Μarginalia (σημειώσεις στο περιθώριο)

Η δυστυχία του ανθρώπου, έγραφε ο Πασκάλ, έχει μία και μόνη αιτία: ότι είναι
ανίκανος να μείνει ακίνητος σ’ ένα δωμάτιο. (Ο ίδιος, αν και συμμορφώθηκε με
αυτή την επιταγή, πέθανε δυστυχής).

* Πεπρωμένο όλων των πολιτισμών φαίνεται να είναι η παρακμή μέσω της
υπερβολικής εκλέπτυνσης. (Βλ. τη σημερινή εμμονή στη γαστρονομία). Όπως έλεγε
και ο Φοντενέλ: «Χρειάζεται χρόνος για να καταστραφεί ένας πολιτισμός, αλλά
τελικά δεν χρειάζεται παρά μόνο χρόνος».

* Ο μοντερνισμός και ο μεταμοντερνισμός δεν χωρίζονται από το Σιδηρούν
Παραπέτασμα· η ιστορία είναι παλίμψηστο και ο πολιτισμός δεν ορίζεται από τον
αόριστο, τον ενεστώτα και τον μέλλοντα χρόνο, αλλά διαχέεται μέσα σε όλους.
Είμαστε όλοι, ταυτόχρονα, λίγο βικτοριανοί, λίγο μοντέρνοι, λίγο
μεταμοντέρνοι. Ο ίδιος συγγραφέας μπορεί να γράψει ένα μοντέρνο (Πορτρέτο
του καλλιτέχνη σε νεαρή ηλικία) και ένα μεταμοντέρνο έργο (Finnegans
Wake). Αυτό σημαίνει ότι μία «περίοδος» πρέπει να συλλαμβάνεται με όρους
τόσο συνέχειας όσο και ασυνέχειας – και με τις δύο προοπτικές συμπληρωματικές
και ατελείς. Γι’ αυτό και μια «περίοδος», γενικά, κάθε άλλο παρά περίοδος
είναι· πρόκειται μάλλον για μια διαχρονική όσο και συγχρονική κατασκευή. Ο
μεταμοντερνισμός, όπως ο μοντερνισμός ή ο ρομαντισμός, δεν αποτελεί εξαίρεση·
απαιτεί και ιστορικό και θεωρητικό ορισμό. Δεν θα μπορούσαμε
σοβαρά να ισχυριστούμε ότι υπάρχει εναρκτήρια «ημερομηνία» του ρεύματος, όπως
έκανε η Βιρτζίνια Γουλφ με τον μοντερνισμό. Γι’ αυτό και συνεχώς ανακαλύπτουμε
«προδρόμους» του μεταμοντερνισμού – στον Στερν, τον Μπλέηκ, τον Λωτρεαμόν, τον
Τζαρά, την Στάιν, τον ύστερο Πάουντ, τον Ντυσάν, τον Αρτώ, τον Ρουσέλ. Έχουμε
δημιουργήσει στο μυαλό μας ένα πρότυπο για το τι είναι μεταμοντερνισμός, μια
ιδιαίτερη τυπολογία πολιτισμού και φαντασίας, και προκειμένου να
«επανανακαλύψουμε» τις συγγένειες των διαφόρων συγγραφέων και των διαφορετικών
στιγμών, ακολουθούμε σταθερά αυτό το πρότυπο. Δηλαδή έχουμε επανεπινοήσει τους
προγόνους μας – και θα συνεχίζουμε να τους επανεπινοούμε.

* Ο μεταμοντερνισμός είναι μόνο μια καλλιτεχνική τάση ή επίσης ένα
κοινωνικό φαινόμενο, ενδεχομένως μια μετάλλαξη του δυτικού ανθρωπισμού; Κι αν
είναι έτσι, τότε πώς οι διάφορες πλευρές αυτού του φαινομένου – ψυχολογικές,
φιλοσοφικές, οικονομικές, πολιτικές – συνδέονται ή αποσυνδέονται; Με δυο
λόγια: μπορούμε να κατανοήσουμε τον μεταμοντερνισμό στη λογοτεχνία, χωρίς
κάποια προσπάθεια να συλλάβουμε τα διακριτικά μιας μεταμοντέρνας κοινωνίας;
Μήπως θα έπρεπε να μιλάμε για μια μελλοντική «επιστήμη» όπως την συνέλαβε ο
Φουκώ, μία από τις πολλές εκφάνσεις της οποίας θα ήταν και η λογοτεχνία;
(Ιχάμπ Χασάν)

* Όταν το Σύμπαν αδιαφορεί για το πρόσωπο που αγαπάμε, ποιος έχει
δίκιο;

* Η αμοιβή της ποίησης δεν είναι η φήμη ή ο έπαινος, αλλά η μέθη. Αυτός
είναι ο λόγος που τόσοι ατάλαντοι ποιητές αρνούνται να ζήσουν χωρίς αυτήν.

* Ποιο είναι το προπατορικό αμάρτημα των ζώων; Γιατί πεθαίνουν τα ζώα;

* Όλοι μας εκτίουμε ισόβια ποινή στη φυλακή του εαυτού μας (Σίριλ
Κόνολι). Τίνος εαυτού μας απ’ όλους;

Ο Χάρης Βλαβιανός είναι ποιητής και διευθύνει το περιοδικό «Ποίηση»