«Αφηγητής» αυτοκινητικών ατυχημάτων

Μπροστά στις πολλαπλές «Μέριλιν Μονρόε» του… ρεπροντιξιονίστ Άντι Γουόρχολ, με τα πολλά πρόσωπα

Είχα απολαύσει τα 11 πρώτα δωμάτια της έκθεσης και έμπαινα στο coffee
bar όταν έριξα μια πεταχτή ματιά έξω. Λαοπλημμύρα. Χιλιάδες άνθρωποι μέσα στο
χαλάζι για να διασχίσουν τη Milennium Bridge κατευθύνονταν en masse προς την
πινακοθήκη Tate Modern του Λονδίνου με την αναδρομική έκθεση Άντι Γουόρχολ.
Πόσο αρμόζον, σκέφτηκα. Γιατί ποιος άλλος καλλιτέχνης-εκλαϊκευτής της τέχνης
του θα μπορούσε να θεωρηθεί δημοκρατικότερος του Γουόρχολ; Που ‘χε δώσει την
εξής απάντηση στην ερώτηση «γιατί ζωγραφίζει μπουκάλια Κόκα Κόλα»: «… όσα
λεφτά και να ‘χεις δεν μπορείς να αγοράσεις καλύτερη Κόκα απ’ αυτήν που πίνει
ένα χαμίνι στη γωνία. Ο πρόεδρος πίνει Κόκα. Η Λιζ Τέιλορ πίνει Κόκα. Κι αν το
σκεφτείς, κι εσύ μπορείς να πιεις».

Όταν ο αφηρημένος εξπρεσιονισμός εθεωρείτο αβάν γκάρντ, ο Γουόρχολ ήταν
που μίλησε για μια ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας. Που πήρε
συνηθισμένα καταναλωτικά αγαθά απ’ την καθημερινότητά μας (ακόμα και τους
καλλιτέχνες που λατρέψαμε σαν είδωλα) και μέσα απ’ την τέχνη του μας ζήτησε να
τα κοιτάξουμε από απόσταση. Και με διαφορετικό μάτι.

Λίγοι είναι εκείνοι που δεν έχουν δει, έστω και ακούσια, κάποιο από τα
έργα του. Τη Μέριλιν Μονρόε, τα κουτιά της σούπας Campbell, τον Έλβις Πρίσλεϊ,
τα συρματάκια Brillo του νεροχύτη, την Τζάκυ Κέννεντυ, τα μπουκάλια της
Κόκα… Πάνω από 200 εκθέματα, τα περισσότερα τεράστιοι πίνακες, σε έκθεση.

Στα 21 δωμάτια ανακαλύπτεις όλο και κάποιον καινούργιο Γουόρχολ. Γιατί
υπάρχουν πολλοί. Ο ζωγράφος του αφηρημένου σχεδίου, ο πορτρετίστας μελών
υψηλής κοινωνίας, ο ζωγράφος διασημοτήτων, ο κινηματογραφιστής, ο εμπορικός
διαφημιστής παπουτσιών, ο σκιτσογράφος κόμικς, ο «αφηγητής» αυτοκινητικών
ατυχημάτων, ο ρεπροντιξιονίστ. Γιος της Julia και του Andrej Warhola, που
είχαν μεταναστεύσει στο Πίτσμπουργκ της Αμερικής από το χωριό Mikova της
Ρουθηνίας, ο Γουόρχολ από μικρός είχε μανία με τη δόξα.

Ήθελε να γίνει διάσημος. Γι’ αυτό το 1949, με το πέρας των σπουδών του
στο Carnegie Institute of Technology, έφυγε για τη Νέα Υόρκη, όπου στην αρχή
θα εργασθεί ως εικονογράφος βιβλίων και περιοδικών όπως το «Vogue». Και
μετά θα περάσει στον χώρο της διαφήμισης. Και της φωτογραφίας. Μέσα απ’ αυτούς
τους χώρους ο Γουόρχολ συνειδητοποίησε τι σήμαινε να έχεις στη διάθεσή σου ένα
μόνο δευτερόλεπτο για να προσελκύσεις και να κρατήσεις την προσοχή του κοινού.
Τεχνική που τη μετέφερε και στον χώρο της τέχνης 10 χρόνια αργότερα, τη
δεκαετία του ’60, όταν πια μπουχτισμένος από τον χώρο της διαφήμισης αποφάσισε
να αλλάξει καριέρα και να ασχοληθεί με τη ζωγραφική.

«Ο Γουόρχολ είχε διαίσθηση. Είχε κατανοήσει τη βασική ανάγκη του
ανθρώπου. Να βλέπει. Να κοιτάζει. Ακόμα και το πιο κοινότυπο θέαμα. Δεν νομίζω
ότι είχε στρατηγική στην τέχνη του. Ήταν spin-doctor», επισημαίνει η Donna De
Salvo, επιμελήτρια της έκθεσης.

Με την τεχνική της μεταξοτυπίας – όταν χρώμα πιέζεται πάνω σε ύφασμα
πάνω στο οποίο έχει εκτυπωθεί φωτογραφία – ο Γουόρχολ παρήγαγε και αναπαρήγαγε
την «ίδια» εικόνα ξανά και ξανά. 32 γεύσεις σούπας Campbell. 20 Τζάκυ
Κέννεντυ. 210 μπουκάλια Κόκα Κόλα. 192 χαρτονομίσματα ενός δολαρίου… Γιατί;
ρωτώ τη De Salvo. «Πώς ο Μονέ ζωγράφιζε τα Haystacks (δεμάτια από άχυρα) ξανά
και ξανά για να αποδώσει τις διάφορες ατμοσφαιρικές συνθήκες, έτσι κι ο
Γουόρχολ. Με τη μόνη διαφορά, το μέσο που χρησιμοποίησε τον βοήθησε να
δουλεύει πιο γρήγορα. Και μην ξεχνάς ότι ζωγράφιζε για να πουλήσει. Όμως καμιά
ρεπροντιξιόν δεν είναι πανομοιότυπη με άλλη. Οι εικόνες μιμούνται την
πολλαπλότητα των ερμηνειών κάθε έργου».

Πίνακες καταστροφής

Ένα παπούτσι «ατσαλάκωτο». Το φορτηγό μόλις που πρόλαβε και σταμάτησε
στον αστράγαλο του ποδιού. Βορά στα τεράστια λάστιχά του το σώμα ενός ανθρώπου
(Foot and Tire, 1963). Σε άλλο πίνακα (White Disaster Ι, 1963) το
αναποδογυρισμένο αυτοκίνητο καίγεται μέσα σ’ έναν κήπο. Ο οδηγός του που έχει
εκσφενδονισθεί απέναντι κρέμεται από έναν στύλο του ηλεκτρικού. Άψυχος. Κι
αλλού…

Ο αδηφάγος φακός της φωτογραφικής μηχανής έχει «τσακώσει» έναν
αυτόχειρα που έχει δώσει βουτιά από ένα ψηλό κτίριο (Bellevue, 1963). Και
ηλεκτρικές καρέκλες. Άλλες ζωγραφισμένες σε ροζ. Άλλες σε πράσινο. Άδειες
ηλεκτρικές καρέκλες. Πού πήγαν οι άνθρωποι;

Τα έργα αυτά κι άλλα πολλά, που φέρουν τον γενικό τίτλο «Disaster
paintings», αποτελούν για μένα την καρδιά της έκθεσης. Είναι μαρτυρίες μιας
τραγικής Αμερικής της δεκαετίας του ’60 και μετά. Ανοίγουν διάλογο χωρίς να
παίρνουν θέση. Είναι υπέρ ή κατά της θανάτωσης με ηλεκτρική καρέκλα ο
Γουόρχολ; Ο καλλιτέχνης κάνει κοινωνική κριτική μέσα από την τέχνη του. Μ’
έναν μεταμοντέρνο τρόπο. Από απόσταση. Και μας συγκινεί.

Η ωμότητά τους τα κάνει ακαταμάχητα. Εκεί έγκειται η δύναμή του
Γουόρχολ. Είχε την ικανότητα να οσφραίνεται τι είναι είδηση και να
εκμεταλλεύεται τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Να επιλέγει τις κατάλληλες εικόνες.
Και να τις «σερβίρει» την κατάλληλη στιγμή. Μ’ έναν ιδιότυπο τρόπο, ώστε να
μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη μας. Για πάντα. Όταν τον κάλεσαν να διακοσμίσει το
εξωτερικό του κτιρίου της New York World’s Fair το 1964 πιστεύοντας ότι θα
ζωγράφιζε ξανά μπουκαλάκια Κόκα Κόλα, ο Γουόρχολ απεικόνισε 13 καταζητούμενους
από φωτογραφίες του FBI (13 Most Wanted Men). Οι εικόνες κρίθηκαν απαράδεκτες.
Και αναγκάστηκε να τις καλύψει με ασημένια μπογιά. Τέχνη ως διαφήμιση;
Διαφήμιση ως τέχνη; Ο Γουόρχολ εσκεμμένα θόλωσε τις διαχωριστικές γραμμές. Και
η επιρροή που έχει πάνω μας σήμερα είναι αδιαφιλονίκητη.

INFO

Η αναδρομική έκθεση Γουόρχολ από την Tate Modern του Λονδίνου θα μεταφερθεί
στο Museum of Contemporary Art του Λος Άντζελες από τις 25 Μαΐου έως τις 28 Αυγούστου.