«Η αγέλαστος πέτρα» η ταινία του Φίλιππου Κουτσαφτή, είναι ένα χρονικό της
ελληνικής πραγματικότητας που απευθύνεται σε όλους εμάς, που με τον έναν ή τον
άλλον τρόπο χτίζοντας, γκρεμίζοντας, αδιαφορώντας ή μεριμνώντας για ό,τι
συμβαίνει γύρω μας, συμμετέχουμε στην καθημερινή ζωή αυτού του τόπου.
Η πέτρα, σύμβολο αρχαϊκό, συνοψίζει μύθους και δοξασίες αιώνων. Ο όρκος που
δινόταν με την απλή επαφή σε μια αδρή πέτρα, παραπέμπει στη σχέση της με
δυνάμεις καταχθόνιες.
Ο Jean Pierre Vernant αναρωτιέται: «Πως η πέτρα δουλεμένη και τοποθετημένη
στη θέση της από τα χέρια των ανθρώπων μπορεί να επενδύσει ένα νόημα που
παραπέμπει σε φαινόμενα ψυχικά, ανεξέλεγκτα και μυστηριώδη όπως η μορφή
του ονείρου ή εμφανίσεις υπερφυσικές».
Η πέτρα με τις μυθικές προεκτάσεις της πρωταγωνιστεί στην ταινία: Γη, ουρανός
θεοί και θνητοί σε μια αδιάκοπη πομπή αιώνων, οι μεταμορφώσεις της γης της
Ελευσίνας παρουσιάζονται με τη διεισδυτική ματιά του σκηνοθέτη, ενώ η θεά
Δήμητρα και η κόρη, είναι παρούσες μέσα από το νήμα που συνδέει τους ανθρώπους
με τη γη.
Ίκετο δε πτολίεθρον Ελευ-
/σίνος θυρέσσης
Εύρεν δ’ εν νηώ Δήμητρα κυανόπε-
/πλον…
(Έφθασε στην Ακρόπολη της ευωδιαστής Ελευσίνας, βρήκε μέσα στον ναό
της τη Δήμητρα μαυροφορεμένη).
(Εις Δήμητραν ομηρικός ύμνος)
Είδαμε το χρονικό των καταστροφών της ιερής γης. Είδαμε τους τάφους που οι
πρόγονοί μας είχαν εναποθέσει τους νεκρούς με τα αγαπημένα τους αντικείμενα,
όπως τον καθρέφτη που εξακολουθούσε να λαμπυρίζει μόλις βγήκε στο φως της
ημέρας.
Χώμα, πηλός, πέτρα, μέταλλο, αναθήματα ζωγραφισμένα ή σκαλισμένα…
Η κρυμμένη ομορφιά της ύλης, ένας στοργικός χώρος αναδύεται από το εσωτερικό
των μικρών πραγμάτων.
Καθώς εκτυλίσσεται η ταινία, γεγονότα, άνθρωποι, τόποι και συνήθειες μετράνε
το βάθος του χρόνου μέσα από τις επάλληλες στρώσεις του.
Είδαμε τον αλαφροΐσκιωτο Παναγιώτη Φαρμάκη να περιπλανάται σιωπηλός, να
συλλέγει σπαράγματα αρχαίων κτισμάτων, να τα θωπεύει και να τα μεταφέρει στον
τόπο της ανασκαφής.
Είδαμε τους κατοίκους της Ελευσίνας, πρόσφυγες, πρώτη, δεύτερη και τρίτη
γενιά.
Από τον γαλατά με τη σούστα, στο υπερσύγχρονο φαστφουντάδικο. Από τα εν σειρά
προσφυγικά σπιτάκια στις απρόσωπες πολυκατοικίες.
Είδαμε τις μπουλντόζες, τον κατακερματισμό της ιερής γης, την έλλειψη
συνολικής και υπεύθυνης άποψης.
Ποιος θα φανταζόταν ότι η πατρίδα του Αισχύλου, ο ιερός τόπος των Ελευσίνιων
Μυστηρίων θα γινόταν μια άναρχα εκτεταμένη βιομηχανική πόλη.
Από την ποίηση στην κακοποίηση, η απόσταση είναι ελάχιστη.
Στην «αγέλαστο πέτρα», κάθησε η θεά απαρηγόρητη για τη βίαιη αρπαγή της κόρης.
Ο μύθος αναβιώνει, η προσβολή και η επιθετικότητα προς τη γη συντελείται με
σύγχρονα τεχνικά μέσα.
Το δύσκολο και επιτακτικό πρόβλημα της συνύπαρξης πόλης και μνημείων
προϋποθέτει μια τεχνολογία που στοχάζεται, που έχει στόχο και λόγο, αλλά
«ακόμα δεν διαθέτουμε μια τεχνο-λογία… Στερούμαστε άστρου και
προσανατολισμού», γράφει ο Κ. Αξελός…
Υπάρχουν άραγε περιθώρια για μια στοργική ματιά προς αυτήν τη γη που δόξασε
μαζί με τη Δήμητρα και την κόρη, τις διαδοχές που μετράνε το βάθος του φυσικού
χρόνου, το φως και το σκοτάδι, τις εμφανίσεις και τις εξαφανίσεις, τις εποχές:
τη σπορά, την ανθοφορία, την καρποφορία, τον θερισμό και τον απαραίτητο χρόνο
της υπομονετικής αναμονής και της προετοιμασίας.
Η «αγέλαστος πέτρα» δείχνει το πάθος που σιγοκαίει στις ψυχές των ποιητών.
Ας αφιερώσω, λοιπόν, αυτό το μικρό κείμενο στην ποίηση μια και σήμερα 21
Μαρτίου είναι η παγκόσμιος ημέρα της ποίησης.
Η άνοιξη θα μας ξανάρθει και φέτος.
Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.
