Σκάκι

Η Γιουγκοσλαβία αποτελεί κέντρο αναφοράς του σκακιστικού κόσμου για πολλές δεκαετίες

Ζβέτοζαρ Γκλίγκοριτς. Ο θρύλος του γιουγκοσλαβικού σκακιού (σήμερα 76 ετών) σε φωτογραφία του 1953. Κέρδισε επτά φορές τον Πετροσιάν (Παγκ. Πρωτ. ’63-’69), πέντε φορές τον Σμίσλοβ, δύο τον Ταλ, τέσσερις τον Φίσερ, δύο τον Μποτβίνικ και δύο τον Όιβε

Στην πολιτική και την πολεμική σκακιέρα η Νέα Γιουγκοσλαβία δίνει μάχη
επιβίωσης κάτω από αντίξοες συνθήκες. Ωστόσο, στο αγωνιστικό σκάκι έχει μεγάλη
ιστορία και κάθε άλλο παρά την εικόνα της μικρής χώρας παρουσιάζει.

Το γιουγκοσλαβικό σκάκι, έτσι όπως το γνωρίσαμε στην ενιαία μορφή του,
απετέλεσε κέντρο αναφοράς του σκακιστικού κόσμου για πολλές δεκαετίες. Το
Βελιγράδι ήταν κέντρο σκακιστικό που υπερέβαινε κατά πολύ τα σύνορα της χώρας.
Και πώς όχι, αν αναλογιστεί κανείς ότι μετά το ’50 μόνον η Σοβιετική Ένωση
υπερείχε φανερά σε παγκόσμιο επίπεδο. Αλλά και σήμερα ακόμη, τα κομμάτια της
πάλαι ποτέ κραταιάς Γιουγκοσλαβίας διατηρούν μεγάλο μέρος της παλιάς δόξας.
Και η μεγαλύτερη ίσως δύναμη που προέκυψε μετά τη διάσπαση, όσο κι αν αυτό
ακούγεται παράδοξο στα αυτιά μας, είναι η Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Η ματωμένη
Βοσνία, της οποίας αναλογούσαν όμως μερικά από τα μεγαλύτερα ταλέντα που
έβγαλε ποτέ το γιουγκοσλαβικό σκάκι. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 1994, η ομάδα
της Βοσνίας πήρε μέρος στην Ολυμπιάδα της Μόσχας και αναδείχτηκε δεύτερη, πίσω
από τους ανίκητους Ρώσους! Η ομάδα των Νίκολιτς, Ι. Σοκόλοβ, Ντιζντάρεβιτς και
Κουράγιτσα είχε το κουράγιο να παίξει και να διακριθεί. Μοναδικός απών τότε ο
Κόζουλ, ο οποίος ήταν και ο μόνος Γιουγκοσλάβος γκραν μετρ που πολέμησε στο μέτωπο.

Μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (μια και οι πόλεμοι αποτελούν έως και σήμερα
σημείο αναφοράς…) αναδείχτηκε το πρώτο κύμα σπουδαίων Γιουγκοσλάβων
σκακιστών: ο Μίλαν Βίντμαρ ανήκε στους 10 καλύτερους της δεκαετίας του ’20.
Είχε μάλιστα κερδίσει τον Αλιέχιν δύο φορές. Σημαντικοί σκακιστές της εποχής
ήταν ακόμη ο Μπόρις Κόστιτς (που είναι γνωστός και ως ο παγκοσμίως πρώτος
ισχυρός σκακιστής που επισκέφτηκε και τις πέντε ηπείρους) και ο Βάσια Πιρτς, ο
οποίος έδωσε και το όνομά του στην άμυνα που αρχίζει με τις κινήσεις: 1. ε4 δ6
2. δ4 Ιζ6. Όνομα μεγάλο απέκτησε στα τέλη της δεκαετίας του ’30 και ο Πέταρ
Τριφούνοβιτς, αργότερα προπονητής της Εθνικής Ελλάδας (αρχηγός της Ολυμπιάδας
του Ζίγκεν το ’70). Πολύ καλός προπονητής και συγγραφέας της εποχής ήταν ο
Βλάντιμιρ Βούκοβιτς.

Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και με προσωπική στήριξη του Τίτο υπήρξε οργάνωση
του σκακιού σε όλα τα κοινωνικά στρώματα. Το άθλημα γνώρισε μεγάλη άνθηση.
Διοργανώθηκαν πολλοί ισχυροί αγώνες, ανάμεσα στους οποίους και τρεις
Ολυμπιάδες: η Ολυμπιάδα του ’50 στο Ντουμπρόβνικ, του ’72 στα Σκόπια, του ’90
στο Νόβισαντ. Τουρνουά διεκδικητών για το παγκόσμιο πρωτάθλημα έγιναν το 1959
σε διάφορες πόλεις. Ματς διεκδικητών μετά το 1964 έγιναν επίσης πάρα πολλά.
Ισχυρότεροι παίκτες των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών ήταν ο Ζβέτοζαρ
Γκλίγκοριτς και ο Μπόρισλαβ Ίβκοβ. Ειδικά ο Γκλίγκοριτς θεωρείται ο
«Πατριάρχης» του νεώτερου γιουγκοσλαβικού σκακιού. Εβδομήντα έξι ετών σήμερα
αποτελεί σημείο αναφοράς όχι μόνο για τη Σερβία, αλλά για όλη την τέως
Γιουγκοσλαβία. Είναι ο παίκτης με τις μεγαλύτερες διακρίσεις, καθώς τρεις
φορές έφθασε στους οκτώ του παγκοσμίου πρωταθλήματος. Είναι ακόμη ο μειλίχιος
πολεμιστής, αλλά και ο άνθρωπος που συνέβαλε τα μέγιστα στη διάδοση του
αθλήματος, καθώς ανέπτυξε και έντονη δημοσιογραφική δραστηριότητα. Αλλά και ο
Ίβκοβ έφθασε ψηλά. Μπήκε και αυτός στους οκτώ του παγκοσμίου πρωταθλήματος την
περίοδο 1964-65. Μαζί τους, οι νέες φουρνιές ήταν ολοένα και καλύτερες. Πέντε
παγκόσμιους πρωταθλητές νέων ανέδειξε η χώρα: τους Πάρμα, Κουράγιτσα
παλιότερα, αργότερα τον Ι. Σοκόλοβ, τον Τσβίταν και μετά τη διάσπαση τον Σέρβο
Ίγκορ Μιλαντίνοβιτς που σήμερα ζει στην Καβάλα και αγωνίζεται με τα ελληνικά χρώματα.

Χαρακτηριστικός της ισχύος της ενιαίας Γιουγκοσλαβίας είναι ο πρωταγωνιστικός
της ρόλος επί 25 χρόνια στις σκακιστικές Ολυμπιάδες. Το 1950 στην Ολυμπιάδα
του Ντουμπρόβνικ οι Γιουγκοσλάβοι βγήκαν πρώτοι (δεν έπαιξε η Σοβιετική Ένωση)
και σε όλες τις υπόλοιπες Ολυμπιάδες μέχρι το 1974 βγήκαν δεύτεροι ή τρίτοι.
Οι μεγάλοι παίκτες τους της εποχής ήταν οι Γκλίγκοριτς, Ίβκοβ, Ματάνοβιτς,
Ματούλοβιτς. Στο ματς Μεικτής Κόσμου – Σοβιετικής Ένωσης (Βελιγράδι, 1970)
κατ’ εξαίρεσιν έπαιξαν τρεις Γιουγκοσλάβοι αντί δύο που ίσχυε για τις άλλες
χώρες.

Ήταν οι Γκλίγκοριτς, Ίβκοβ, Ματούλοβιτς. Στην πρώτη σκακιέρα της Μεικτής
Κόσμου ήταν ο Μπεντ Λάρσεν και στη δεύτερη ο Φίσερ. Κέρδισαν όμως οι
Σοβιετικοί με σκορ 20,5-19,5. Στην τελευταία 25ετία του αιώνα οι διακρίσεις
της Γιουγκοσλαβίας δεν ήταν το ίδιο μεγάλες, χωρίς όμως να είναι και
αμελητέες. Το 1976, στην Ολυμπιάδα της Χάιφα, η Γιουγκοσλαβία δεν πήρε μέρος
(λόγω γενικότερου μποϊκοτάζ). Αλλά και τη δεκαετία του ’80 δεν κατάφερε να
ανεβεί στο βάθρο των μεταλλίων σε καμία Ολυμπιάδα. Είχε, άλλωστε, αρχίσει η
μετανάστευση και η διασπορά πολλών σκακιστών σοβιετικής προέλευσης στο
εξωτερικό, κάτι που ενίσχυσε πολλές «εθνικές» ομάδες της Δύσης (ιδιαίτερα τις
ΗΠΑ). Όμως στην τελευταία Ολυμπιάδα πριν από τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας,
στην Ολυμπιάδα του βομβαρδισμένου σήμερα Νόβισαντ (1990), οι διοργανωτές πήραν
την αξιοπρεπέστατη 5η θέση. Στη δε Ολυμπιάδα του ’88 (Θεσσαλονίκη) ήταν έκτοι.

Τα «καλύτερα παιδιά» της σημερινής σκακιστικής Γιουγκοσλαβίας είναι
ξενιτεμένα, όμως δεν παύουν να αγωνίζονται με τις εθνικές τους ομάδες. Οι
Βόσνιοι Ιβάν Σοκόλοβ και Πρέντραγκ Νίκολιτς, δύο πολύ σημαντικοί σκακιστές της
εποχής μας, ζουν στην Ολλανδία. Ο σημαντικότερος Σέρβος σκακιστής, ο
Λιούμπομιρ Λιουμπόγιεβιτς, έχει παντρευτεί Ισπανίδα και ζει στην Ισπανία.

Νέα Γιουγκοσλαβία

Στη σημερινή Νέα Γιουγκοσλαβία το σκάκι παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλές. Στη
διάρκεια της ειρήνης παιζόταν στα καφενεία με τη συχνότητα που βλέπουμε εδώ να
παίζεται το τάβλι. Αλλά και στη διάρκεια του πολέμου, παίζεται στα καταφύγια
και στους καταυλισμούς των προσφύγων. Στις λίστες της διεθνούς ομοσπονδίας
είναι σήμερα καταγραμμένοι 37 Γιουγκοσλάβοι γκραν μετρ (οι δύο είναι
Μαυροβούνιοι και οι 35 Σέρβοι) και 85 διεθνείς μετρ.