Λέιζερ για τον… Φειδία

Το 33% της επιφάνειας των λίθων της δυτικής ζωφόρου καλύπτεται από έγχρωμα επιφανειακά στρώματα, που δεν πειράχθηκαν καθόλου από τη σταδιακή εφαρμογή των ακτινών λέιζερ. Το καθαρισμένο από την κρούστα τμήμα είναι το αριστερό κεφάλι του αλόγου με τη χαίτη, ενώ το δεξί άλογο δεν έχει καθαριστεί ακόμη

Η χρήση των λέιζερ στα γλυπτά της Ακρόπολης δεν βγάζει το… λευκό που
ξεχωρίζει, αλλά έχει ένα άλλο πλεονέκτημα. «Διατηρεί όλες τις πληροφορίες που
έχουν τα μάρμαρα, τα ίχνη», όπως έλεγε χθες χαρακτηριστικά η χημικός κ. Εύη
Παπακωνσταντίνου.

Η εφαρμογή της πρωτοποριακής μεθόδου καθαρισμού με συνδυασμό εκπομπής δύο
ακτινών λέιζερ (υπέρυθρης και υπεριώδους) ξεκίνησε από τον λιθόπλινθο υπ’
αριθμόν 5 της δυτικής ζωφόρου του Παρθενώνα, η οποία καθαιρέθηκε από τον ναό
το 1992-3 και ήταν πολύ μαυρισμένη, λόγω των ρύπων της ατμόσφαιρας. Θέμα της
παράστασης είναι δύο ιππείς με τ’ άλογά τους από την πομπή των Παναθηναίων.
Και ακριβώς η υπέροχη κεφαλή με την όρθια χαίτη και τον υπερήφανο λαιμό ενός
αλόγου δέχθηκαν πρώτα την ακτινοβολία που τα απάλλαξε από επικαθήσεις και
σκληρές μαυρισμένες κρούστες, χωρίς να θίξει στο ελάχιστο τα δύο υποκείμενα
έγχρωμα προστατευτικά στρώματα, το ένα σε χρώμα πορτοκαλί και το άλλο πιο
κοκκινωπό. Οι παρακείμενες φωτογραφίες της προηγούμενης κατάστασης του
ανάγλυφου κεφαλιού, αλλά και η δεύτερη κεφαλή αλόγου που δεν έχει καθαριστεί
ακόμα, άφηναν τα περιθώρια για τη σύγκριση τού πριν και μετά τον καθαρισμό, ο
οποίος ολοκληρώθηκε πριν από δύο εβδομάδες. Με τον καθαρισμό, μπορούμε τώρα να
δούμε λεπτομέρειες της γλυπτικής που ήταν προηγουμένως χαμένες, όπως η γραμμή
στο εσωτερικό της παλάμης του νέου αθλητή που κρατάει τα γκέμια.

Η διαφορά του χρωματισμού είναι αισθητή, αλλά όπως επισημαίνει η κυρία
Παπακωνσταντίνου, σ’ αυτή τη φάση ο καθαρισμός είναι συντηρητικός και μπορεί
να επεκταθεί κάπως περισσότερο αν έτσι αποφασίσουν οι αρμόδιοι.

Και γι’ αυτό το πρώτο συντηρητικό βήμα όμως, χρειάστηκε να γίνουν πολλές
δοκιμές σε δείγματα νεώτερου μαρμάρου που είχε συγκολληθεί στην ίδια πλάκα. Οι
δοκιμές επεκτάθηκαν σε μια ανάγλυφη πλάκα από ζωφόρο του Ερεχθείου. Μόλις τον
τρίτο χρόνο της εφαρμογής της σε αρχαίους λίθους, σύμφωνα με την ειδική
τεχνολογία του συνδυασμού των δύο ακτινών και την εκπομπή τους σε χαμηλή
συχνότητα, που αναπτύχθηκε σε συνεργασία με το Τεχνολογικό Ινστιτούτο Κρήτης,
ακούμπησαν οι ειδικοί την πολύτιμη μαρμάρινη πλάκα με το λεπτό ανάγλυφο της
ζωφόρου του Παρθενώνα, ηλικίας 2.500 ετών, και απομάκρυναν τις χοντρές και τις
λεπτές μαύρες κρούστες και τις επικαθήσεις χωρίς να θίξουν καθόλου την αρχαία
επιφάνεια. Ακόμα και αν ξενίζουν στο μάτι τα δύο έγχρωμα προστατευτικά
στρώματα – το ένα από οξαλικό ασβέστιο – αυτά είχαν τοποθετηθεί από τους
αρχαίους για να προστατεύουν το μάρμαρο. Λευκές είναι μόνο οι διαβρωμένες
αρχαίες επιφάνειες ή αυτές που έχουν απολεπιστεί. Ο καθαρισμός που αποφάσισε η
Ελλάδα για τα γλυπτά του Παρθενώνα, αφού εξάντλησε περί τις εκατόν τριάντα
μεθόδους προστασίας, δεν έχει καμία σχέση με βούρτσες, ξύστρες και οξέα, σαν
αυτά που χρησιμοποίησε ανεπιτυχώς το Βρετανικό Μουσείο πριν από 60 μόλις χρόνια.

Μνημειώδης συνάντηση

Η μνημειώδης διεθνής συνάντηση που διοργανώνει η Ελλάδα, με θέμα την
αποκατάσταση των μνημείων της Ακρόπολης, δεν έχει να επιδείξει μόνο τα
εντυπωσιακά, σε έκταση και λεπτότητα χειρισμών, έργα που επισκέφθηκαν χθες 300
σύνεδροι απ’ όλο τον κόσμο: τις αποξηλώσεις του φθαρμένου υλικού, τους
καθαρισμούς, τις συγκολλήσεις και αναστηλώσεις στον Παρθενώνα, τα Προπύλαια,
το Ερεχθείο και τον Ναό της Νίκης. Κάτω από την Ακρόπολη είναι ορατό από τις
κατεδαφίσεις δέκα οικοδομών στο οικόπεδο Μακρυγιάννη, ότι όλα είναι έτοιμα για
την ανέγερση του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης. Ο ασφαλτόδρομος επί της
Διονυσίου Αρεοπαγίτου έχει μετατραπεί σε λιθόστρωτο φυτεμένο πεζόδρομο, και οι
θέσεις της Ελλάδας για την επιστροφή των Μαρμάρων από το Βρετανικό Μουσείο
στην Αθήνα είναι πιεστικές και επίκαιρες λόγω των Ολυμπιακών Αγώνων. «Οφείλω
να επαναλάβω ότι η Ελλάδα δεν προβάλλει καμία αξίωση ως τόπος, ως έθνος», είπε
στην ομιλία της έναρξης της συνάντησης ο υπουργός Πολιτισμού κ. Ευ. Βενιζέλος.
«Αυτή είναι μια αξίωση του ίδιου του μνημείου, ενός ακινήτου μνημείου από το
οποίο έχουν αποσπασθεί τα μέλη του».