Η «αρχιτεκτονική» του ελέγχου

Παρακολουθούμενοι και ταυτοχρόνως θεατές στην εποχή του «Μεγάλου Αδελφού» που με την τελειοποίηση της τεχνολογίας θέτει σε αμφισβήτηση την δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών μας

Τη ζωή στις μεγάλες σύγχρονες πόλεις με τις κάμερες σε κάθε γωνιά, φανερές ή
κρυφές, να καταργούν κάθε λεπτό ένα από τα βασικά δημοκρατικά δικαιώματα που
είναι η ιδιωτική ζωή, συνεχίζοντας με τρόπο πολύ πιο ύπουλο και πολύ πιο
«αόρατο» εκείνη την ψυχροπολεμική εποχή, όταν η αίσθηση ότι υπάρχουν μάτια
παντού διέλυε ανθρώπους και ζωές, περιέγραψε το ντοκιμαντέρ της σειράς
«Ρεπορτάζ χωρίς σύνορα» του Στέλιου Κούλογλου – προβλήθηκε σε επανάληψη, λόγω
του εξαιρετικά ενδιαφέροντος περιεχομένου του (ΝΕΤ, 16/5).

Περίπου 2 εκατομμύρια κάμερες στη Μεγάλη Βρετανία την έχουν μετατρέψει σε χώρα
όπου ουδείς περνά «απαρατήρητος». Μάτια αόρατα που μας μετατρέπουν σε θεατές
και παρακολουθούμενους και τη ζωή σε κινηματογραφική ταινία.

Αντίδραση σε αυτή την τακτική ενός αόρατου συστήματος που, με άλλοθι
την προστασία από την εγκληματικότητα, παραβιάζει τα ατομικά δικαιώματα, είναι
η οργάνωση σε ομάδες που με χιουμοριστική δράση επιχειρούν να αντιπαρατεθούν.
Η Privacy International επιχειρεί να «εκπαιδεύσει» τον κόσμο να μη δέχεται την
παρακολούθηση και να προστατέψει τα δικαιώματα των παρακολουθούμενων.

Το δυστύχημα είναι ότι δεν πρόκειται πλέον μόνον για την τακτική ενός
συστήματος που βασίζει την ισορροπία του στις πληροφορίες για τα μέλη του,
αλλά για μια νοοτροπία που εξαπλώνεται σαν ασθένεια.

Άλλοι, όπως ένα ζευγάρι Βρετανών, βάζουν κάμερες στο σπίτι τους και εκθέτουν
τη ζωή τους στο Ίντερνετ, άλλοι παρακολουθούν τα παιδιά, τις συζύγους ή
ερωμένες τους, καθώς η τεχνολογία του είδους υποδαυλίζει ανασφάλειες και πάθη,
αλλά και ασφαλιστικές εταιρείες ερευνούν παρανόμως ιατρικά δεδομένα ή
επιχειρήσεις εκείνα των υπαλλήλων τους.

«Η ανθρωπότητα έχει περάσει εν αγνοία της σε μια εποχή α-νοησίας, σε
μια ιστορική στιγμή ασυνάρτητη, κατά την οποία οι οπτικοακουστικές τεχνολογίες
έχουν γίνει μια ιδιοτροπία της νόησης» γράφει ο Πολ Βιριλιό, πολέμιος της
τεχνολογίας της παρακολούθησης (Η πληροφορική Βόμβα, Εκδόσεις Νησίδες, μτφ.
Βασίλης Τομανάς).

Απίστευτες εκδοχές παραβίασης της ιδιωτικής ζωής περιγράφτηκαν στην εκπομπή,
από τον τρόπο με τον οποίο εξευτελίστηκε η Μόνικα Λιουίνσκι, όταν απόρρητες
πληροφορίες γι’ αυτήν δόθηκαν στη δημοσιότητα, όπως τα αρχεία των πιστωτικών
καρτών της και το ποια βιβλία διάβαζε, μέχρι και το ότι πλάνα πολιτών που
έκαναν έρωτα σε απομονωμένους μεν χώρους, αλλά ελεγχόμενους από κάμερες,
έγιναν βιντεοταινίες που κυκλοφόρησαν στα βίντεο κλαμπ της χώρας.

Συγκλονιστικό είναι το γεγονός ότι εκείνοι που χειρίζονται τις κάμερες
επιλέγουν να παρακολουθήσουν συνήθως νέους, ομοφυλόφιλους ή μετανάστες. Ακόμη
πιο εφιαλτικό είναι το γεγονός ότι επιλέγονται προς παρακολούθηση παιδιά που
ανήκουν σε μειονότητες αν παρουσιάσουν επιθετική συμπεριφορά στο νηπιαγωγείο
και έκτοτε παρακολουθούνται και όταν μεγαλώσουν. Το άλλοθι είναι ότι έτσι
προλαμβάνεται η αντικοινωνική συμπεριφορά, αλλά το μέτρο δεν έχει αποδώσει ώς
τώρα. «Οι Δημοκρατίες δεν είναι καθεστώτα που υπάρχουν διαρκώς», επισημαίνει
στον φακό ο καθηγητής κ. Σπύρος Σημίτης, «είναι καθεστώτα που πρέπει να
αναρωτιούνται διαρκώς αν ανταποκρίνονται στις προϋποθέσεις που τα ίδια
θέτουν».

Κι όμως, «ένας άνθρωπος που κρίνει, αμφισβητεί, αναρωτιέται, είναι στην
πραγματικότητα ο πιο επίφοβος τύπος και εξαιτίας του φόβου, αναζητήθηκε,
ανατράφηκε, πραγματοποιήθηκε ο αντίθετος τύπος: το κατοικίδιο, το ζώο του
κοπαδιού, το άρρωστο ανθρώπινο ζώο…» – είχε ήδη διακρίνει ο Νίτσε αν και
μιλούσε για θρησκευτικές εξουσίες. Αλλά και ο κυβερνοχώρος, το Ίντερνετ, η
τεχνολογία, σαν θρησκεία προβάλλονται, με τη «διαφάνεια» ως υπέρτατο εμφανή
στόχο και το εμπόριό της ως τον απόλυτο αφανή.