Οι δύο ψυχές της Αθήνας

Ο Βιτόριο Γκρεγκότι είναι ένας από τους σημαντικότερους εκφραστές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Ανάμεσα στα έργα που μελετήθηκε από το γραφείο του είναι η νέα Σκάλα του Μιλάνου

Εδώ και μερικούς μήνες, με την παρακίνηση των δύο φίλων μας Ελλήνων
αρχιτεκτόνων Σάκη και Ανδρέα Διγενή, οι οποίοι από πάντα διατηρούσαν ισχυρούς
δεσμούς με την ιταλική αρχιτεκτονική κουλτούρα, συμμετείχαμε στον διαγωνισμό
με θέμα τη «Μελέτη ανάκτησης και ανάπλασης του θαλάσσιου μετώπου από Φαληρικό
Όρμο έως Βουλιαγμένη» στον οποίο είχαμε την ευκαιρία να επιλεγούμε και να
ξεκινήσουμε το δύσκολο αυτό έργο για να δώσουμε μορφή σε ένα τόσο σύνθετο
σύνολο παρεμβάσεων. Στόχος της μελέτης δεν είναι η υλοποίηση μιας ενιαίας
αισθητικής στην πολύπλοκη διαστρωμάτωση της υπάρχουσας δόμησης και της φυσικής
μεσογειακής βλάστησης που συναντάμε κατά μήκος των 13 χιλιομέτρων του
φαληρικού μετώπου. Άποψή μας είναι ότι το αντικείμενο της μελέτης αποτελείται
από μια σειρά ποιοτικά σημειακών παρεμβάσεων, στόχος των οποίων είναι να
μετατρέψουν το αρχιπέλαγος των απρόβλεπτων – αυθόρμητων περιπτώσεων διάθεσης –
επιθυμιών – ανάγκης σε μια αλληλουχία διαδοχικών παρεμβάσεων που θα συνδέσουν
όλα αυτά τα φαινόμενα που συναντάμε στην υπάρχουσα δόμηση.

Σε αυτή την ίδια περίοδο μάς δόθηκε μια εξαιρετικής σημασίας ευκαιρία:
ο διαγωνισμός για το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πελοποννήσου στην Πάτρα.

Μας ενθάρρυνε το γεγονός βασιζόμενοι στη μακρά εμπειρία που έχουμε αποκτήσει
στον μουσειακό κλάδο και θεωρώντας τη διάρκεια σε βάθος χρόνου του μνημείου ως
κυρίαρχο στοιχείο πέρα από μόδες και επιρροές των καιρών με μοναδική επιθυμία
και στόχο να εντάξουμε τα εκθέματα σε έναν χώρο που θα τα προστατέψει και θα
τα αναδείξει με σαφήνεια και απλότητα.

Για μας όλους που έχουμε σκύψει με προσήλωση σε αυτά τα δύο σημαντικά έργα και
ιδιαίτερα τους Έλληνες αρχιτέκτονες είναι μια εξαιρετική ευκαιρία από την
οποία αισθανόμαστε την ανάγκη να εκφράσουμε τη διπλή σχέση και αναφορά που
έχουμε με την ελληνική κουλτούρα και την ιστορία της.

Η πρώτη σχέση αυτή που αντιπροσωπεύει για μας τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό,
ως αρχιτεκτονικού πολιτισμού αλλά και ως τον πολιτισμό που θεμελίωσε την
κριτική σκέψη, τον πολιτισμό της «πόλης – κράτους», των νόμων και των μύθων
στα οποία οφείλει πολλά η εξέλιξη της ευρωπαϊκής σκέψης.

Δεν υπάρχει αρχιτέκτονας ο οποίος κατά τους τελευταίους δύο αιώνες να
μην έχει επισκεφθεί τα μνημεία της αρχαίας Ελλάδας, σημαντικό δίδαγμα και πηγή
έμπνευσης μέσα από την οποία αντιλαμβανόμαστε την αρχιτεκτονική ως «έργον
ποιητικόν».

Η δεύτερη σχέση αφορά τον μεσογειακό πολιτισμό, την ταυτότητά του που
συνίσταται από έναν μεγάλο αριθμό φυλών, πολιτισμών, εθίμων, ενδυμασιών,
θρησκειών, με μακρά ιστορία συγκρούσεων, καταπίεσης και αδελφοτήτων, που στο
τέλος ανέπτυξε μια σαφή ταυτότητα η οποία αποτελείται από διαφορετικά
στοιχεία.

Πιστεύω πως το μέλλον της Αθήνας, πόλη που αναπτύσσεται συνεχώς, εξαρτάται από
αυτές τις δύο σχέσεις, τις οποίες πρέπει να λάβει υπόψη. Είναι μια πόλη με δυο
ψυχές: η πρώτη κινείται προς τη ρασιοναλιστική (ορθολογική) αναδιοργάνωση, ενώ
η δεύτερη, ανοιχτή στη διαστρωμάτωση των λαών, αναζητά τη σύγκριση και
ταυτόχρονα την αντιπαράθεση με την Ιστορία, τον χαρακτήρα της και την
πολυδιάστατη μορφή της.

Η Αθήνα του χθες, του σήμερα, του αύριο περικλείει από μόνη της τη
σύγχρονη ιστορία των ευρωπαϊκών πόλεων και του ευρωπαϊκού πολιτισμού:
μεσοπόλεμος – ανάπτυξη – Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, καταστροφή και μετά η
ανασυγκρότηση.

Αντιπαράθεση συνεχής όλων των εποχών που συνθέτουν τη σύγχρονη εποχή μας.

Σε αυτή τη συνεχή αντιπαράθεση το «αύριο» θα καθοριστεί από την προσπάθεια της
παραγωγής των πολιτιστικών αγαθών που η σύγχρονη ελληνική κοινωνία προωθεί και
δημιουργεί.

Η ανάληψη και η προσπάθεια της διοργάνωσης των Ολυμπιακών Αγώνων είναι
πραγματικά μοναδική ευκαιρία για την ανάδειξη των δύο ψυχών της Αθήνας.

Περισσότερα από 700 έργα

Το εργαστήριο αρχιτεκτονικής που διατηρούμε έχει σχεδόν 50 χρόνια συνεχούς
δραστηριότητας με περισσότερα από εφτακόσια έργα στο ενεργητικό του. Τα έργα
για τα οποία είμαστε ιδιαίτερα ικανοποιημένοι είναι αρκετά, μεγάλης και μικρής
κλίμακας: από το Πολιτιστικό Κέντρο του Belem, στο Θέατρο των Arcimboldi, από
το Πανεπιστήμιο του Παλέρμο, στις αίθουσες της Πινακοθήκης της Ακαδημίας της
Brera, από τα ερευνητικά κέντρα του Οργανισμού για τις Εναλλακτικές Μορφές
Ενέργειας της Ρώμης στα λαϊκά σπίτια του ιστορικού κέντρου της Βενετίας και
του Βερολίνου. Εκτός από τα πολυάριθμα κτιριακά έργα των ιταλικών πόλεων,
πολλές είναι οι μελέτες και τα έργα τα οποία πιστεύουμε ότι έπαιξαν σημαντικό
ρόλο στην εξέλιξη της αρχιτεκτονικής κουλτούρας και γενικότερα στον
αρχιτεκτονικό και πολεοδομικό σχεδιασμό το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα και
στην αρχή της νέας χιλιετίας, όπως: οι νέες πόλεις του Antichernobyl στην
Ουκρανία, η νέα πόλη Pujiang στην Κίνα 80.000 κατοίκων ή o μεγάλος οικισμός
του 1.000.000 m2 βόρεια του Μιλάνου, το οποίο βρίσκεται σχεδόν στο τελευταίο
στάδιο της υλοποίησής του και αποτελεί τον πόλο της ιταλικής τεχνολογίας και
σε επίπεδο παρέμβασης το σημαντικότερο στην Ευρώπη. Καθώς πιστεύουμε ότι η
θεωρία και η πράξη δεν μπορούν να διαχωριστούν μεταξύ τους, μεγάλη είναι και η
θεωρητική συμβολή του εργαστηρίου μας (atelier) με τη μορφή βιβλίων
πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.