Ευωδία αρχαίας Αιγύπτου

Αρώματα, όπως το κίφι, και καλλυντικά ανήκαν στην καθημερινότητα των αρχαίων Αιγυπτίων (εδώ, παράσταση δοκιμής αρώματος σε σαρκοφάγο – Βρετανικό Μουσείο)

Κίφι: η προσφορά της αρχαίας Αιγύπτου στην επιστήμη και τη σύγχρονη
αρωματοποιία. Ένα άρωμα με βάση τον κέδρο, το αρωματικό καλάμι, τη κιτρονέλλη,
για το οποίο έγραψε ο Πλίνιος, ο Πλούταρχος και ο ανώνυμος χαράκτης των
ιερογλυφικών στους ναούς της δυτικής όχθης του Νείλου.

Το κίφι έκανε την Παρασκευή την παγκόσμια πρώτη «επανεμφάνισή» του στο Κάιρο,
χάρη στη σύμπραξη ενός μουσειακού κέντρου συντήρησης, μιας βιομηχανίας
καλλυντικών και μιας «μύτης», που αναπαρήγαγαν το μυθικό θυμίαμα των
Αιγυπτίων.

Κίφι ευωδίαζαν τα ιδιαίτερα διαμερίσματα της Κλεοπάτρας, κίφι έκαιγαν οι
ιερείς στη διάρκεια των θρησκευτικών τελετών τους. Ενώ οι γιατροί των Φαραώ
και όσοι γνώριζαν τον τρόπο παραγωγής αυτού του φίλτρου το χρησιμοποιούσαν για
τις θεραπευτικές του ιδιότητες, ως υπνωτικό και χαλαρωτικό. Κίφι σε νέα έκδοση
λοιπόν παρουσιάζουν σήμερα ο ερευνητής του γαλλικού Κέντρου Επιστημονικών
Ερευνών CNRS και του Κέντρου συντήρησης των Μουσείων της Γαλλίας (C2RMF) Φιλίπ
Βαλτέρ, μαζί με τη ανεξάρτητη αρωματοποιό Σαντρίν Βιντό και τη βιομηχανία
καλλυντικών L’Oreal. Οι οποίοι δούλεψαν πολλές εβδομάδες για να δημιουργήσουν
αυτό το φίλτρο, αρωματίζοντας τις τρεις εκθέσεις με θέμα «Αρώματα και
καλλυντικά στην αρχαία Αίγυπτο» που οργανώνουν το Μουσείο του Καΐρου, το
Μουσείο του Λούβρου και το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μασσαλίας.

Το προϊόν αυτό γεννήθηκε από μια ιδέα του γαλλικού Κέντρου Πολιτισμού
και της γαλλικής πρεσβείας στο Κάιρο, ακολουθώντας μια σειρά πολυετών εργασιών
που αφορούσαν τη χημεία, τον πολιτισμό και την ομορφιά στην αρχαία Αίγυπτο.
Έρευνες που πριν από τρία χρόνια απέδωσαν σημαντικές ανακαλύψεις για τη χημεία
του μολύβδου την οποία κατείχαν οι Αιγύπτιοι και χρησιμοποιούσαν τόσο για
θεραπευτικούς όσο και για καλλυντικούς σκοπούς.

Έτσι ήρθε η σειρά και για το κίφι. Μόνο που οι ιστορικές πηγές δεν ανέφεραν
πολλά για τη συνταγή του. Ωστόσο, οι ζωγραφικές παραστάσεις που κοσμούν
ορισμένους τάφους στη Θήβα στην περιοχή του Λούξορ και έναν ανώνυμο τάφο της
18ης Δυναστείας (βασιλεία του Τούθμωση Δ’, 1300-1400 π.Χ) έδωσαν στους Γάλλους
ερευνητές πολλές ενδείξεις για μια αληθινή βιομηχανία αρωματικών ουσιών. Αλλά
το κλειδί για την εκκίνηση της επιχείρησης ανασύστασης του κίφι έδωσε το
«εργαστήριο» του ναού Εντφού της εποχής των Πτολεμαίων (2ος αι. π.Χ.), όπου
ένας τοίχος με ιερογλυφικά έδινε τη λίστα με τα συστατικά που χρειάζονταν για
τη σύνθεσή του. Την ίδια συνταγή του ναού Εντφού, των 16 συστατικών,
περιγράφει σε κείμενό του ο Πλούταρχος. Και στο δικό του κείμενο βασίστηκε η
αρωματοποιός Σαντρίν Βιντό για να ξεκινήσει τη διαδικασία, επειδή ήταν πιο
εύκολο να μεταφραστούν τα αρχαία ελληνικά από ό,τι τα ιερογλυφικά.

Η αποστολή της όμως δεν ήταν και τόσο απλή, καθώς δεν αρκούσε να εφαρμόσει
κατά γράμμα τη συνταγή που ανέφερε ο Πλούταρχος για το φίλτρο «το οποίο είχε
τη δύναμη να οδηγεί στον ύπνο, να φωτίζει τα όνειρα, να κατευνάζει τις
εντάσεις της καθημερινής ανησυχίας, φέρνοντας ηρεμία και ησυχία σε όσους το
εισέπνεαν». Η δουλειά της εξαρτιόταν από τις εργασίες και τα αποτελέσματα των
ιστορικών, των ανθρωπολόγων και των αιγυπτιολόγων, ώστε να χρησιμοποιηθεί ένα
συγκεκριμένο τμήμα του φυτού Acorus calamus (γνωστού για την τοξικότητά του),
μια συγκεκριμένη ποσότητα σκόνης από ξύλο κέδρου ή ένα από τα πολλά είδη
μύρου.

Η επιχείρηση ανασύνθεσης του κίφι δεν έγινε μόνο για την τιμή της
επιστήμης και της αρχαιολογίας. Από όλο αυτό το στάδιο ερευνών που παράλληλα
εξέλιξε και την έρευνα γύρω από τα καλλυντικά, η εταιρεία L’Oreal είναι
σίγουρα ωφελημένη. Η εταιρεία είναι εκείνη που αποκαλύπτει ότι «οι Αιγύπτιοι
υπήρξαν μεγάλοι αρωματοποιοί, χρησιμοποιώντας μια οσφραντική πυραμίδα με
αναπτυγμένες νότες κορυφής, καρδιάς και βάθους».