Μπερντές, πετροβολήματα και αναμνήσεις…

Αριστερά: Αρχές δεκαετίας του ’60. Ο Κερκ Ντάγκλας έχει επιστρατευτεί να μοιράσει δέματα με δώρα σε παιδιά της ελληνικής επαρχίας, στο πλαίσιο της περίφημης «αμερικανικής βοήθειας» της εποχής. Οι τρεις κουρεμένοι πιτσιρικάδες κοιτούν μόνον τα δώρα και δείχνουν να αδιαφορούν για τον ηθοποιό (φωτογραφία: αρχείο Μεγαλοκονόμου). Δεξιά: Ξυπόλητοι πιτσιρικάδες του ’50 μεταφέρουν – άγνωστο πού – το βαρύ καλάθι με τα αγγούρια

«Από την παραμονή του Νέου Έτους μικροί και μεγάλοι είναι όλο χαρά. Από τα
ξημερώματα τα παιδιά ψάλλουν τα κάλαντα. Όλοι είμαστε ντυμένοι με τα γιορτινά
μας. Μετά σβήσαμε τα φώτα για να υποδεχτούμε το 1960 στις 12 η ώρα».

Αν υπάρχει κάτι που κάνει την έκθεση της Σοφούλας μοναδική είναι ότι διεσώθη
από τον σκουπιδοντενεκέ μαζί με πάμπολλα άλλα ενθυμήματα της εποχής: Δεκάδες
ανέκδοτες ασπρόμαυρες φωτογραφίες, σελίδες από περιοδικά, αποκόμματα
εφημερίδων, σχολικά βιβλία, κοριτσίστικα λευκώματα, παιχνίδια, ζωγραφιές
συνθέτουν την «παραδεισένια» καθημερινότητα μιας εποχής που σιγά σιγά
γλιστράει στη λήθη.

Ο Όθων Τσουνάκος (συγγραφέας των βιβλίων «Δραχμούλα μου, καλό σου ταξίδι» και
«Πάμε σαν άλλοτε») επανήλθε μ’ αυτό το καλαίσθητο λεύκωμα, που σκαλίζει τα
παιδικά χρόνια των σημερινών πενηντάρηδων δίνοντάς μας γερές δόσεις
συναισθηματικής μνήμης. «Φτου, ξελεφτερία» (εκδόσεις Ηλιοτρόπιο), «ένα
εικονογραφημένο αφιέρωμα για τους απανταχού παλίμπαιδες του ’50 και του ’60»,
ένα πραγματικά απολαυστικό ταξίδι στις σκόρπιες μνήμες ενός ενηλίκου που
νοσταλγεί την εποχή της αλάνας, του καραγκιόζη, του «Μικρού Ήρωα» και της
Θρεψίνης.

«Όταν άρχισε να σχηματοποιείται η ιδέα για ένα λεύκωμα», σημειώνει ο
Όθων Τσουνάκος στον πρόλογο του βιβλίου, «σαν να επέστρεψε και να με κυρίευσε
εκείνος ο αφελής παιδικός ενθουσιασμός να κλέψω υλικά από τις κατεδαφισμένες
οικοδομές της γειτονιάς μου (…) Τώρα όμως δεν είχα πια να κάνω με
στραβωμένες καγκελόπορτες, ακροκέραμα και άλλα “άχρηστα” υλικά από
κατεδαφισμένα σπίτια του ’50-’60, αλλά με κάτι πολύ σημαντικότερο. Τώρα είχα
να κάνω με “άχρηστα” υλικά που άλλοτε έδιναν ομορφιά και συνοχή στην
καθημερινότητα ενός παιδιού του ’50, με υλικά που κάποτε ήταν η αυτονόητη
ουσία του κόσμου του και σήμερα κουρελόχαρτα για βαρεμένους συλλέκτες και
μεσήλικες νοσταλγούς».

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο του Όθωνα Τσουνάκου έχεις την αίσθηση ότι
επαναλαμβάνεται – στο χαρτί αυτή τη φορά – ένα ελληνικό «Σινεμά ο Παράδεισος»
μ’ εκείνη τη φορτισμένη νοσταλγική ματιά που κάνει το χθες ακαταμάχητο. Ο
ίδιος το ομολογεί: «Μπορώ υπεύθυνα να καταθέσω ότι εμείς, τα παιδιά του
Μεταπολέμου – δέσμια οδυνηρών συγκυριών και μεγάλων στερήσεων – γευτήκαμε πιο
άμεσα και πιο αυθεντικά την ομορφιά της απόδρασης και αναγκαστήκαμε να
καταφύγουμε συχνότερα στο όνειρο. Ζήσαμε τον θόρυβο της αλάνας, παίξαμε μπάλα
στον δρόμο, φτιάξαμε μόνοι τα παιχνίδια μας, κάναμε κοπάνες, αυτοσχεδιάσαμε
πίσω απ’ τον μπερντέ, τρέξαμε, ιδρώσαμε, σκαρφαλώσαμε μάντρες, πέσαμε από
δέντρα, ματώσαμε τα γόνατά μας, πετροβολήσαμε και πετροβοληθήκαμε με
σφεντόνες, κάναμε καρούμπαλα, μπήκαμε τζαμπατζήδες στο γήπεδο και πλακωθήκαμε
στο ξύλο για να γοητεύσουμε τη λεγάμενη.

Εκείνα τα χρόνια ήταν η μόνη γεύση αιωνιότητας που ζήσαμε και – είτε το
θέλουμε, είτε όχι – μας καθορίζουν ακόμη».

Τα σχόλια και οι πληροφορίες που συνοδεύουν τις φωτογραφίες κάνουν
ακόμη πιο δυνατή την ακαθόριστη μυρωδιά του χαμένου παράδεισου των παιδικών
χρόνων, ενώ το χιούμορ του γράφοντος είναι ένα ακόμη ατού που κάνει την
ανάγνωση απολαυστική.

INFO

Όθων Τσουνάκος, «Φτου, ξελευτερία…», Εκδόσεις Ηλιοτρόπιο, Αθήνα 2002, Σελ.
192, Τιμή 30 ευρώ.