Οι απ@ρχές ενός κόσμου ηλεκτρονικού

Το εξώφυλλο του βιβλίου που ο Μιχάλης Δερτούζος χαρακτήρισε, προλογίζοντας, ως «μια μοναδική ιστορία για μια μοναδική καινοτομία ενός μοναδικού εφευρέτη»

Όλα τα στοιχεία για τη δημιουργία του παγκόσμιου ιντερνετικού ιστού βρίσκονταν
στη διάθεση των ειδικών επιστημόνων. Ήταν όμως όλοι «τυφλοί», εκτός από έναν:
τον Τιμ Μπέρνερς Λι, που είχε από την αρχή το όραμα και έκανε το παν για να το
πραγματοποιήσει. Είναι ο άνθρωπος στον οποίο οφείλουμε τα ακρωνύμια www, http,
Url και html, είναι ο άνθρωπος που συνέλαβε στο μυαλό του τον υπερκείμενο
κόσμο της πληροφορίας.

Το βιβλίο του «Υφαίνοντας τον Παγκόσμιο Ιστό» γράφτηκε το 1999 και
κυκλοφορεί αυτές τις μέρες και στα ελληνικά από τις εκδόσεις «Γκοβόστη».
Πρόκειται για μια μαρτυρία πολύτιμη, όχι μόνο για τους επαΐοντες που θα βρουν
εκεί τις εξελίξεις της τεχνολογίας που επέτρεψαν τη δημιουργία του
επαναστατικού νέου μέσου, όσο – και κυρίως – για το ευρύτερο κοινό που
μαθαίνει πολλά για το μέγεθος των συγκρούσεων, των συμφερόντων, των
γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, των μη ευέλικτων αντιλήψεων, που επέτρεψαν σε μία
κατά βάση ευρωπαϊκή ιδέα να μεταστεγαστεί στις ΗΠΑ. Όπως μαθαίνει κανείς και
για τη μάχη της διατήρησης του αυτοδιαχειριζόμενου χαρακτήρα του Παγκόσμιου
Ιστού, μάχη που ξεκίνησε από χρόνια και βρίσκεται σε εξέλιξη.

Το βιβλίο έχει πρόλογο του Έλληνα, κορυφαίου επιστήμονα Μιχάλη Δερτούζου –
έφυγε από τη ζωή τον Αύγουστο του 2001 – που «στέγασε» εν τέλει τις φιλοδοξίες
του Μπέρνερς Λι στο Εργαστήριο Πληροφορικής του περίφημου ΜΙΤ, το οποίο
διηύθυνε.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο Τιμ Μπέρνερς Λι γεννήθηκε στο
Λονδίνο από γονείς μαθηματικούς. Ήδη, από το Γυμνάσιο τον βασάνιζε η ιδέα της
σύνδεσης, μέσω υπολογιστή, πληροφοριών που εκ πρώτης όψεως έμοιαζαν εντελώς
ασύνδετες μεταξύ τους. Από το 1980 και μετά, άρχισε κατά διαστήματα να
εργάζεται στο CERN, το περίφημο Εργαστήριο Σωματιδιακής Φυσικής στη Γενεύη.
«Για να φτάσω στο σημείο να δημιουργήσω τον Παγκόσμιο Ιστό έπρεπε πρώτα,
σταδιακά, να συνειδητοποιήσω την τεράστια δύναμη που κρυβόταν στην ταξινόμηση
των ιδεών με τη μορφή ενός ιστού που δεν θα περιόριζε την κυκλοφορία τους»,
λέει σήμερα.

Το επιμέρους υλικό υπήρχε. Το 1965 ο Τεντ Νέλσον επινόησε το hypertext
(υπερκείμενο), σύμφωνα με το οποίο μπορούσε κανείς να περάσει από ένα κείμενο
σε άλλο με τη χρήση ορισμένων συνδέσμων. Ο Ντακ Έλγκεμπαργκ, τη δεκαετία του
’60 κι αυτός, δημιούργησε το γνωστό σε όλους πια «ποντίκι». Και τη δεκαετία
του ΄70 δημιουργήθηκε το Ίντερνετ. Η γενική επικοινωνιακή υποδομή που ενώνει
μεταξύ τους υπολογιστές. Είναι όμως σήμερα δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι θα
χρειαζόταν μια δεκαπενταετία κόπων και μοναχικής, σχεδόν ηρωικής έρευνας, του
Μπέρνερς Λι για να δημιουργηθεί το World Wide Web, ο Παγκόσμιος Ιστός δηλαδή,
και να πειστούν τα μεγάλα ερευνητικά κέντρα να εφαρμόσουν την ιδέα που τον συνέπαιρνε.

Η συνάντηση που αποφάσισε το μέλλον

Ο Τιμ Μπέρνερς Λι, εμπνευστής των ακρωνυμίων www, http, Url και html, είναι ο άνθρωπος που συνέλαβε στο μυαλό του τον υπερκείμενο κόσμο της πληροφορίας και κατά το περιοδικό «Time», είναι ένα από τα εκατό μεγαλύτερα μυαλά του 20ού αιώνα

Το CERN, παρά το γεγονός ότι ήταν από τα πλέον άρτια εξοπλισμένα ερευνητικά
κέντρα της Ευρώπης, δεν έδειχνε να συμμερίζεται το όραμα του Τιμ Μπέρνερς Λι.
Μετά βίας ανεχόταν την εκ μέρους του σπατάλη του ερευνητικού του χρόνου σε
ιδέες όχι άμεσα χρήσιμες. Και μετά βίας επείθετο, κατά διαστήματα, να του
αγοράζει έναν καινούργιο υπολογιστή ή να του δίνει έναν φοιτητή να τον βοηθά
στις ελεύθερες ώρες του. Παρ’ όλα αυτά ο Λι προχωρούσε με βήματα γοργά. Τον
Δεκέμβριο του 1990 είχε έτοιμο ένα πρόγραμμα πλοήγησης-επεξεργασίας
υπερκειμένου καθώς και γλώσσα μορφοποίησης (html) που λειτουργούσαν σε
υπολογιστή NeXT. Όταν όμως απηύδησε πια να υποβάλλει σχέδια και να μην παίρνει
απαντήσεις, διοχέτευσε τα επιτεύγματά του στον ίδιο τον Ιστό που είχε αρχίσει
να υφαίνει. Γρήγορα τα πράγματα έφθασαν στην κόψη του ξυραφιού. Το NCSA
(National Center for Supercomputing Applications) στο Πανεπιστήμιο του
Ιλινόις, έφτιαξε πρόγραμμα πλοήγησης το οποίο βάφτισε Mosaic. Με την ονομασία
αυτή λάνσαραν συνολικά τα νέα συστήματα, περιλαμβάνοντας και το World Wide
Web, στο οποίο δεν αναφέρονταν καθόλου. Σύντομα εμφανίστηκαν και άρθρα στους
«New York Times» και αλλού, με φωτογραφίες των Αμερικανών πανεπιστημιακών, με
προβολή στο Mosaic και χωρίς να κάνουν κουβέντα για το www. Εντούτοις, ούτε οι
Αμερικανοί του Ιλινόις είχαν σκοπό να προσθέσουν στο σύστημα δυνατότητα
επεξεργασίας υπερκειμένου. Την ίδια στιγμή, ένα άλλο σύστημα διαχείρισης
πληροφοριών ονόματι Gopher, που είχε αναπτυχθεί στη Μινεσότα, έγινε κλειστό
κλαμπ για συνδρομητές. Την κρίσιμη εκείνη στιγμή σύστησαν στον Τιμ Μπέρνερς
Λι, τον Μιχάλη Δερτούζο.

«Μίλησαμε τον Μιχάλη Δερτούζο για τον σχηματισμό ενός consortium», λέει
ο Μπέρνερς Λι. «Τον Φεβρουάριο του 1994 με κάλεσε στο Εργαστήριο Πληροφορικής
Επιστήμης του ΜΙΤ για να δούμε αν θα μπορούσαμε να καταλήξουμε σε κάποιες
κοινές αποφάσεις σχετικά με τις λεπτομέρειες. Είχαμε κανονίσει να φάμε μαζί
στο ξενοδοχείο “Hyatt” που, απ’ ό,τι κατάλαβα, ήταν το αγαπημένο καταφύγιο του
Δερτούζου όταν είχε να κάνει σοβαρές συζητήσεις. Ο πορτιέρης τον ήξερε τόσο
καλά, του κρατούσε μόνιμα ελεύθερο έναν χώρο για την BMW του. Όταν με ρώτησε
πού ήθελα να έχει την έδρα του ένας τέτοιος οργανισμός, με χίλιους δυο
δισταγμούς τόλμησα να του πω ότι δεν ήθελα να έχει για έδρα του αποκλειστικά
το ΜΙΤ. Ήθελα να είναι ένας διεθνής οργανισμός. Σκοπός μου δεν ήταν να
αποσκιρτήσω από την Ευρώπη προς τις ΗΠΑ. Πίστευα ότι έπρεπε να υπάρχουν δύο
έδρες, μία στην Ευρώπη και μία στην Αμερική.

Το 1965 ο Τεντ Νέλσον επινόησε το hypertext (υπερκείμενο). Λίγο μετά, ο Ντακ Έλγκεμπαργκ δημιούργησε το γνωστό σε όλους πια «ποντίκι» (mouse). Και οι δύο, ήταν πολύ μπροστά από την εποχή τους, λέει ο Τιμ Μπέρνερς Λι

Με ευχαρίστησή μου είδα ότι συμφωνούσε. Ήταν πολύ ευτυχής που το LCS
(Εργαστήριο Πληροφορικής Επιστήμης) θα αποτελούσε τμήμα αυτού που αποκάλεσε
“το δίποδο τέρας”. Ο Μιχάλης, ελληνικής καταγωγής, με το πέρασμα των χρόνων
είχε δημιουργήσει πολλές επαφές με την άλλη πλευρά του Ατλαντικού και ποτέ δεν
έπαψε να υποστηρίζει προσπάθειες συνεργασίας του Παλιού με τον Νέο Κόσμο.
Φοβόμουν ότι είχα θίξει ένα ακανθώδες ζήτημα. Όπως αποδείχθηκε όμως, είχα
αγγίξει ένα από τα θέματα που τον πάθιαζαν».

Η ευρωπαϊκή έδρα του νέου consortium είναι το CERN, απ’ όπου ξεκίνησε ο Τιμ
Μπέρνερς Λι. Βέβαια, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, το ΜΙΤ, ως πιο ευέλικτο,
είχε πάντα την πρωτοβουλία. Ωστόσο, ο ίδιος έγινε διευθυντής του διεθνούς
consortium και από τη θέση αυτή υπερασπίζεται το αρχικό του όραμα. Γι’ αυτό
άλλωστε απέρριψε την ιδέα σχηματισμού μιας δικής του εταιρείας, όπως απέρριψε
πλήθος προτάσεων από μεγάλες εταιρείες που τον καλούσαν να πρωταγωνιστήσει
στην εμπορική εκμετάλλευση του Ίντερνετ. Εκείνος, το μόνο που δηλώνει ότι
θέλει, είναι να βρίσκεται στο επίκεντρο της εξέλιξης του Παγκόσμιου Ιστού,
χωρίς να μετέχει στις εμπορικές πτυχές του. Ο Μιχάλης Δερτούζος, στον πρόλογό
του, λέει ότι «μόνιμος στόχος του Λι ήταν να διασφαλίσει ότι ο Ιστός θα
εξελισσόταν, ότι θα ανθούσε και θα διατηρούσε την ακεραιότητά του, παρά τις
κερδοσκοπικές προσπάθειες όλων εκείνων των εταιρειών που φαίνονταν
αποφασισμένες να τον ελέγξουν». Και χαρακτηρίζει το βιβλίο ως «μια μοναδική
ιστορία για μια μοναδική καινοτομία ενός μοναδικού εφευρέτη».

Κίνδυνοι και προκλήσεις

Ένα παράδειγμα της διπλής όψης της ηλεκτρονικής τεχνολογίας, είναι το cookie.
Το… μπισκοτάκι αυτό είναι ένας απλός κωδικός που μέσω του server
αποθηκεύεται στον σκληρό μας δίσκο, συχνά εν αγνοία μας. Αυτό δίνει τη
δυνατότητα να μην επαναλαμβάνουμε όλες τις διαδικασίες, όταν συναλλασσόμαστε
μέσω Ίντερνετ. Κάτι που σημαίνει ότι ο server διαθέτει και χρησιμοποιεί
στοιχεία όπως όνομα, διεύθυνση, τράπεζα με την οποία συνεργαζόμαστε κ.λπ. Έτσι
αναγνωριζόμαστε αυτόματα ως φερέγγυοι, αλλά ταυτόχρονα δεν γνωρίζουμε πώς
μπορούν τα στοιχεία αυτά να χρησιμοποιηθούν εν αγνοία μας. Επιπλέον, με βάση
τα στοιχεία αυτά υπάρχει η δυνατότητα να μετατρέπονται οι εμπορικές
ιστοσελίδες σε χαμαιλέοντα, ανάλογα με το προφίλ του συγκεκριμένου χρήστη.
«Κάνοντας έναν γρήγορο έλεγχο του φακέλου με τα στοιχεία για το συγκεκριμένο
άτομο, ο πολιτικός ή η εταιρεία μπορούν να του σερβίρουν το κατάλληλο μείγμα
προπαγάνδας που θα αγγίξει την καρδιά του», λέει ο Τιμ Μπέρνερς Λι.

Ο Άγγλος ειδικός συνεχίζει όμως να ονειρεύεται. Θέλει κατ’ αρχήν ένα Ίντερνετ
πολύ πιο φιλικό, με πολύ γρήγορη πρόσβαση. Θέλει επίσης κατανομή των
πληροφοριών με τρόπο που θα καθιστά ευκολότερη την επεξεργασία τους από τους
υπολογιστές, ώστε αυτοί να μπορούν να απαντούν σε ερωτήσεις και όχι απλώς να
«ψάχνουν» με βάση μια λέξη. Θέλει δηλαδή έναν Παγκόσμιο «Σημασιολογικό» Ιστό,
όπως τον ονομάζει, ο οποίος θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν παγκόσμιο
«εγκέφαλο» τεράστιας ισχύος, καθώς θα συνδυάζει την εξελιγμένη μηχανική
επεξεργασία του όγκου πληροφοριών με τη διαισθητική ικανότητα όλο και
περισσότερων αλληλοσυνδεόμενων ομάδων, που θα μπορούν να επικοινωνούν γρήγορα
και να ενώνουν μισές ιδέες σε ολόκληρες. «Ίσως εκείνες οι άσκοπες περιηγήσεις
στο Web που πολλοί κάνουν μέσα στην άγρια νύχτα να μην είναι και τόσο άσκοπες
τελικά», λέει ο συγγραφέας. «Ίσως να είναι απλά ο Ιστός που ονειρεύεται».

Το γλωσσάρι των συνδέσεων

http (Hypertext Transfer Protocol – Πρωτόκολλο Μεταφοράς Υπερκειμένου).
Το πρωτόκολλο που χρησιμοποιούν οι υπολογιστές για τη μεταφορά πληροφοριών στο
Ίντερνετ, ώστε οι πληροφορίες αυτές να πληρούν τις απαιτήσεις ενός παγκόσμιου
συστήματος υπερκειμένου.

html (Hypertext Markup Language – Πρωτόκολλο Μορφοποίησης
Υπερκειμένου). Μια γλώσσα υπολογιστών που κάνει δυνατή την παρουσίαση του
περιεχομένου μιας σελίδας σε μορφή υπερκειμένου. Είναι η γλώσσα στην οποία
γράφονται σήμερα οι περισσότερες ιστοσελίδες.

www (World Wide Web). Το σύνολο των πληροφοριών που είναι προσιτές μέσω
υπολογιστών και δικτύων, και όπου η κάθε μονάδα πληροφορίας προσδιορίζεται από
ένα URI.

URI (Uniform Resource Identifier). Η ακολουθία χαρακτήρων (συχνά
αρχίζει με το http:) που χρησιμοποιείται για να προσδιορίσει οτιδήποτε στον
Ιστό.

Ίντερνετ. Ένα παγκόσμιο δίκτυο δικτύων, μέσω του οποίου οι υπολογιστές
επικοινωνούν στέλνοντας τις πληροφορίες σε πακέτα. Κάθε δίκτυο αποτελείται από
υπολογιστές που επικοινωνούν μεταξύ τους με καλωδιακές ή ασύρματες συνδέσεις.

INFO

Τιμ Μπέρνερς Λι, «Υφαίνοντας τον Παγκόσμιο Ιστό», μτφ. Νεκτάριος Καλαϊτζής,
Εκδόσεις «Γκοβόστη», σελ. 320, τιμή: 18 ευρώ.