«Θέλω να γίνω κριτικός τέχνης»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
4 λεπτά  |
 |
|
Ελένη Βακαλό. Μία από τις τελευταίες φωτογραφίες τής επί 25 χρόνια |
Το ομολογούμε τακτικά σ’ αυτή τη στήλη: Οι κριτικοί τέχνης πληθύνονται στη
χώρα μας τα τελευταία χρόνια, όχι όμως και η εκτίμηση του εικαστικού κόσμου
στην αναγκαιότητα της ύπαρξής τους.
Πριν από 52 χρόνια, όταν ιδρύθηκε το ελληνικό τμήμα της Association
International de Critics d’ Art / AICA, η γνωστή Εταιρεία Ελλήνων Τεχνοκριτών,
ανάμεσα στα πρώτα μέλη ήταν πρόσωπα κύρους όπως οι Μ. Ανδρόνικος, Οδ. Ελύτης,
Μ. Καλλιγάς, Π. Πρεβελάκης, Τ. Σπητέρης, Δ. Φατούρος, Μ. Χατζιδάκις, κ.α. Ήταν
η εποχή που η ζωγραφική (και η Εικόνα, γενικότερα) εισέβαλε στη ζωή μας και οι
εξειδικευμένοι αναλυτές της ανέλαβαν να εισαγάγουν ένα μόλις αστικοποιημένο
κοινό στις λειτουργίες, στις αξίες και στην ιστορία της τέχνης.
Σήμερα που η γλώσσα των εικόνων είναι δεδομένη, το κοινό αισθητικά
έμπειρο, και οι ενεργοί ζωγράφοι χιλιάδες, θα περίμενε κανείς να έχει κάθε
εφημερίδα τον κριτικό της, όπως και κάθε πινακοθήκη ή συλλογή ή γκαλερί. Και
από μια άποψη, κάτι θα πρέπει να συμβαίνει, αφού εκατοντάδες ονόματα
υπογράφουν σχετικά κείμενα. Σε άνθηση λοιπόν βρίσκεται η κριτική τέχνης στην
Ελλάδα; Δύσκολο να το συμπεράνει κανείς, ιδίως εάν είχε ακούσει όσα λέγονταν
από τα έδρανα ή στους διαδρόμους του συμποσίου (που έγινε 7 και 8 /12, στο
Ινστιτούτο Γκαίτε) από τα μέλη της Ε.Ε.Τ. Και η ανακοίνωση που μοιράστηκε μαζί
με το πρόγραμμα και κείμενα για τη Βακαλό, είχε διεκδικητικό, «συνδικαλιστικό»
χαρακτήρα.
Ακούσαμε ενδιαφέρουσες εισηγήσεις, όπως των κ.κ. Ν. Ξυδάκη, Ντ. Ζαχαρόπουλου
κ.α., ή έγκυρες παρεμβάσεις όπως του Μ. Μαυρομμάτη, ζήσαμε τα «πηγαδάκια» των
διαλειμμάτων, ωστόσο το γενικό συμπέρασμα ήταν απογοητευτικό. Συνοψίζουμε:
Αυτόφωτοι ή ετερόφωτοι; Ίσως το πιο επιτακτικό μέλημα αυτού του
σωματείου είναι ένα ξεκαθάρισμα εννοιών και καθηκόντων. Τι θα πει αλήθεια
«τεχνοκρίτης», θεωρητικός της τέχνης και οι άλλοι τίτλοι με τους οποίους
υπογράφουν τα μέλη; Γιατί όχι ο παλιός όρος «ιστορικός της τέχνης», αφού η
έννοια της Ιστορίας εμπεριέχει εξαρχής την κρίση, την επιχειρηματολογημένη
επιλογή, τη φιλοσοφία για το παρελθόν και το μέλλον και την αυτοεξέτασή της ως
μεθοδικής επιστήμης; Είναι αδιανόητο στις μέρες μας να συμπεριφέρονται
συχνότατα ως εντολοδόχοι λογογράφοι των εικαστικών καλλιτεχνών ή ως απλοί
δημόσιοι υπάλληλοι πολιτιστικών κέντρων, χωρίς δικό τους προσανατολισμό στην
εποχή και στις αξίες του τόπου τους.
Εναλλακτικά επαγγέλματα: Καταφύγαμε στο Διαδίκτυο, για ηλεκτρονικές
τοποθεσίες ανάλογων οργανισμών, με πληροφορίες και συμβουλές. Εκτός από το
Getty (που έχει τμήμα συμβουλών και έρευνας), το CHART (Κομπιούτερς και
Ιστορία της Τέχνης) ή την ASA (Αμερικανική Εταιρεία Αισθητικής, με έγκυρο
3μηνο περιοδικό και ετήσια συμπόσια), μείναμε πολύ στο «Εναλλακτικά
Επαγγέλματα για τον Ιστορικό Τέχνης», στο οποίο είδαμε επιτέλους τη
ρεαλιστική, την επαγγελματική και όχι «λογάδικη» πλευρά του «τεχνοκρίτη».
Μπορεί λοιπόν κανείς αντί να κατηγορεί «το κράτος που δεν φροντίζει» α) να
είναι συγγραφέας, δημοσιογράφος ή εκδότης σε θέματα τέχνης, β) να οργανώνει
εκθέσεις για πινακοθήκες ή γκαλερί, γ) να παρέχει συμβουλές σε οίκους
δημοπρασιών, πινακοθήκες, γκαλερί, δ) να διδάσκει σε σχολές. Προϋπόθεση
απαραίτητη, να ξεχάσει την επαγγελματική εξάρτηση αποκλειστικά από κρατικό
φορέα και να σκέφτεται με όρους επαγγελματία: Ποιος χρειάζεται σήμερα ή αύριο
τέτοιες γνώσεις ή υπηρεσίες; Πώς θα πρέπει να διαμορφώνεται το αναλογικό
μείγμα των προσφερομένων υπηρεσιών ώστε να είναι χρήσιμο στην κοινωνία και
στην αγορά;
Μνήμη Ελένης Βακαλό: Στην κορυφαία κριτικό αφιερώθηκαν αρκετές ομιλίες
και ήταν ευχάριστο που τιμήθηκε, ένα χρόνο μετά τον θάνατό της. Ωστόσο, η επί
25 χρόνια κριτικός αυτής της εφημερίδας και συνιδρυτής της ομώνυμης σχολής,
καταξιώθηκε με την αφοσίωση στο αντικείμενο μελέτης, στα συμπεράσματα που αυτό
της απέδιδε και την επαγγελματική αυτονομία της. Δεν γίνεται κανείς
τεχνοκριτικός μόνο με τις σπουδές ή με όσα διάβασε σε βιβλία για την τέχνη
άλλων χωρών ή ζητώντας από ένα ιστορικό σωματείο καταξιωμένων κριτικών να
γίνει συνδικαλιστικό όργανο.
INFO
Συμπόσιο της Εταιρείας Ελλήνων Τεχνοκριτών με τίτλο «Ελένη Βακαλό», Ινστιτούτο
Γκαίτε, 7 & 8 Δεκεμβρίου (έληξε). Career Alternatives for Art Historians,
http: //www.nd.edu/~crosenbe/jobs.html
Google news
