Μικρομηκάδες κόντρα στον εφησυχασμό

«Chemical σχέσεις» για σημερινούς νέους με διαφορετικά ενδιαφέροντα στο φιλμ του Αλέξανδρου Αριστόπουλου

Ο κομφορμισμός ήταν εμφανής σε πολλές ταινίες μικρού μήκους του φετινού
Φεστιβάλ της Δράμας – κοινή διαπίστωση των παρευρισκομένων. Και όμως, η
Κριτική Επιτροπή επιβράβευσε στο φινάλε πολλές από αυτές! Αυτό, άραγε, δεν
είναι ένα είδος «γραμμής», αν θέλουμε να λέμε τα πράγματα με το όνομά τους;
Δεν είναι επόμενο του χρόνου να έχουμε πιο πολλές εφησυχασμένες ταινιούλες,
αφού αυτές αρέσουν στα «κέντρα εξουσίας» και βραβεύονται; Όταν γνωρίζεις –
αντικειμενικά, πλέον, σε όλη την Ευρώπη και όλο τον κόσμο, εκτός Χόλιγουντ…
– ότι δεν μπορούν να γίνουν ταινίες μικρού ή μεγάλου μήκους χωρίς την
οικονομική υποστήριξη κρατικών φορέων, το να αρνείσαι την ύπαρξη «γραμμής» ή
εθελοτυφλείς ή στέκεσαι εκ του πονηρού…

Η τάση αυτού του κοινωνικού – θεματολογικά και μορφικά – εφησυχασμού είχε
αρχίσει να διαφαίνεται πριν από δύο, τρία χρόνια. Και φέτος έγινε
χιονοστιβάδα. Παρ’ όλα αυτά, στη διάρκεια του φετινού 25ου Φεστιβάλ η εξουσία,
οι επικεφαλής των κρατικών οργανισμών, το ΕΚΚ, το ΥΠΠΟ, η ΕΤ1 και τα Φεστιβάλ
Θεσσαλονίκης και Δράμας, που ευθύνονται για την εθνική κινηματογραφία μας, τα
έβλεπαν όλα ρόδινα. Γιάννης πίνει, Γιάννης κερνάει… Γι’ αυτό και αποφασίσαμε
μια παρέμβαση. Καλέσαμε 8 νέους σκηνοθέτες και συζητήσαμε μαζί τους στο
Δημαρχείο της Δράμας. Τι απασχολεί, σήμερα, τους νέους κινηματογραφιστές; Ποια
θέματα της ελληνικής κοινωνίας θα ήθελαν να είναι η ιστορία της επόμενης
ταινίας τους;

«Για να υπάρξεις, πρέπει να εργαστείς μέσα στο σύστημα που σου προσφέρει
φαινομενική ελευθερία, αλλά σε στεγνώνει, σε μεταλλάσσει και σε εθίζει σ’ έναν
τρόπο σκέψης», επισημαίνει με ζηλευτή ωριμότητα ο 24χρονος Σύλλας Τζουμέρκας,
ο οποίος φέτος συμμετείχε στο Φεστιβάλ της Δράμας με την ταινία «Βροχή» και
πέρυσι είχε διαγωνιστεί στο Φεστιβάλ των Καννών με το φιλμάκι «Τα μάτια που
τρώνε».

Το «ποιος ελέγχει ποιον» και η επερχόμενη «νάρκωση» από τη φοβία του ελέγχου,
που επισημαίνει ο ηθοποιός Κωνσταντίνος Σταρίδας – και σκηνοθέτης μαζί με τον
26χρονο Δημήτρη Μπαβέλλα της ταινίας «Φώτα» -, απασχολούν τα περισσότερα
παιδιά στη κουβέντα μας. «Στην Κύπρο όλοι βολευόμαστε, αλλά στην τέχνη είναι
άσχημο να βολεύεσαι. Αυτή η κατάσταση πραγμάτων δεν είναι άμοιρη της έλλειψης
ιδεολογικής διεξόδου. Ζούμε σε μία ισοπεδωτική εποχή. Γι’ αυτό και είναι πιο
ελεγχόμενη η συμπεριφορά μας από τα κέντρα αποφάσεων», τονίζει ο 34χρονος
Κύπριος Κυριάκος Τοφαρίδης, ηθοποιός και σκηνοθέτης της ταινίας «Η άλλη
Άρτεμις». Και η 36χρονη Ηρώ Σιαφλιάκη, της ταινίας «Contra-tempo», διαπιστώνει
ότι «σήμερα δεν υπάρχει κανένα κίνημα νέων ιδεών, ενώ έχουμε ανάγκη να
απαντήσουμε στις προκλήσεις του καιρού μας, να αντισταθούμε στην ισοπεδωτική παγκοσμιοποίηση».

Έρωτες αντιθέτων, ψέματα, εξουσία και καταπίεση

Οι αντιφάσεις της σημερινής, ελληνικής πραγματικότητας – και όχι της… εικονικής – απασχολούν νέους σκηνοθέτες. Και με πρωτοβουλία των «Οριζόντων», οκτώ από αυτούς συζήτησαν στο Φεστιβάλ της Δράμας με τον συντάκτη Παύλο Κάγιο για το πρόσωπο του σημερινού ελληνικού κινηματογράφου και τα θέματα που θα τους απασχολήσουν στις επόμενες ταινίες τους

Καθώς η κουβέντα προχωρεί στις επιλογές των θεμάτων που θα ήθελαν να
έχουν οι επόμενες ταινίες τους, ξαφνιάζομαι από τον βαθύ κοινωνικό
προβληματισμό και την αγωνία που φανερώνουν τα σχέδια των οκτώ νέων
κινηματογραφιστών. Όμως, κάτι που δεν είναι εμφανές στις περισσότερες φετινές
ταινίες της Δράμας και ενισχύει την άποψή μας για «καπέλωμα» των πραγματικών
προβλημάτων που απασχολούν αρκετούς μικρομηκάδες, οι οποίοι αποφεύγουν να τα
κάνουν σενάριο γιατί νιώθουν ότι «δεν θα εγκριθούν»…

«Πού κρύβεται το ψέμα και πού αρχίζει η αλήθεια; Η συγκάλυψη του ψέματος
γίνεται κοινωνικό δεδομένο και δημιουργεί μειωμένα ανακλαστικά, επιδρώντας σαν
ναρκωτικό, φτιάχνοντας ανθρώπους χωρίς αντίδραση», λέει ο Σύλλας Τζουμέρκας
και πίσω από αυτό τον συλλογισμό ψάχνει το θέμα της επόμενης ταινίας του.

«Η εξουσία και η βία, από την Πολιτεία που σε “φροντίζει” και σε ελέγχει έως
την οικογένεια που ο πατέρας καταπιέζει το παιδί του», απασχολούν τον Κυριάκο
Τοφαρίδη, ο οποίος αναρωτιέται για τη φετινή παρουσία πολλών νοσταλγικών
ταινιών από σκηνοθέτες που ακόμα δεν είναι 30 χρόνων: «Μήπως ασφυκτιούμε από
την πολλή ευθύνη και λέμε ουφ, φτάνει πια, ας ζήσουμε και μια απλή ερωτική
ιστορία ή ας επιστρέψουμε στην παιδική μας ηλικία που όλα ήταν αθώα και
ωραία;».

«Οι εικόνες της καθημερινότητας στους δρόμους, τα λεωφορεία, τις πλατείες, τις
καφετέριες ή οι εικόνες προσωπικών στιγμών, εν ολίγοις οι απλές σχέσεις των
ανθρώπων, αποτελούν τα αρχικά ερεθίσματα των θεμάτων που θέλω να κάνω
ταινίες», αναφέρει ο 27χρονος Αλέξανδρος Αριστόπουλος. Στην Αθήνα του σήμερα
θα ήθελε να αναφέρεται με την επόμενη ταινία του – «κοινωνική με μεταφυσικά
στοιχεία» – ο Δημήτρης Μπαβέλλας, όπου «απουσιάζουν οι πραγματικά αληθινά
σχέσεις – ερωτικές ή φιλικές – μεταξύ των ανθρώπων», ενώ τον Κωνσταντίνο
Σταρίδα τον απασχολεί «το τέλμα στο οποίο βρίσκονται η αγάπη, ο έρωτας, η
μαγκιά, η μνήμη, η θέληση και οι συγκρούσεις που επιφέρουν στη ζωή μας».

Ακόμα και σε αυτή τη συζήτηση είναι αναγνωρίσιμη η διαφορετική – και πολύ
συγκεκριμένη – θεματολογική «ματιά» των γυναικών σκηνοθετών από αυτή των
ανδρών…

«Η ιστορία μιας γυναίκας που βιώνει τον απόλυτο πόνο όταν ο έφηβος γιος της
παλεύει να κρατηθεί στη ζωή, ύστερα από ένα τροχαίο ατύχημα, στο οποίο
εμπλέκεται συνομήλικος, τέκνο παραγόντων σε μικρή επαρχιακή κοινωνία, ενώ η
διαφθορά έχει φτάσει στο μεδούλι προσώπων και θεσμών», απασχολεί ως θέμα της
επόμενης ταινίας της τη Μάρσα Μακρή, η οποία στη φετινή Δράμα συμμετείχε με το
φιλμάκι «Το ταμένο».

«Μου αρέσει ο συγκινησιακός κινηματογράφος που πρώτα με αγγίζει στην
καρδιά και μετά στο μυαλό», διευκρινίζει η Αποστολία Παπαϊωάννου και επιλέγει
ως θέμα της επόμενης ταινίας της «τον έρωτα και τη σύγκρουση μεταξύ δύο
αντίθετων ανθρώπων – ο ένας είναι μέλος τρομοκρατικής οργάνωσης και ο άλλος
του καθήκοντος».

«Η ζωή είναι τόπος συνάντησης με άλλους ανθρώπους και όχι για να ζεις το
προσωπικό σου ψέμα μόνος σου. Κι είναι επιτακτική ανάγκη να επικοινωνήσουμε με
τους άλλους, να βρούμε απαντήσεις μέσα από την επαφή μας μαζί τους»,
διαπιστώνει η Ηρώ Σιαφλάκη. Μία επισήμανση με την οποία συμφωνούμε όλοι και
είναι, πιθανόν, ό,τι καλύτερο για να κλείσουμε αυτήν τη συζήτηση-επαφή μας…

Σινεμά άναρχο, χωρίς παιδεία

«Το ελληνικό σινεμά είναι άναρχο – ακατέργαστο. Γι’ αυτό και πολλές φορές
προσπαθούμε να αποδείξουμε τα ήδη αποδεδειγμένα εδώ και δεκαετίες από τον
κινηματογράφο», υποστηρίζει η Αποστολία Παπαϊωάννου της ελληνοκεντρικής
ταινιούλας «Το σπίτι της οδού Παγκάλου», αλλά ο Σύλλας Τζουμέρκας βρίσκει αυτή
την κατάσταση «ζωογόνα, εν δυνάμει, παράδοση», ανοίγοντας έτσι το τελματώδες
θέμα της κινηματογραφικής παιδείας στη χώρα μας. Οι μισοί από τους
διαγωνιζομένους, κάθε χρόνο, στο Φεστιβάλ της Δράμας, έχουν σπουδάσει στο
εξωτερικό. Οι άλλοι μισοί στις εγχώριες ιδιωτικές σχολές – Σταυράκου,
Χατζίκου. Όταν «κλείσουν» αυτές οι δύο – με βάση ένα «παραθυράκι» του νόμου
δεν θα αναγνωρίζονται τα πτυχία τους -, πού θα σπουδάζουν οι νέοι που δεν
έχουν χρήματα να πάνε στο εξωτερικό;

Η Ελλάδα παραμένει η μοναδική χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που δεν έχει
κινηματογραφική εκπαίδευση πανεπιστημιακού επιπέδου. Και όχι μόνο δεν φαίνεται
«πράσινο φως» στον ορίζοντα, αλλά καταργούνται και οι ήδη υπάρχουσες ιδιωτικές
σχολές, καθώς τα πτυχία που θα δίνουν από το 2003 δεν θα έχουν νομική ισχύ…

25-30 ταινίες κάθε χρόνο

Το αύριο του ελληνικού κινηματογράφου εκκολάπτεται στα πλάνα των σημερινών
ταινιών μικρού μήκους. Και η Πολιτεία – μέσω του Ελληνικού Κέντρου
Κινηματογράφου, της ΕΤ1 ή διαφόρων προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης –
επιχορηγεί και ενισχύει την έκφρασή του. Το ΕΚΚ παράγει περίπου 15 ταινίες
κάθε χρόνο, με ποσό που κυμαίνεται από 100 έως 150 εκατομμύρια δραχμές. Η ΕΤ1
με το πρόγραμμά της «Μικροφίλμ» παράγει σχεδόν 10 ταινίες που ξεπερνούν τα 100
εκατ. δρχ. Κανένα ιδιωτικό κανάλι δεν συμμετέχει στην παραγωγή ταινιών μικρού
μήκους, παρά τον «νεκρό» νόμο της Πολιτείας για την παραγωγή οπτικοακουστικού
έργου. Η ιδιωτική παραγωγή έχει αρχίσει, δειλά δειλά, να συμμετέχει στην
παραγωγή ταινιών μικρού μήκους – φετινό παράδειγμα η παρουσία της Ideefixe σε
αρκετές ταινίες. Τον μεγάλο όγκο της παραγωγής ταινιών μικρού μήκους σηκώνει
το ΕΚΚ και αξίζει να αναφερθεί ότι τα φετινά βραβεία που έδωσε η δική του
επιτροπή ήταν πιο πλουραλιστικά από εκείνα της επίσημης Κριτικής Επιτροπής του
Φεστιβάλ της Δράμας.

ΑΠΟΣΤΟΛΙΑ ΠΑΠΑΪΩΑΝΝΟΥ

«Το ελληνικό σινεμά είναι άναρχο – ακατέργαστο. Γι’ αυτό και πολλές φορές
προσπαθούμε να αποδείξουμε τα ήδη αποδεδειγμένα εδώ και δεκαετίες από τον
κινηματογράφο»

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΤΟΦΑΡΙΔΗΣ

«Στην Κύπρο όλοι βολευόμαστε, αλλά στην τέχνη είναι άσχημο να βολεύεσαι. Ζούμε
σε μία ισοπεδωτική εποχή. Γι’ αυτό και είναι πιο ελεγχόμενη η συμπεριφορά μας
από τα κέντρα αποφάσεων»

ΣΥΛΛΑΣ ΤΖΟΥΜΕΡΚΑΣ

«Για να υπάρξεις, πρέπει να εργαστείς μέσα στο σύστημα που σου προσφέρει
φαινομενική ελευθερία, αλλά σε στεγνώνει, σε μεταλλάσσει»

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ

«Ερεθίσματά μου είναι οι εικόνες της καθημερινότητας στους δρόμους, τα
λεωφορεία, τις καφετέριες ή οι εικόνες προσωπικών στιγμών, εν ολίγοις οι απλές
σχέσεις των ανθρώπων»

ΗΡΩ ΣΙΑΦΛΙΑΚΗ

«Σήμερα δεν υπάρχει κανένα κίνημα νέων ιδεών, ενώ έχουμε ανάγκη να απαντήσουμε
στις προκλήσεις του καιρού μας, να αντισταθούμε στην ισοπεδωτική
παγκοσμιοποίηση»

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΑΡΙΔΑΣ

«Θα ήθελα να ασχοληθώ με το τέλμα στο οποίο βρίσκονται η αγάπη, ο έρωτας, η
μαγκιά, η μνήμη, η θέληση και οι συγκρούσεις που επιφέρουν στη ζωή μας».