ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΠΑΠΑΣΤΕΦΑΝΟΥ «Ο ρομαντισμός δεν έχει τελειώσει»

Ρομαντισμός είναι «η επιστροφή, η όποια επιστροφή ονειρεύεται ο καθένας, είναι μια μορφή ποιητικού οράματος», λέει η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου που ερμηνεύει τον μεγάλο ρομαντικό, τον Ρόμπερτ Σούμαν, απόψε, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών

«Μη φοβάστε να είστε ρομαντικοί», προτρέπει η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου. Αφορμή,
ο μεγάλος ρομαντικός, ο Ρόμπερτ Σούμαν, τον οποίο ερμηνεύει για μία δεύτερη
(και τελευταία) βραδιά, απόψε, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.

«Ο ρομαντισμός έχει το στίγμα του εύκολου. Ότι είναι δάκρυ και άρωμα. Όμως το
ρομαντικό είναι το βαθιά δραματικό, το ανέφικτο, το απλησίαστο», λέει στα
«ΝΕΑ» η φημισμένη πιανίστα. Η οποία πιστεύει ότι «στις μέρες μας, που όλα
είναι σύνθετα και κυνικά, ο ρομαντισμός δεν είναι αναχρονισμός, αλλά μια μορφή
ποιητικού οράματος». «Τα ρομαντικά έργα του παρελθόντος», συμπληρώνει, «είναι
μια ανάταση, μια δυνατότητα να ξαναδούμε τον κόσμο. Είναι η επιστροφή, η όποια
επιστροφή ονειρεύεται ο καθένας, είναι εν τέλει η επαναδιαπραγμάτευση του
ανθρώπου με τη φύση που αναγκαστικά θα μας απασχολήσει στον 21ο αιώνα».

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου πιστεύει ότι σε ένα τέτοιο αφιέρωμα, όπου
παρουσιάζεται η ακραία μορφή ενός είδους μουσικής, εκτός από τον
καλλιτέχνη-ερμηνευτή κρίνεται και το κοινό. «Το κοινό μυείται μεν, αλλά και
κρίνεται», μας λέει. «Αν βρεθεί απροετοίμαστο, κινδυνεύει να εκτεθεί διότι η
μουσική είναι ακραία, φθάνει σε επικίνδυνα βάθη και κάποιοι δεν θα κάθονται
καλά, δεν θα νιώθουν ασφαλείς στις θέσεις τους».

Το δεύτερο αυτό ρεσιτάλ – το πρώτο πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη Δευτέρα με
μεγάλη επιτυχία – θα ξεκινήσει με το «Κομμάτι των λουλουδιών». Η ονομασία και
το ύφος του κομματιού παραπέμπουν στον συγγραφέα Ζαν-Πάουλ Ρίχτερ, του οποίου
τα κείμενα – όπως άλλωστε και του Γκαίτε και του Σίλερ – καταβρόχθιζε ο
Ρόμπερτ στην εφηβεία του. Είναι άλλωστε γεγονός ότι στα 18 του, ο Σούμαν –
γιος βιβλιοπώλη και αποτυχημένου συγγραφέα – δίσταζε ακόμη ανάμεσα στη μουσική
και στη λογοτεχνία. Όπως λίγο αργότερα δίσταζε και ανάμεσα στη σύνθεση και
στην ερμηνεία. Το τελευταίο αυτό πρόβλημα «λύθηκε» γρήγορα από μια αποκοτιά
του ίδιου του Σούμαν. Θέλοντας να καταστήσει περισσότερο ανεξάρτητα ορισμένα
δάχτυλά του, έδενε τον μέσο του δεξιού του χεριού με αποτέλεσμα εν τέλει να
προκαλέσει στον εαυτό του αναπηρία. Έτσι αφοσιώθηκε στη σύνθεση και «στην
αναζήτηση της αληθινής μουσικής», όπως έλεγε.

Το πρόγραμμα της Ελληνίδας πιανίστας θα συνεχιστεί με τη «Σονάτα σε φα δίεση
ελάσσονα, έργο 11», κατόπιν με τα «Τραγούδια της Αυγής» – που έγραψε προς το
τέλος της ζωής του, όταν όδευε με ταχύτητα προς την τρέλα και τα οποία
αφιέρωσε στην ποιήτρια Μπετίνα Μπρεντάνο. Το δεύτερο μέρος θα ξεκινήσει με
τους «Χορούς των συντρόφων του Δαυίδ» (1837) και θα ολοκληρωθεί με την «Τοκάτα
σε ντο μείζονα».

«Ο Σούμαν είχε ποιητική σχέση με τη μουσική», λέει η Αλεξάνδρα
Παπαστεφάνου. Κάτι που το θεωρεί κλειδί στην κατανόηση και απόρριψη του
ψευδορομαντισμού της εποχής μας. «Ο ρομαντικός άνθρωπος δεν έχει τελειώσει. Αν
υποθέσουμε ότι απλοποιούμε τη ζωή μας και αναζητούμε την ουσία της, με πρότυπο
τους μεγάλους ρομαντικούς, μπορεί και να βρούμε τη σχέση μας με τον εαυτό μας.
Δεν πρόκειται για μια σχέση ψευτιάς και υπερβολής, πρόκειται για βαθιά σχέση
του ανθρώπου με τον εαυτό του, σχέση που αποτελεί κριτήριο χρήσιμο στην
αφαίρεση από το σκουπιδαριό».

Η σχέση της Αλεξάνδρας Παπαστεφάνου με τη μουσική ξεκινάει από πολύ
νωρίς, καθώς τα πρώτα μαθήματα πιάνου τα πήρε από τη μητέρα της Τερψιχόρη, που
ήταν διευθύντρια της περίφημης Χορωδίας Τρικάλων. Έκτοτε διήνυσε μεγάλες
αποστάσεις, παίρνοντας μαθήματα κοντά στον Άλφρεντ Μπρέντελ, αποκτώντας και
πολλά διεθνή βραβεία. Όπως τα βραβεία Liebstockl και Fazioli ή οι διακρίσεις
στους πιανιστικούς διαγωνισμούς Γ.Σ. Μπαχ στο Τορόντο και C.Ι.Ε.Μ. στη Γενεύη.
Έχει παίξει σε 14 ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και στο Ισραήλ, στις ΗΠΑ και στο Μεξικό.

Μπαχ, το «ψωμί» του Σούμαν

Η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου νιώθει πολύ καλά που παρουσιάζει ένα αφιέρωμα στον
μεγάλο Γερμανό συνθέτη χωρίς να υπάρχει οποιαδήποτε επετειακή αφορμή. Βέβαια,
το αφιέρωμά της στον Μπαχ, προ διετίας, με δύο συναυλίες και μία διάλεξη, είχε
κάνει ιδιαίτερη αίσθηση. Κι ας ήταν… επετειακό.

Άλλωστε, υπάρχει μία κρυφή γραμμή που συνδέει τους δύο συνθέτες. «Ο Σούμαν
έλεγε ότι “ο Μπαχ είναι το καθημερινό μου ψωμί”. Τον μελετούσε πολύ, ήταν κατά
κάποιο τρόπο το καταφύγιό του για την τρέλα, λόγω της δομημένης μουσικής του.
Και η πολυφωνική μουσική του Σούμαν απηχούσε τον Μπαχ», εξηγεί η Ελληνίδα
πιανίστα. «Επιπλέον ο Μπαχ εξέφρασε το θρησκευτικό συναίσθημα για τον homo
universalis. Την οικουμενικότητα του θρησκευτικού συναισθήματος. Ο Σούμαν
είναι το αντίστοιχο στην έκφραση του ανέφικτου για τον ρομαντικό άνθρωπο. Γι’
αυτό και υπήρξε ένας μεγάλος ανατρεπτικός, ένας επαναστάτης. Μπορεί όμως να
δει κανείς τη σχέση των δύο συνθετών και από μία άλλη οπτική γωνία. Διότι αν ο
Σούμαν ήταν ο ακραίος ρομαντικός άνθρωπος, ο Μπαχ ήταν το αντίδοτο στην
έλλειψη ορίων του ρομαντισμού. Και με αυτή την έννοια, και ο ίδιος ο Μπαχ θα
μπορούσε να θεωρηθεί ένας βαθιά ρομαντικός συνθέτης».

INFO

Αφιέρωμα στον Ρόμπερτ Σούμαν, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (Βασ. Σοφίας και
Κόκκαλη, τηλ. 010.7282.333). Έναρξη: 20.30, εισιτήρια: 12-20 ευρώ, φοιτ. 5 ευρώ.