Έτσι ακούγονται τα Θεία Πάθη

Το «Πάσχα στο Άγιον Όρος» ακούγεται σε όλη την υφήλιο χάρη στη δισκογραφική έκδοση της Deutsche Grammophon

Πάνε χρόνια από τότε που ως πρέσβης (μοναδικός) του βυζαντινού μέλους και
μάρτυρας της κατάνυξης της Μεγάλης Εβδομάδας στο Περιβόλι της Παναγιάς
κυκλοφόρησε διεθνώς, σε δίσκο βινυλίου, από την περίφημη γερμανική
δισκογραφική Archiv, το «Πάσχα στο Άγιον Όρος». Εκείνη η έκδοση εξαντλήθηκε
και αποσύρθηκε, μαζί με το βινύλιο. Όμως, η διεθνής δισκογραφία (αλλά και η
εγχώρια, που ανακάλυψε παράλληλα τη «δύναμη» της ηχογράφησης βυζαντινών ύμνων)
φρόντισε πρόσφατα να την αντικαταστήσει με τη νέα έκδοση, σε cd πλέον και
τετράγλωσση, με τις ηχογραφημένες (το 1979) λειτουργίες της Μεγάλης Εβδομάδας
στην Ιερά Μονή Ξενοφώντος, υπό τον τίτλο «Πάσχα στο Άγιον Όρος», από την
Deutsche Grammophon.

Δεν είναι όμως η μόνη σημαντική (και διεθνής) έκδοση με τον ήχο της κατάνυξης
του Αγίου Όρους. Η Ιερά Μονή Βατοπαιδίου εξέδωσε το συλλεκτικό «βιβλίο», με
cd, πολύτιμα επεξηγηματικά σχόλια (σε τρεις γλώσσες), τα κείμενα, αλλά και τη
φωτογραφική αποτύπωσή τους από χειρόγραφα, με τις βυζαντινές «νότες», υπό τον
τίτλο «Ύμνοι της Μεγάλης Εβδομάδος», στο πλαίσιο της σειράς «Βατοπαιδινή
Μουσική Βίβλος» (που περιλαμβάνει ήδη Ύμνους των Χριστουγέννων, Θεοφανείων,
Ευαγγελισμού, της εορτής της Αγίας Ζώνης). Στην εν λόγω ηχογράφηση ακούγεται
Χορός Βατοπαιδινών Πατέρων, όπως και σε δύο ακόμη εκδόσεις cd με πολυσέλιδα
ενημερωτικά φυλλάδια (180 σελίδων!) από την ίδια Μονή, για τη «Μεγάλη Δευτέρα»
και το «Μέγα Σάββατον» (περιλαμβανομένων των εγκωμίων της Μεγάλης Παρασκευής),
που κυκλοφόρησε η Μονή, με τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης (επιμέλεια –
ηχογράφηση: Νίκος Διονυσόπουλος).

Τη σημαντική, πολύτομη (75 cd) δουλειά του Μανόλη Χ. Χατζηγιακουμή, τα
«Μνημεία Εκκλησιαστικής Μουσικής», που βεβαίως αφιερώνει μεγάλο κομμάτι της
και στους γοητευτικότατους Ύμνους της Μεγάλη Εβδομάδος, έχει θέσει σε
κυκλοφορία το Κέντρον Ερευνών & Εκδόσεων – με κύριους συμμέτοχους στις
ψαλμωδίες τον αείμνηστο πατέρα Διονύσιο Φιρφιρή και τον Μητροπολίτη Νικόδημο
Βαλληνδρά και παλαιούς παραδοσιακούς ψάλτες, τους τελευταίους ίσως μιας
ερμηνευτικής παράδοσης.

Στα βήματα του… Πάπα, ο οποίος εξέδωσε με τη Sony Classical το άλμπουμ, με
ύμνους «Abba Pater», ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος κ. Χριστόδουλος,
ύστερα και από την ηχογράφηση της Λειτουργίας του Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου
(της Κυριακής), ηχογράφησε και κυκλοφόρησε σε δύο cd, από την ίδια
δισκογραφική, σε συνεργασία με την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της
Ελλάδος, «Το Άγιον Πάσχα – Ο Εσπερινός της Αγάπης». Ενώ από τη Μητρόπολη
Αθηνών προέρχεται και η ζωντανή ηχογράφηση ύμνων των «Θείων Παθών» (Universal)
του Πέτρου Γαϊτάνου, «ειδικού» στο πνεύμα των ημερών. «Ύμνους της Μεγάλης
Εβδομάδος και του Πάσχα» αποδίδει θαυμαστά, σε δίγλωσση έκδοση της FM Records,
η Παιδική Χορωδία του Μουσικού Γυμνασίου Παλλήνης, ενώ «Βυζαντινούς
Εκκλησιαστικούς Ύμνους» και «Ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδας», υπό τον τίτλο
«Προς τον Γολγοθά» (Protasis), ερμηνεύει σε δύο cd και ο πρωτοψάλτης Νίκος
Αμοργιανός.

Εκτός δε από τη φετινή πρόταση (σε επίπεδο παραγωγής) της κυρίας της
ελληνικής παράδοσης Δόμνας Σαμίου, με την «Ακολουθία του Νυμφίου» και το
Τροπάριο της Κασσιανής, από τον πρωτοψάλτη Γιώργο Ρεμούνδο (παραγωγή του
καλλιτεχνικού συλλόγου Δ. Σαμίου), ενδιαφέρουσα ήταν και η περυσινή πρόταση
της Μαρίζας Κωχ στο – a capella – Τροπάριο τής «εν πολλαίς αμαρτίαις
περιπεσούσης γυνής», Κασσιανής, σε συνδυασμό με τα Εγκώμια της Μεγάλης
Παρασκευής ερμηνευμένα σε βιολί από τον Νίκο Οικονομίδη (Verso). «Βυζαντινούς
Ύμνους» σε δίγλωσση έκδοση της FM Records, προς εξαγωγήν, προτείνει και ο μετρ
του παραδοσιακού βιολιού Γιώργος Κόρος, με ορχήστρα, σε δική του (γοητευτική) ενορχήστρωση.

Μουσική έμπνευση, σύγχρονη ποίηση

Το βιολί της παράδοσης και οι ύμνοι. Η «εναλλακτική» ελληνική (και προς εξαγωγήν) πρόταση είναι τα μελωδικά εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής από τον μετρ του βιολιού Γιώργο Κόρο

Πολλοί σύγχρονοι Έλληνες συνθέτες έχουν «βουτήξει» τα πινέλα της δημιουργίας
τους στην παλέτα των χρωμάτων της βυζαντινής παράδοσης και του μέλους,
κρατώντας άλλοτε τις αξεπέραστες μελωδίες και άλλοτε τα κείμενα, πάνω στα
οποία χάραξαν βυζαντινότροπες παρτιτούρες κατάνυξης. Εκτός από τη μουσική του
για τη «Θεία Λειτουργία του Αγίου Ιωάννου Χρυσοστόμου» με τον Μανώλη Μητσιά
και τον Κώστα Καζάκο (Minos – ΕΜΙ), ο Μίκης Θεοδωράκης έχει «περάσει» τα
εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής, σε μια θαυμαστή μουσική ενότητα για
βιολοντσέλο, ορχήστρα και χορωδία, στο τρίτο μέρος της Τρίτης Συμφωνίας του
(Minos – ΕΜΙ), που έχει ηχογραφηθεί στην Komische Oper του Βερολίνου, υπό την
διεύθυνση του Χάιντς Ρέγκνερ. Τα εγκώμια ακούγονται σαγηνευτικά στη φωνή της
Ελένης Δήμου στα «Πάθη» του Δημήτρη Παπαποστόλου (CBS), ενώ το βυζαντινό μέλος
καραδοκεί, σθεναρό, πίσω από τις (θρυλικές πλέον) «Ωδές» του Βαγγέλη
Παπαθανασίου με τη θαλερή Ειρήνη Παπά.

Σε μια παραγωγή της Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου του Αγίου Όρους, ο Χρήστος
Λεοντής κατέθεσε το δικό του, εμπνευσμένο από τη βυζαντινή παράδοση, έργο
«Μήτηρ Θεού», με την καλλιτεχνική επιμέλεια της Άννας Συνοδινού και τους
Μανώλη Λιδάκη, Νένα Βενετσάνου, αλλά και Ρένη Πιττακή, Άρη Λεμπεσόπουλο,
Χριστιάννα Μαντζουράνη, τη Μεικτή Χορωδία Νέων Δήμου Κηφισιάς και τη συμμετοχή
του Ζήσιμου Λορεντζάτου. Το έργο έχει δισκογραφηθεί στο Ηχογραφικό Κέντρο του
Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, όπως και η ζωντανή ηχογράφηση του έργου του Σταύρου
Κουγιουμτζή «Ύμνοι αγγέλων σε ρυθμούς ανθρώπων» (ΕΜΙ), με τον Γιώργο Νταλάρα,
την Αμαλία Κουγιουμτζή, την Καμεράτα – Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, υπό
τον Αλέξανδρο Μυράτ, και τη Χορωδία Fons Musicalis. Στο έργο «Θεογεννήτωρ
Μαρία» του Μάριου Τόκα, δε, συμμετέχουν οι Μανώλης Μητσιάς, Κώστας
Χατζηχριστοδούλου (Minos).

«Πάθη Ιησού και Ανθρώπων», τέλος, τιτλοφορείται η έκδοση της Lyra, με μουσική
Ιωάννη Σπυρόπουλου, που ανθολογεί κείμενα των Ευαγγελίων, αλλά και Ελλήνων
ποιητών (Νικηφόρος Βρεττάκος, Κώστας Βάρναλης, Άγγελος Σικελιανός, Οδυσσέας
Ελύτης), τα οποία διαβάζει η Ασπασία Παπαθανασίου.

Το μέλος καλά κρατεί

Το βυζαντινό μέλος δεν αφορά μόνον τους Ύμνους της Μεγάλης Εβδομάδας.
Εκδόσεις, σε cd, με ύμνους της βυζαντινής παράδοσης, έχει ηχογραφήσει για τη
γαλλική δισκογραφική Jade η δραστήρια Βυζαντινή Χορωδία Αθηνών, υπό τον
Λυκούργο Αγγελόπουλο. Στην έρευνα και ανάδειξη των ύμνων αλλά και – εσχάτως –
της κοσμικής μουσικής του Βυζαντίου έχει στρέψει τη δημιουργικότητά του ο
συνθέτης Χριστόδουλος Χάλαρης (εκδόσεις της ΜΒΙ – Orata). Η δε Βυζαντινή
Ορχήστρα Αθηνών ηχογράφησε (διεύθυνση ορχήστρας και ενορχήστρωση: Γιώργος
Λυκούρας, Μανώλης Καρπάθιος) βυζαντινή μουσική από τον 12ο αιώνα (FM Records).

Στο Μέγαρο Μουσικής ηχογραφήθηκε και η διεθνής (δίγλωσση) έκδοση της Sony
Classical «Άθωνος Πολιτεία» με επιλογή ύμνων από τη λειτουργική παράδοση του
Αγίου Όρους, που ερμηνεύει ο ιερομόναχος Πρόδρομος Νεοσκηιώτης. «Χριστός
Κύριος» δε τιτλοφορείται η έκδοση της Ιεράς Μονής Κουτλουμουσίου, με την
καλλιτεχνική επιμέλεια της Άννας Συνοδινού, μουσική Νίκου Κυπουργού.