«Ένωσε» Ισραήλ και Παλαιστίνη!

Στέγη «Κοντά στο έδαφος», έργο από ξύλο και κεραμίδια της ισραηλινής Γκαλ Βαϊνστάιν, στην Μπιενάλε του Σάο Πάολο

Μέσα στο χάος των 190 καλλιτεχνών από 70 χώρες που συμμετείχαν στην 25η
Μπιενάλε του Σάο Πάολο με θέμα τις «Μητροπόλεις», οι εικαστικές προτάσεις της
Ισραηλινής καλλιτέχνιδας Γκαλ Βαϊνστάιν και του Παλαιστίνιου Σλιμάν Μανσούρ
δεν ήταν συνεννοημένες. Η μια με τη στέγη από κεραμίδια μαρτυρεί την ιδέα του
περιπλανώμενου που θεωρεί ως τόπο του, και ως βασικό στοιχείο της ταυτότητάς
του, ό,τι βρίσκεται κάτω από τη στέγη του, την ανθρώπινη κατοικία. Ο δε
Παλαιστίνιος, με το χώμα όπου «φυτρώνουν» ζωγραφιστά τριαντάφυλλα, δείχνει μια
προσκόλληση στις πολιτιστικές του ρίζες. Η ταπεινή, εύπλαστη ξερή λάσπη,
βασικό οικοδομικό υλικό των λαών της περιοχής, μιλά για το παρελθόν, αλλά και
την καινούργια ζωή που βγαίνει από το χώμα.

Η Ισραηλινή καλλιτέχνις συνδέει με το έργο της την αρχιτεκτονική και τον
άνθρωπο, ενώ σε ένα άλλο επίπεδο μπορεί και να ειρωνεύεται τη νοσταλγία του
σύγχρονου ανθρώπου για απόδραση από την πόλη. Η τεράστια στέγη της ακουμπά στο
πάτωμα, σαν να προσπαθεί να παράσχει καταφύγιο σ’ όλους τους πρόσφυγες του
ανθρώπινου πολιτισμού.

Ο Παλαιστίνιος καλλιτέχνης σχηματίζει με τον πηλό τα αρχαία σχέδια και
σύμβολα που επιζούν ακόμα και σήμερα, αλλά και κεραίες της τηλεόρασης και
σύγχρονα αυτοκίνητα. Η τέχνη του είναι μια πράξη συμφιλίωσης του ανθρώπου και
της ουσίας του, που ανακαλεί το βιβλικό «χους ει και εις χουν απελεύσει».

Ξερή λάσπη, με ανάγλυφα σχέδια από μια «επιτύμβια» πλάκα, στο έργο του Παλαιστίνιου Σλιμάν Μανσούρ

Η ελληνική συμμετοχή στην Μπιενάλε του Σάο Πάολο σε απόσταση αναπνοής
από τη μεγαλούπολη και τις φαβέλλες της, τις τσίγκινες παραγκουπόλεις, ήταν
μια εγκατάσταση με τα αρχικά ΤΑΜΑ της Μαρίας Παπαδημητρίου (το προσωρινό
αυτόνομο μουσείο για όλους) με βασικό υλικό τις φωτογραφίες – ντοκουμέντα από
τη ζωή των νομάδων σε έναν καταυλισμό στην περιφέρεια της Αθήνας – την Αυλίζα
του Μενιδίου. Όπως αναφέρει στον κατάλογο της Μπιενάλε η ιστορικός της τέχνης
Έφη Στρούζα, το έργο αφορά τη διερεύνηση τρόπων για την παροχή υπηρεσιών και
υποδομής σε πληθυσμούς νομαδικής προέλευσης, με τέτοιο τρόπο, ώστε να μη
διαταραχθούν οι ιδιαίτεροι τρόποι πολιτιστικής συμπεριφοράς των κατοίκων.

Το σχέδιο υλοποιείται σταδιακά, με τη συνεργασία των ντόπιων και ενός κύκλου
καλλιτεχνών, αρχιτεκτόνων, συγγραφέων, κοινωνιολόγων, μουσικών κ.ά. Βάση του
ανοιχτού μουσείου δεν είναι ο «καλλωπισμός», αλλά η παροχή των υπηρεσιών που
έχουν ανάγκη οι Βλαχορουμάνοι και η διατήρηση της άγριας φαντασίας, του
αισθήματος ελευθερίας και δικαιοσύνης, που είναι βαθιά ριζωμένα σ’ αυτή τη φυλή.

INFO

Η Μπιενάλε του Σάο Πάολο εκτείνεται σε 30.000 τ.μ., και είναι ανάλογη της
πολυ-πολιτισμικής πρωτεύουσας της Βραζιλίας. Δεν υπάρχει ηγεμονισμός κάποιων
χωρών, αλλά προτάσεις, διάλογος.