Η ενοχή των αμνών

Επί χούντας η λέξη διανοούμενος ήταν ταυτόσημη με τη λέξη αντιστασιακός. Αυτό
βοήθησε πολλούς αντιστασιακούς που δεν διενοήθησαν ποτέ τους τίποτε να
θεωρούνται διανοούμενοι, κυρίως όμως βοήθησε στη διαμόρφωση της πεποίθησης ότι
«ο διανοούμενος», εκτός από τα άλλα χαρακτηριστικά της φυλής του, έχει και την
ιδιότητα του αριστερού – αφού, ούτως ή άλλως, ήταν και είναι κοινή πεποίθηση
ότι αντίσταση κατά της χούντας έκανε μόνον η Αριστερά.

Όλα αυτά τα «αυτονόητα» δεν ενόχλησαν σε τίποτε τη μεταπολιτευτική ευφορία. Η
καραμανλική συμφιλίωση οικοδομήθηκε πάνω στην αποσιώπηση του παρελθόντος,
γεγονός που βόλευε και την ανιστόρητη Δεξιά αλλά και την Αριστερά που, καθότι
ηττημένη πολιτικά και στρατιωτικά, ήθελε να διατηρήσει το κεκτημένο δικαίωμα
του θύματος.

Οι διανοούμενοι, τότε, όπως και τώρα, δεν ενδιέφεραν κανέναν: η
ελληνική κοινωνία παραμένει η πλέον αντιπνευματική κοινωνία του δυτικού κόσμου
κι όσο κι αν επαίρεται για τα Νόμπελ της – όπως και για τον ήλιο της – τους
διανοούμενους τους αντιμετωπίζει σαν σοφολογιότατους, κοινώς άχρηστους
παρλαπίπες που δεν μπορούν να βοηθήσουν στο κλείσιμο μιας εμπορικής συναλλαγής
και στις σχέσεις με την εφορία ή τις νομαρχίες – αυτά συνθέτουν τη
«σοβαρότητα» της ζωής σ’ αυτόν τον τόπο.

Γι’ αυτό και τους ονόμασε «κουλτουριάρηδες» απαλλάσσοντάς τους από την
τελευταία υποχρέωση που είχαν να σκεφτούν, κάτι που πολλούς βόλεψε είναι η
αλήθεια. Αν είσαι διανοούμενος κάτι πρέπει να κατεβάζει πού και πού η κούτρα
σου, αν είσαι κουλτουριάρης φτάνει να μιλάς πετώντας πού και πού κάναν «λαό» ή
καμιά «κοινωνική δικαιοσύνη» – νομίσματα που ούτως ή άλλως έχουν σταθερή αξία
αφού δεν υφίστανται την πίεση καμιάς πραγματικότητας.

Ούτως ή άλλως εδώ και καιρό, σκέψη θεωρείται η «έξυπνη ατάκα», είδος που
λανσάρισαν επιτυχώς παλιότερα δημοφιλείς βάρδοι και τώρα είναι ένα δημοκρατικά
μοιρασμένο αγαθό. Οι υπόλοιποι, όσοι δεν κυνηγούν την ατάκα, απλώς γκρινιάζουν
και επιμένουν, αντί να χαίρονται ακομπλεξάριστα τα εκατομμύριά τους, να
τρώγονται με δυσάρεστα συμπλέγματα.

Αυτά σκεφτόμουν διαβάζοντας το άρθρο για την «Σιωπή της διανόησης» της
Πόπης Διαμαντάκου πριν από δύο εβδομάδες. Μια «σιωπή» που την κάνει ακόμη πιο
ανθεκτική το γεγονός ότι βολεύει όλους τους ενδιαφερόμενους: οι μεν μπορούν να
κλείνουν τις δουλειές τους χωρίς τύψεις, οι δε μπορούν να μη χάνουν τον χρόνο
τους σκεφτόμενοι τη στιγμή που έχουν άλλα, πιο σοβαρά πράγματα να κάνουν –
όπως να μελετήσουν τις λίστες των μπεστ σέλερ στις εφημερίδες ή να πιάσουν μια
θέση στην ουρά για το γαϊτανάκι στην Έκθεση της Φρανκφούρτης.

Και εννοείται, όταν χρειαστεί, τρέχουν για να υπηρετήσουν όλων των λογιών τα
αυτονόητα: τρέχουν να κάνουν συναυλίες για τον Οτσαλάν – αλήθεια τι απέγινε ο
εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας που είχε ξεκινήσει τότε; – και τώρα τρέχουν να
υπερασπιστούν τα ιερά και τα όσια ταμπού της φυλής μας. Οι διανοούμενοι, σε
αντίθεση με ό,τι πιστεύουν πολλοί, έχουν μείνει πιστοί στις ιδέες τους, πιστοί
στη δημοκρατία, πιστοί στην Αριστερά, πιστοί στην προοδευτικότητά τους. Τόσο
πιστοί που δεν καταδέχονται καν να αμφιβάλλουν για την πίστη τους: προς Θεού,
ό,τι θέλετε να πείτε για την τρομοκρατία, όμως μην αγγίξετε την Αριστερά!

Και δεν εννοώ να ξεκινήσουμε να παίζουμε την «Εθνική Κολοκυθιά» μοιράζοντας
ποσοστώσεις ιστορικής ευθύνης. Εννοώ ότι η σημερινή κρίση, ο πυρετός από το
κακοφορμισμένο απόστημα της τρομοκρατίας που έσπασε, δεν φτάνει να μεταφρασθεί
σε αστυνομική ιστορία για να θεραπευθεί. Χρειάζεται να βρει και το αντίκρυσμά
της σε μια σοβαρή κρίση αξιών. Θέλω να κλείσω με μια εικόνα: μόλις είχε
συλληφθεί ο Γιωτόπουλος είδα στην τηλεόραση τέσσερις γνωστούς από παλιά, πάντα
μυστακοφόρους και τώρα γκριζομάλληδες, εκπροσώπους της «συμπαθούς τάξεως των
διανοουμένων». Προσπαθούσαν όλοι, ο καθένας με τον τρόπο του, να υπερασπιστούν
την επανάσταση των νεανικών τους χρόνων απέναντι στον σημερινό της διασυρμό,
κοινώς να φορέσουν στη ζωή το προσωπείο της απολιθωμένης τους αλήθειας.

«Κάθε ιδεολόγος της επανάστασης δεν είναι τρομοκράτης. Κάθε τρομοκράτης όμως
είναι ιδεολόγος της επανάστασης», όπως έγραψε ο Δ. Δημητράκος στο «Βήμα»
(11/8). Κι αν δεν βρούμε το θάρρος να το δεχθούμε αυτό, τότε η σιωπή των αμνών
θα μεταφρασθεί σε ενοχή – «ενοχή» όχι με τον τρόπο της εισαγγελίας, αλλά με
τον τρόπο αυτής της γερασμένης κοινωνίας που συμπεριφέρεται σαν να μην αντέχει
τον κραδασμό της παραμικρής σκέψης.

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος είναι συγγραφέας