ΓΝΩΜΗ Όχι στα λάβαρα «Ισλάμ» και «Δύση»

Ο εντυπωσιακός τρόμος, όπως εμφανίστηκε στη Νέα Υόρκη (και λιγότερο στην
Ουάσιγκτον), μας εισήγαγε σ’ έναν νέο κόσμο αόρατων επιτιθέμενων,
τρομοκρατικών ενεργειών χωρίς πολιτικό μήνυμα, καταστροφών χωρίς νόημα. Για
τους κατοίκους αυτής της λαβωμένης πόλης, η ανησυχία, ο φόβος και η
δικαιολογημένη αίσθηση θυμού και έκπληξης θα συνεχισθούν για πολύ καιρό ακόμα,
όπως και η θλίψη για το μακελειό. Πέρα από τις εκδηλώσεις λύπης και
πατριωτισμού, κάθε πολιτικός και σχολιαστής επανέλαβε πως δεν θα ηττηθούμε,
πως δεν θα κάνουμε πίσω, ούτε θα σταματήσουμε εάν δεν εξουδετερωθεί η
τρομοκρατία. Αυτός είναι πόλεμος εναντίον της τρομοκρατίας, λένε όλοι, αλλά
πού, σε τι μέτωπα, με ποιους συγκεκριμένους στόχους; Δεν υπάρχουν απαντήσεις
ακόμα, εκτός από την ασαφή πρόταση ότι η Μέση Ανατολή και το Ισλάμ είναι ο
εχθρός μας και ότι η τρομοκρατία πρέπει να εξαφανισθεί.

Το πιο ανησυχητικό, όμως, είναι το πόσο λίγο χρόνο αφιερώνουμε προσπαθώντας να
κατανοήσουμε τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο, και την άμεση σχέση της με την
περίπλοκη πραγματικότητα πέρα απο τις ακτές του Ειρηνικού και του Ατλαντικού.
Εκείνο που πραγματικά συμβαίνει, είναι μια αυτοκρατορία που δέχεται πλήγμα για
πρώτη φορά στο έδαφός της, ενώ προωθεί τα συμφέροντά της συστηματικά σε μια
περιοχή που ξαφνικά έχει δυσδιάκριτα όρια και αθέατους παίχτες. Μανιχαϊκά
σύμβολα και Αποκαλυπτικά σενάρια αναμειγνύονται με μελλοντικές συνέπειες και
παραινέσεις για αυτοσυγκράτηση. Μια ορθολογιστική προσέγγιση της κατάστασης
χρειαζόμαστε αυτή τη στιγμή και όχι τον ήχο των πολεμικών τυμπάνων.

Ο Τζορτζ Μπους και η ομάδα του προτιμούν το δεύτερο. Όμως για τους
περισσότερους ανθρώπους στον ισλαμικό και αραβικό κόσμο, η κυβέρνηση των ΗΠΑ
είναι συνώνυμη με την αλαζονεία, γνωστή για τη φαρισαϊκή υποστήριξή της όχι
μόνο προς το Ισραήλ αλλά και προς διάφορα καταπιεστικά αραβικά καθεστώτα,
αδιάφορη στην πιθανότητα οποιουδήποτε διαλόγου με όσους έχουν αντίθετη άποψη.
Σ’ αυτό το πλαίσιο ο αντι-αμερικανισμός δεν βασίζεται σε μίσος προς τον
εκσυγχρονισμό ή ζήλεια για την τεχνολογία: βασίζεται σε μια ιστορία
πραγματικών επεμβάσεων, συγκεκριμένων λεηλασιών και, στην περίπτωση του
ιρακινού λαού, δυσκολίας επιβίωσης λόγω των κυρώσεων που έχουν επιβάλει οι
ΗΠΑ.

Το Ισραήλ εκμεταλλεύεται κυνικά την καταστροφή στην Αμερική για να ενισχύσει
τη στρατιωτική καταπίεση των Παλαιστινίων. Η πολιτική ρητορική στις ΗΠΑ
χρησιμοποιεί λέξεις όπως «τρομοκρατία» και «ελευθερία» εκεί όπου τόσο
αφηρημένες έννοιες κρύβουν συγκεκριμένα συμφέροντα, την επιρροή της
πετρελαιοβιομηχανίας, της αμυντικής βιομηχανίας και των Σιωνιστικών λόμπι που
τώρα εδραιώνουν τον έλεγχό τους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και μια παμπάλαιη
θρησκευτική εχθρότητα (και άγνοια) προς το Ισλάμ που παίρνει νέες μορφές κάθε
μέρα.

Κανένας σκοπός, κανένας Θεός, καμία αφηρημένη ιδέα δεν μπορούν να
δικαιολογήσουν τη μαζική σφαγή αθώων. Δεν υπάρχει ένα Ισλάμ. Υπάρχουν πολλά
Ισλάμ όπως υπάρχουν και πολλές Αμερικές. Αυτή η ποικιλία ισχύει για όλες τις
παραδόσεις, τις θρησκείες ή τα κράτη. Χρειάζεται να κάνουμε ένα βήμα πίσω απο
τα φανταστικά όρια που χωρίζουν τους ανθρώπους και να επανεξετάσουμε τις
ετικέτες και να αποφασίσουμε να μοιραστούμε ένα κοινό μέλλον.

Το «Ισλάμ» και η «Δύση» είναι ανεπαρκή λάβαρα, για να μας πείσουν να τα
ακολουθήσουμε τυφλά. Το να καταδικάσουμε τις επόμενες γενιές σ’ έναν
παρατεταμένο πόλεμο χωρίς κριτική προσέγγιση, χωρίς να ψάξουμε για
αλληλένδετες ιστορίες αδικίας και καταπίεσης είναι απαράδεκτο. Η δαιμονοποίηση
του Άλλου δεν είναι επαρκής βάση για μια σοβαρή πολιτική. Χρειάζεται όμως
υπομονή και μόρφωση, που αποτελούν μια σημαντικότερη επένδυση απ’ ό,τι η
εκτεταμένη βία.

Ο Έντουαρντ Σαΐντ είναι καθηγητής Αγγλικών και Συγκριτικής Λογοτεχνίας
στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Νέας Υόρκης