Πώς λέγεται ισπανικά ο «ηλιοπότης»;

Συνεπές στο ετήσιο ραντεβού του το περιοδικό κυκλοφόρησε πριν από λίγες ημέρες
τον νέο του τόμο (250 σελίδες) με αφιέρωμα στην πορτογαλική πεζογραφία αλλά
και πολλά άλλα εξαιρετικού ενδιαφέροντος θέματα από το πεδίο της μετάφρασης.
Για μια ακόμη χρονιά η Οντέτ Βαρών-Βασάρ που διευθύνει τη «Μετάφραση» έκανε
θαυμάσια δουλειά.

Στα πλαίσια του αφιερώματος (επιμέλεια Μαρία Παπαδήμα) δημοσιεύονται πέντε
κείμενα καθόλου ή ελάχιστα γνωστών σύγχρονων πεζογράφων της Πορτογαλίας και
ένα πορτογαλόφωνου (από τη Μοζαμβίκη). Μεγάλη προσφορά για τη γνώση μιας
λογοτεχνίας, που φυσικά δεν τελειώνει στον Pessoa και στον Saramago.

Είναι δύσκολο και πάντως ελάχιστα ελκυστικό να παραθέσω σκέτους τίτλους από τα
πολλά θέματα του τόμου (μεταφράσεις ελληνικών ποιημάτων, θεωρητικά κείμενα για
τη μετάφραση, βιβλιοπαρουσιάσεις κ.ά.). Θα ήθελα ωστόσο να σταθώ σ’ ένα
κείμενο της Νίνας Αγγελίδου με τον ταπεινό τίτλο «Σημειώσεις για τη
λογοτεχνική μετάφραση» και αυτό γιατί η μεταφράστρια μάς οδηγεί στους
δύσκολους και συνάμα γοητευτικούς δρόμους που ακολουθεί ο μεταφραστής, καθώς
«η μετάφραση πρέπει να είναι τόσο φυσική ώστε το έργο να μοιάζει να είναι
γραμμένο σαν πρωτότυπο στη γλώσσα στην οποία μεταφράζεται» [Χοσέ Μαρτί (1853 –
1895), εθνικός ήρωας της Κούβας και πρόδρομος του μοντερνισμού στην
ισπανοαμερικανική λογοτεχνία].

Στη συνέχεια η Αγγελίδου, που έχει μεταφράσει στα ισπανικά πολλούς σπουδαίους
Έλληνες ποιητές, ακουμπάει την καρδιά του προβλήματος: «Ο μεταφραστής είναι
υποχρεωμένος να συλλαμβάνει τα διαφορετικά οράματα του κόσμου», σημειώνει και
θυμίζει την άποψη του Οκτάβιο Πας: «Κάθε μετάφραση είναι ένα διαφορετικό όραμα
του κόσμου, κάθε πολιτισμός ένας κόσμος. Ο ήλιος που τραγουδά το ποίημα των
Αζτέκων είναι διαφορετικός από τον ήλιο του ύμνου των Αιγυπτίων, παρόλο που το
άστρο είναι το ίδιο».

Η Αγγελίδου καταθέτει τις εμπειρίες που είχε για τις δυσκολίες («κατά το
πλείστον αξεπέραστες») στη μετάφραση έργων του Ελύτη, πολλές από τις οποίες
ξεπεράστηκαν(;) ύστερα από συναντήσεις που είχε μαζί του.

Η ίδια επισημαίνει ότι μία από τις δυσκολίες στη μετάφραση του Ελύτη είναι η
γλωσσοπλασία του νομπελίστα και παίρνοντας λέξεις-παραδείγματα από το Άξιον
Εστί καταλήγει βεβαίως στην περίφραση: Ηλιοπότης = el bebedor de sol.
Ονειροτόκος = la creadora de sueno. Χρυσεγέρτης = el que alza el oro. Η αγωνία
μιας άξιας μεταφράστριας σε όλο της το μέγεθος…

Η συντακτική ομάδα του περιοδικού αφιερώνει αυτόν τον τόμο σ’ ένα μέλος της,
την Κατερίνα Κολλέτ, που πέθανε τον περασμένο Μάιο. Σ’ αυτόν τον τόμο επίσης
δημοσιεύονται για πρώτη φορά δύο ποιήματα του Γιώργου Βέλτσου που είχε
μεταφράσει η Κολλέτ στα γαλλικά.

«ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ»

Περί εκσυγχρονισμού και άλλων δαιμονίων

Στο 8ο τεύχος του περιοδικού που εκδίδει η «Ένωση Πολιτών για την παρέμβαση»
(πρόεδρος Νίκος Μουζέλης, διευθυντής Περικλής Βασιλόπουλος) δημοσιεύονται,
μεταξύ άλλων, πρακτικά της δημόσιας συζήτησης με θέμα «Στρατηγική του
Εκσυγχρονισμού» που διοργάνωσε πριν από καιρό η Ένωση. Έχουν μεγάλο ενδιαφέρον
οι απόψεις των βασικών ομιλητών, καθώς μάλιστα προέρχονται από διαφορετικούς
χώρους: Νίκος Χριστοδουλάκης, Γιώργος Πασχαλίδης, Γιώργος Αλογοσκούφης,
Ευριπίδης Στυλιανίδης, Μαρία Δαμανάκη, Στέφανος Μάνος, Νίκος Μπίστης. Οι
ομιλητές τοποθετήθηκαν σε τρία ερωτήματα – άξονες της συζήτησης:

α) τι σημαίνει ο εκσυγχρονισμός στα πλαίσια της ΟΝΕ,

β) με ποιες κοινωνικές ή πολιτικές συμμαχίες μπορεί να προωθηθεί ο
εκσυγχρονισμός,

γ) τι είδους αντιμετώπιση πρέπει να έχει απέναντι στην παγκοσμιοποίηση
και τον φόρο Τόμπιν.

Αποσπώ ένα μικρό μέρος από την ομιλία του Νίκου Χριστοδουλάκη:

«Πιστεύω πως ο εκσυγχρονισμός είναι μία διαρκής μεταρρυθμιστική προσπάθεια, η
οποία κάθε φορά θα πρέπει να επιβεβαιώνει την ουσία, την αποτελεσματικότητα
της πράξης του, και βέβαια με έναν κώδικα ο οποίος παρακολουθεί και μεταφράζει
τις παγκόσμιες εξελίξεις, στις ανάγκες της κάθε χώρας. Ο εκσυγχρονισμός έχει
θεωρία, έχει αποτελέσματα στην πράξη, έχει περιόδους, έχει κύκλους, έχει
κύματα. Θεωρώ καταστροφικό για μια κοινωνία, που επιδιώκει τη μετεξέλιξή της
στον κύκλο της ευημερίας, να παραδίδεται στις δυνάμεις που εχθρεύονται τον
εκσυγχρονισμό. Αυτό θα έλεγα πως είναι μία συνταγή καθυστέρησης. Και αν
υπήρξαν στα χρόνια που μεσολάβησαν από το ’96 και μετά που μπήκε επιτακτικά
αυτός ο όρος στη ζωή μας, αν υπήρξαν αποτυχημένες εφαρμογές, αποτυχημένες
εκπροσωπήσεις του εκσυγχρονιστικού εγχειρήματος, αυτό δε σημαίνει πως ο
εκσυγχρονισμός θα πρέπει να μπει στο στόχαστρο και να οδηγηθεί στην πυρά».

«ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΛΑΡΙΣΑ»

Με 68 αδημοσίευτα έργα

Με 68 συμμετοχές παλαιότερων και πρωτοεμφανιζόμενων κυκλοφόρησε το δεύτερο
τεύχος της ετήσιας έκδοσης της Ένωσης Λογοτεχνών Συγγραφέων Λάρισας. Το
περιοδικό δημοσιεύει κείμενα αδημοσίευτα σε όλα τα είδη του λογοτεχνικού λόγου
όσων κατοικούν στον Νομό Λάρισας ή κατάγονται από αυτόν και διαμένουν αλλού.

Τη μερίδα του λέοντος έχουν τα ποιήματα (45). Δημοσιεύονται επίσης διηγήματα,
δοκίμια, μελετήματα, ταξιδιωτικά και βιβλιοκρισίες. Για κάθε συγγραφέα υπάρχει
ένα μικρό εργοβιογραφικό σημείωμα.

Ενδιαφέρον έχει η «Εργογραφία Ελασσονιτών Λογοτεχνών, 1948-2002» που καταθέτει
ο Βασίλης Φ. Πλάτανος. Καταγράφει και προσθέτει σύντομο βιογραφικό σημείωμα
για 38 λογοτέχνες από την περιοχή της Ελασσόνας, που έγραψαν 94 έργα, από τα
οποία τα 6 εκδόθηκαν από το 1948 έως το 1974 και 88 από το 1975 έως το 2002.

«Η θάλασσα στο έργο του Α. Καρκαβίτσα» είναι μελέτημα του φιλόλογου Κώστα Λ.
Πάνου. Μιλώντας για την «αειφυγία» του συγγραφέα σημειώνει ότι «προερχόταν
κυρίως από την πίκρα των ανολοκλήρωτων ερώτων του. Ως αρχίατρος του Ναυτικού
ταξίδεψε σε πολλά νησιά και ακτές της Ελλάδας και της Εγγύς Μεσογείου,
γνωρίζοντας από κοντά τη σκληρή ζωή των ναυτικών, των ξενητεμένων, των θαλασσοδαρμένων…».

«ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ»

Ποικίλα οικολογικά

Με ειδήσεις, σχόλια και μικρά μελετήματα από τον ευρύτερο χώρο της Οικολογίας
κυκλοφόρησε το νέο τεύχος του γνωστού περιοδικού. Λείπει η μεγάλη έρευνα που
θα σηματοδοτούσε το τεύχος, ενώ μια καλύτερη οργάνωση της ύλης θα απέτρεπε τη
δημοσίευση συναφών θεμάτων σε διαφορετικές σελίδες. (Π.χ. βιολογικά προϊόντα
σελ. 9 και σελίδα 51). Η θεματολογία, πάντως, εκτείνεται σε πολλούς τομείς
ώστε ενδιαφέρουσα ύλη θα βρουν όσοι ενδιαφέρονται και για το «τοπικό» και για
το «γενικό». Ενδεικτικά: «Οι πεζοί των πόλεων», «Οι Γερμανοί Πράσινοι»,
«Δακτυλιώσεις πουλιών». Ακόμα να σημειώσω την εμπειρία μελών του WWF στην
Πίνδο, όπου αντίκρυσαν λαθροκυνηγούς να μακελλεύουν – προστατευόμενα
υποτίθεται – αγριόγιδα.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ

* «ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ 02»: Σωκράτους 26, Κηφισιά – 14561, τηλ. 210-6231.573.

* «ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΠΟΛΙΤΩΝ»: Αλεξ. Σούτσου 18, Αθήνα, τηλ. 210-3616.254.

* «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΛΑΡΙΣΑ»: Δένδρα Λαρίσης – 41500, τηλ. 2410-831.006.

* «ΟΙΚΟΤΟΠΙΑ»: Φραγκίνη 9, Θεσσαλονίκη – 54624, τηλ. 2310-277.997