIΔAKIΣ Iστορικοί «αντικατοπτρισμοί»

Το 1969, ο Μάνος Χατζιδάκις γνώρισε στη Νέα Υόρκη μια παρέα ανήσυχων αποφοίτων

της φημισμένης μουσικής Σχολής Juilliard που εκείνη την εποχή εξερευνούσαν

νέους τρόπους έκφρασης. Ο μύθος λέει ότι οι νεαροί «μαλλιάδες» που αργότερα θα

ονομάζονταν New York Rock and Roll Ensemble αποφάσισαν στα τέλη του ’60 να

δοκιμάσουν τις δυνάμεις του σε πιο ποπ ρεπερτόριο.

Ο Μάνος Χατζιδάκις που τότε ζούσε στη Νέα Υόρκη, βρέθηκε στην ηχογράφηση του

δεύτερου άλμπουμ τους «Faithful Friends» όπου χρησιμοποιούσαν κλασικά μουσικά

όργανα σε ροκ τραγούδια και ροκ όργανα σε κλαζσικά κομμάτια. H γνωριμία

εκείνης της ημέρας κατέληξε σε μια ένθερμη, δημιουργική φιλία και δεν πέρασε

πολύς καιρός μέχρι να μπουν και πάλι στο στούντιο και να γράψουν μαζί το

«Reflections» («Kemal», «Dedications», «Orpheus» κ.ά.), έναν δίσκο που

απεικονίζει τέλεια τη διάθεση και των δύο πλευρών να απομακρυνθούν από τα

κλισέ της εποχής και να πειραματιστούν με ένα νέο ήχο που όχι μόνο συνδυάζει

τέλεια τον λυρισμό του κλασικού ρεπερτορίου με την «ανησυχία» του ροκ αλλά

φέρει μέσα του και μια αύρα ελληνική – χατζιδακική, τόσο στον πυρήνα του όσο

και στα εξωτερικά χαρακτηριστικά του (το μπουζούκι που ακούγεται και που δεν

αναφέρεται στον δίσκο λέγεται ότι είναι του Γιάννη Τσαγκρουνού).

Τα τραγούδια ήταν όλα του Μάνου, οι περισσότεροι στίχοι δικοί τους (οκτώ

τραγούδια) οι φωνές που ακούμε των ίδιων των μουσικών: Dorian Rudnytsky, Brian

Corrigan, Clif Nivison και Mike Kamen. Όμποε, τσέλο, κιθάρες, πλήκτρα, ντραμς,

φλάουτο, βιολί, διάχυτος λυρισμός και μια αίσθηση ευφορίας που ίσως

απεικονίζει και το καλό κλίμα μεταξύ του συνθέτη και των νέων του συνεργατών.

Το 1993 το έργο ηχογραφήθηκε και πάλι με νέα ενορχήστρωση και με τους

ελληνικούς στίχους του Νίκου Γκάτσου με την Αλίκη Καγιαλόγλου, ουδέποτε όμως

παίχτηκε ζωντανά στην αγγλική εκδοχή. «Ίσως γιατί δεν δημιουργήθηκαν ποτέ οι

συνθήκες», λέει ο Γιώργος Χατζιδάκις-Θεοφανόπουλος. Τώρα ήγγικεν η ώρα. Ο

μουσικός Θοδωρής Κοτεπάνος ανέλαβε να το παρουσιάσει με την αρχική

ενορχήστρωση (με ορχήστρα που συστάθηκε ειδικά για τη συναυλία) και ο Αλκίνοος

Ιωαννίδης, έμπειρος περί τα χατζιδακικά (τον έχουμε ακούσει στον «Μεγάλο

Ερωτικό» και την «Εποχή της Μελισσάνθης») θα το ερμηνεύσει για πρώτη φορά στην

Ελλάδα στα αγγλικά. «Μόνο ο “Κεμάλ” θα είναι στα ελληνικά γιατί ειδικά αυτό το

τραγούδι έχει ταυτιστεί απόλυτα με τον στίχο του Νίκου Γκάτσου».

Πώς ακούγεται άραγε σήμερα το «Reflections»; «Αυτό που είναι χαρακτηριστικό

στο άλμπουμ είναι ότι ενώ ο Χατζιδάκις αφήνεται και επηρεάζεται από το ρεύμα

της εποχής, κατορθώνει να μη χάσει στιγμή την ταυτότητά του. Από μια εποχή και

έπειτα τα έργα του έπαψαν να επηρεάζονται από τα εκάστοτε ρεύματα, ίσως γιατί

κατόρθωσε και δημιούργησε έναν απόλυτα δικό του κώδικα. Στο “Reflections” όμως

θέλει και αφήνεται στο πνεύμα του ’70 και μεγαλουργεί με τον ήχο της εποχής

εκείνης».

Ιδιαίτερα τιμητική θεωρεί την πρόσκληση που της έκανε ο Γιώργος Χατζιδάκις-

Θεοφανόπουλος για να τραγουδήσει γνωστά κινηματογραφικά τραγούδια του συνθέτη

η Ελευθερία Αρβανιτάκη που για πρώτη φορά καλείται να αντιμετωπίσει την

πρόκληση Χατζιδάκι σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα (το B’ μέρος της συναυλίας).

«Ναι μεν είναι κτήμα όλων μας», λέει, «αλλά υπάρχουν και πολλές ερμηνείες

αυτών των τραγουδιών». To δικό της κομμάτι έχει αναλάβει (ενορχηστρωτικά) ένας

από τους συνεργάτες του Μάνου Χατζιδάκι, ο Νίκος Κυπουργός, αλλά και ο

νεώτερος μουσικός, Σταύρος Λάντσιας, «γιατί πάντα υπάρχει ανάγκη από νέο αίμα

και φρέσκες ιδέες».

Θα προκύψει κάποιος δίσκος απο τη συναυλία;

«Θα γινόταν δίσκος αν κάναμε κάτι εντελώς καινούργιο», απαντάει ο Αλκίνοος

Ιωαννίδης. «Προς το παρόν όμως το υλικό δεν έχει εξαντληθεί μουσικά και το

κυριότερο δεν υπάρχουν νέες προτάσεις. Χατζιδάκις σε επανεκτέλεση, πιστέψτε

με, είναι δυσκολότερο απ’ όσο φαντάζεστε…».

Ο χαμένος Κεμάλ

Ο Μάνος Χατζιδάκις είχε γράψει την ιστορία του «Κεμάλ» του, από το

«Reflections». Ιδού το ανέκδοτο κείμενο: «Στη Νέα Υόρκη τον χειμώνα του ’68,

συνάντησα ένα νέο παιδί είκοσι χρονών που το λέγανε Κεμάλ. Μου τον γνωρίσανε.

Τι μεγάλο και φορτισμένο από μνήμες όνομα για ένα τόσο όμορφο και νεαρό αγόρι,

σκέφθηκα. Είχε φύγει από τον τόπο του με πρόσχημα κάποιες πολιτικές του

αντιθέσεις. Στην πραγματικότητα, φαντάζομαι, ήθελε να χαθεί μες στην Αμερική.

Του το είπα. Χαμογέλασε.

– Δέχεστε να σας ξεναγήσω; Αρνήθηκε ευγενικά. Προτιμούσε μόνος. Κι έτσι σαν

γύρισα στο σπίτι μου τον έκανα τραγούδι.

Ο Γκάτσος, εκ των υστέρων, γράφοντας τους στίχους στα ελληνικά, τον έκανε

Άραβα πρίγκιπα να προστατεύει τους αδυνάτους. H Πελοπόννησος (καταγωγή του

Γκάτσου), από τη φύση της αδυνατεί να κατανοήσει την αμαρτωλή ιδιότητα των

μουσουλμάνων Τούρκων, που μοιάζουν σαν ηλεκτρισμένα σύννεφα πάνω από τον Έβρο,

ή σαν χαμένα και περήφανα σκυλιά. Το μόνο που αφήσαμε ανέπαφο στα ελληνικά

είναι εκείνο το “Καληνύχτα Κεμάλ”. Είτε πρίγκιπας Άραψ είτε μωαμεθανός νεαρός

της Νέας Υόρκης, του οφείλουμε μια “καληνύχτα” τέλος πάντων, για να μπορέσουμε

να κοιμηθούμε ήσυχα τη νύχτα. Χωρίς τύψεις, χωρίς άχρηστους πόθους κι

επιθυμίες. Κατά πώς πρέπει σ’ Έλληνες, απέναντι σ’ έναν νεαρό μωαμεθανό – όπως

θα ‘λεγεν κι ο φίλος μας ο ποιητής Καβάφης».

INFO

Αύριο, στις 9 μ.μ., στο Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης

Τρίτσης» (Άγιοι Ανάργυροι). Είσοδος ελεύθερη.