«Ναι στην κλωνοποίηση», βροντοφωνάζουν διακεκριμένοι Έλληνες γιατροί και
ακαδημαϊκοί. Καταρρίπτουν ένα προς ένα τα επιχειρήματα όσων αντιδρούν στο
μεγάλο επίτευγμα της επιστήμης και ξεδιπλώνουν όλο το φαντασμαγορικό πανόραμα
των ευεργετικών για τον άνθρωπο εφαρμογών της κλωνοποίησης.
|
Δρ Ρίτσαρντ Σιντ. Ο 69χρονος φυσικός από το Σικάγο, την πρώτη φορά που ανακοίνωσε τα σχέδιά του να προχωρήσει σε κλωνοποίηση ανθρώπων εισέπραξε μόνο γέλια και παράξενα βλέμματα. Όταν όμως, τον περασμένο Δεκέμβριο, δήλωσε έτοιμος να δημιουργήσει τον πρώτο ανθρώπινο κλώνο, η παγκόσμια κοινή γνώμη «πάγωσε»
|
Η ΕΙΔΗΣΗ για τη γέννηση κλωνοποιημένου ζώου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση, αλλά
και αμηχανία σε όλο τον κόσμο. Οι πρόεδροι των ΗΠΑ, της Γαλλίας, της
Ευρωπαϊκής Ένωσης και της Ουνέσκο ζήτησαν αμέσως τη σύγκληση των Επιτροπών
Βιοηθικής και το Βατικανό έσπευσε να διακηρύξει την αντίθεσή του.
«Αποδείχθηκε, έτσι, ακόμα μια φορά, ότι το θυμικό αδυνατίζει τη λογική και
ισχυροποιεί το αίσθημα της απορρίψεως», τόνισε σε ομιλία του στην Ακαδημία
Αθηνών ο πρόεδρός της έως το τέλος του 1997 και ομότιμος καθηγητής
Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Νικόλαος Ματσανιώτης. «Ότι η άγνοια
προκαλεί φόβο και δημιουργεί προκαταλήψεις. Είναι συνεπώς ανάγκη να
εξοικειώνεται η κοινωνία με τα επιτεύγματα της επιστήμης, για να μην τα
φοβάται. Ο μέσος άνθρωπος και ενδιαφέρεται και μπορεί να κατανοήσει τα
επιστημονικά επιτεύγματα, αρκεί να του παρουσιάζονται σωστά και αντικειμενικά».
Νικόλαος Ματσανιώτης:
Τεράστιες δυσχέρειες για κλωνοποίηση ανθρώπου
|
Νίκος Ματσανιώτης.« Η κλωνοποίηση είναι ένα μεγάλο βήμα μπροστά στο δρόμο για τη βελτίωση της ζωής του ανθρώπου»
|
Ο κ. Ματσανιώτης υπογράμμισε: «Είναι σαφές ότι οι πολιτικοί, τα Μαζικά Μέσα
Επικοινωνίας και η συντριπτική πλειοψηφία του κόσμου δεν μπόρεσαν να
αντιληφθούν τη διαφορά μεταξύ της κλωνοποίησης του προβάτου και των τεράστιων
δυσχερειών που παρουσιάζει η κλωνοποίηση του ανθρώπου.
Κυρίως, όμως, δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν ότι το κολοσσιαίο αυτό επιστημονικό
επίτευγμα θα προσφέρει εξαιρετικές υπηρεσίες στον άνθρωπο. Ούτε ότι το
κοινωνικό σώμα δεν φοβάται την επιστήμη και την πρόοδο, αλλά μόνο την ταχύτητα
με την οποία προχωρεί. Η κλωνοποίηση πρέπει να αντιμετωπισθεί ως επιστημονική
επιτυχία και πρόκληση πρώτου μεγέθους και όχι ως απειλή».
Υπάρχουν πραγματικά περιπτώσεις που η κλωνοποίηση φαίνεται να είναι εύλογη.
Αυτό αναφέρει ο κ. Ματσανιώτης και εν συνεχεία αναλύει: «Η απαγόρευση ν’
αποκτήσουν παιδί με κλωνοποίηση έγγαμοι, μη γόνιμοι, που δεν μπορούν να
τεκνοποιήσουν με κανέναν από τους γνωστούς τρόπους, είναι αντίθετη με το
θεμελιώδες δικαίωμα του ατόμου για αναπαραγωγή. Ίσως είναι και
αντισυνταγματική. Στην κλωνοποίηση, ο πατέρας θα εισφέρει σωματικό κύτταρο, η
μητέρα το πρωτόπλασμα του ωαρίου της με το μιτοχονδρικό DNA, τη μήτρα και όλο
τον οργανισμό της, που θα κυοφορεί για 9 μήνες και θα βιώσει όλες τις
διαδικασίες του τοκετού και της γέννησης. Η κοινωνία ενδέχεται, επίσης, υπό το
κράτος συγκινήσεως, ν’ αποδεχθεί την κλωνοποίηση ετοιμοθάνατου μικρού παιδιού,
ώστε ν’ αμβλυνθεί το πλήγμα στην οικογένεια με τη γέννηση από την ίδια μάνα
ενός παιδιού που θα είναι γενετικά πιστό αντίγραφο του απολεσθέντος».
Οι πιθανές ευεργετικές δυνατότητες της κλωνοποίησης είναι πολλές. «Αν ποτέ
καταστεί δυνατή η κλωνοποίηση στον άνθρωπο, θα αρχίσει και θα περιορισθεί στο
εργαστήριο, με την κλωνοποίηση κυτταρικών σειρών και είναι πιθανόν να αποδώσει
εξαιρετικώς ευεργετικά αποτελέσματα», τόνισε ο κ. Ματσανιώτης. «Ενδέχεται να
δημιουργηθεί, π.χ., ανθρώπινο δέρμα και να σώσει τη ζωή ανθρώπων με εκτεταμένα
εγκαύματα, που δεν επιβιώνουν σήμερα. Να δημιουργηθούν νευρώνες που μπορούν να
μεταμοσχευθούν στον εγκέφαλο πασχόντων από νόσους του Αλτσχάιμερ ή Πάρκινσον.
Να δημιουργηθούν αρχέγονα πολυδύναμα αιμοποιητικά κύτταρα σωστικά
καρκινοπαθών, που θα μπορούν να υποβάλλονται σε χημειοθεραπευτικές
μεγαθεραπείες, χωρίς τον φόβο μη αναστρέψιμης ερήμωσης του μυελού των οστών.
Και πλήθος άλλων εφαρμογών, που θα επιτρέπουν τη θεραπεία πολλών ασθενειών και
θα περιορίζουν τον ανθρώπινο πόνο».
Να μην ανασταλεί, λοιπόν, η επιστημονική πρόοδος, ζητεί ο κ. Ματσανιώτης. «Η
ιστορία, άλλωστε, διδάσκει ότι τούτο είναι αδύνατο», λέει. «Είναι μεγάλη
κατάκτηση η κατανόηση των μηχανισμών που ενεργοποιούν, καταστέλλουν και
επανενεργοποιούν τα γονίδια. Η κλωνοποίηση είναι ένα μεγάλο βήμα μπροστά στον
δρόμο για τη βελτίωση της ζωής του ανθρώπου».
Δημήτριος Τριχόπουλος:
Θα εφαρμοσθεί παρά τις απαγορεύσεις
|
Δημήτριος Τριχόπουλος. « Δεν ανησυχώ καθόλου μήπως η επιστήμη βγάλει τέρατα»
|
«Όταν το τζίνι βγει από το μπουκάλι, δεν ξαναμπαίνει», λέει χαρακτηριστικά ο
καθηγητής Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ στις ΗΠΑ και
ακαδημαϊκός κ. Δημήτρης Τριχόπουλος. «Η κλωνοποίηση θα εφαρμοσθεί, όσες
απαγορεύσεις και αν υπάρξουν. Καμιά ανακάλυψη δεν έχει πειθαρχηθεί έως σήμερα.
Και δεν υπάρχει κανένας φόβος, αρκεί να συνοδεύεται από κάποια λογική και
κάποιον έλεγχο. Ομολογώ ότι ο μόνος φόβος μου, ως επιστήμων, είναι μήπως έχουν
ξεφύγει πυρηνικά όπλα στις χώρες της Κεντρικής Ασίας!».
Και ο «εφιάλτης» μιας κοινωνίας πανομοιότυπων ανθρώπων; «Δεν πρόκειται να
υπάρξουν ποτέ απολύτως όμοια ανθρώπινα όντα», τονίζει κατηγορηματικά ο κ.
Τριχόπουλος.. «Τα μονωογενή δίδυμα είναι διαφορετικά: μπορεί ο ένας από τους
διδύμους να είναι τεμπέλης και ο άλλος πολύ εργατικός. Η δυναμική τού
περιβάλλοντος είναι καθοριστική. Δεν ανησυχώ καθόλου μήπως η επιστήμη βγάλει τέρατα».
Ο κ. Τριχόπουλος ξεκαθαρίζει, πάντως, ότι οι εφαρμογές δεν θα κατευθυνθούν
προς την αναπαραγωγή ανθρώπων για λόγους υγείας και μόνον αλλά προς άλλους
τομείς, όπως είναι η δημιουργία οργάνων προς μεταμόσχευση. «Για να αναπτυχθεί
καρκίνος σε έναν ανθρώπινο οργανισμό, χρειάζονται 6-7 μεταλλάξεις», εξηγεί.
«Ένα κύτταρο, που θα αποτελεί τη βάση για την ανθρώπινη κλωνοποίηση, θα φέρει
ήδη τις 4. Είναι λοιπόν πιθανόν ο άνθρωπος που θα γεννηθεί, να προσβληθεί
ενωρίς από καρκίνο. Γι’ αυτό, η κλωνοποίηση θα εφαρμοσθεί σε άλλους τομείς.
Ούτως ή άλλως, πάντως, δεν πρόκειται να εφαρμοσθεί σύντομα».
Πώς βλέπουν σήμερα την προοπτική της κλωνοποίησης οι επιστήμονες στις ΗΠΑ,
μετά τη σωρεία αντιδράσεων και απαγορεύσεων; «Τη βλέπουν πάντα θετικά, αλλά
δεν μπορούν προς το παρόν να προχωρήσουν, γιατί αντιμετωπίζουν την άρνηση
χρηματοδοτήσεως», επισημαίνει ο κ. Τριχόπουλος. «Το κοινό, όμως, στις ΗΠΑ τη
βλέπει αρνητικά, σε αντίθεση πιστεύω προς το ελληνικό, καθώς ο ελληνικός
λαός είναι πιο ώριμος».
Ευτύχιος Βορίδης:
Πρέπει να εφαρμοσθεί με παρακολούθηση και έλεγχο
|
Ευτύχιος Βορίδης. «Έχουμε πιθανώς μπροστά μας τη δυνατότητα να προστατεύσουμε τα ανθρώπινα όντα από χρόνιες αρρώστιες»
|
Ο καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Ευτύχιος Βορίδης, «τα
λέει έξω από τα δόντια». «Έχουμε πιθανώς μπροστά μας τη δυνατότητα να
προστατεύσουμε τα ανθρώπινα όντα από χρόνιες γενετικές αρρώστιες»,
υπογραμμίζει. «Έχουμε, επίσης, ενδεχομένως τη δυνατότητα να παράγουμε
μεμονωμένα όργανα, που θα αντικαταστήσουν τα φθαρμένα».
Και προσθέτει: «Οι απαγορεύσεις, λοιπόν, αυτές θυμίζουν Μεσαίωνα και πρόκειται
απλά για την αντίδραση του κόσμου σε κάτι καινούργιο. Στην αντίδραση αυτή
συντελεί η άγνοια του κόσμου: κανείς δεν ξέρει ακριβώς τι είναι η κλωνοποίηση
και πώς γίνεται και έτσι δημιουργούνται πολλές παρεξηγήσεις. Κανείς γιατρός,
όμως, δεν ακολουθεί αυτήν τη νοοτροπία της αγέλης και άρθρα σε έγκυρα
περιοδικά όπως το “Λάνσετ” υποστηρίζουν ότι η κλωνοποίηση πρέπει να
εφαρμοσθεί, με παρακολούθηση και έλεγχο».
Καμιά επίσημη απαγόρευση, άλλωστε, δεν πρόκειται να αποτρέψει επίδοξους Χίτλερ
να επιχειρήσουν την «επιστράτευση» της κλωνοποίησης στα άνομα σχέδιά τους.
Αυτό τονίζει ο κ. Βορίδης και εξηγεί: «Ο φόβος ότι μπορεί τυραννικά καθεστώτα
να δημιουργήσουν ειδική φυλή, με προσόντα που θα τους επιτρέψουν είτε να
υποδουλώσουν τα ίδια αυτά τα άτομα είτε να τα χρησμοποιήσουν για να
κατακτήσουν τον κόσμο, δεν αντιμετωπίζεται με απαγορεύσεις. Αυτό μπορεί να
γίνει, όσες αποφάσεις και εάν πάρει η Ευρωπαϊκή Ένωση».
Και το επιχείρημα, όμως, των «όμοιων όντων» εξουδετερώνεται. «Ακόμα και εάν
πρόκειται για δύο όμοια όντα, προς τι ο φόβος;», αναρωτιέται ο κ. Βορίδης.
«Δεν υπάρχει, πάντως, αυτή η πιθανότητα, καθώς η ενδομήτρια ζωή παίζει μεγάλο
ρόλο. Αυτό φαίνεται σε μονωογενείς διδύμους, οι οποίοι έχουν μεγαλώσει μέσα
στην ίδια οικογένεια και δεν είναι ποτέ ακριβώς ίδιοι: Εάν ο ένας είναι
ομοφυλόφιλος, ο άλλος έχει μόνο 50% πιθανότητες να είναι κι εκείνος. Βέβαια,
στο θέμα της αναπαραγωγής, θα πρέπει η κλωνοποίηση να γίνεται από έμβρυα
γιατί το κύτταρο θα έχει την ηλικία τού δότη κάτι που δεν μπορεί να γίνει».
Ιωάννης Μεσσήνης:
Παρόμοιες αντιδράσειςκαι για την τεχνητή γονιμοποίηση
Ο καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας κ.
Ιωάννης Ε. Μεσσήνης συγκρίνει τις αντιδράσεις για την ενδεχόμενη ανθρώπινη
κλωνοποίηση με αυτές που είχαν προκύψει στις πρώτες εφαρμογές της εξωσωματικής
γονιμοποίησης στον άνθρωπο στη δεκαετία του 1970 και πολύ περισσότερο αργότερα
στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στους πρώτους πειραματισμούς σε
ανθρώπινα προέμβρυα.
«Πολλοί μίλησαν τότε, όπως και σήμερα, για δημιουργία ανθρωπόμορφων τεράτων ή
και αντιγράφων συγκεκριμένων προτύπων, όχι πάντα αποδεκτών από την κοινωνία»,
λέει ο κ. Μεσσήνης. «Αυτά οδήγησαν μερικές προηγμένες χώρες, όπως π.χ. την
Αυστραλία, να απαγορεύσουν εντελώς οποιαδήποτε προσπάθεια εφαρμογής έρευνας σε
ανθρώπινα έμβρυα.
Μια λογικότερη προσέγγιση του προβλήματος προήλθε από τη Μεγάλη Βρετανία.
Έτσι, π.χ., επετράπη η έρευνα σε έμβρυα ηλικίας μέχρι 14 ημερών. Η μέθοδος της
εξωσωματικής γονιμοποίησης μετεξελίχθηκε ομαλά σε καθημερινή πρακτική, έχοντας
δώσει τη χαρά της μητρότητας και πατρότητας σε εκατοντάδες χιλιάδες ζευγάρια
μέχρι σήμερα. Και τα αποτελέσματα της έρευνας στα προέμβρυα ήταν σημαντικά και
βρήκαν πρακτική εφαρμογή στη λεγόμενη προεμφυτευτική διάγνωση κληρονομούμενων νοσημάτων».
Ο κ. Μεσσήνης τονίζει: «Οι πιθανές θετικές επιπτώσεις από την εφαρμογή της
κλωνοποίησης στον άνθρωπο δεν θα πρέπει να παραγνωρισθούν.
Η μέθοδος θα μπορούσε να βοηθήσει σε περιπτώσεις υπογόνιμων ζευγαριών, τα
οποία θα πληρούν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τον σκοπό αυτό.
Ποιος ασθενής, άλλωστε, στα τελικά στάδια νεφρικής ανεπάρκειας δεν θα ήταν
ευτυχής, γνωρίζοντας ότι μέσα σε διάστημα μερικών μόνο μηνών θα μπορούσε να
“αντικαταστήσει” τούς αθεράπευτα βλαμμένους νεφρούς του με ολοκαίνουργιους και
μάλιστα χωρίς τον κίνδυνο της απόρριψης;».
ΑΠΛΗ στη σύλληψη, αλλά δύσκολη στην εφαρμογή της, υπήρξε η τεχνική τής
κλωνοποίησης. Το πώς ακριβώς εφαρμόσθηκε, είναι άγνωστο στο ευρύ κοινό.
Αξίζει, λοιπόν, να παρακολουθήσουμε την περιγραφή αυτή από τον ακαδημαϊκό κ.
Νικόλαο Ματσανιώτη και την καθηγήτρια Γενετικής του Πανεπιστημίου Αθηνών,
κυρία Αικατερίνη Μεταξωτού.
Αικατερίνη Μεταξωτού:
Επίτευγμα ο επαναπρογραμματισμός του κυττάρου
«Στη συγκεκριμένη περίπτωση, το υλικό της βιοψίας του μαστού της προβατίνας
καλλιεργήθηκε και αναπτύχθηκε μεγάλος αριθμός κυτταρικών σειρών», αναφέρει ο
κ. Ματσανιώτης. «Ένα από τα κύτταρα αυτά εκπυρηνώθηκε. Με μικροχειρουργική
μέθοδο αφαιρέθηκε ο πυρήνας, δηλαδή τα χρωματοσώματα που φέρουν το DNA. Ο
πυρήνας αυτός, δηλαδή το γενετικό υλικό ενός σωματικού κυττάρου,
μετεμφυτεύθηκε σε ένα ωάριο προβάτου από το οποίο προηγουμένως είχε αφαιρεθεί
ο πυρήνας, ωάριο δηλαδή το οποίο διέθετε μόνο πρωτόπλασμα».
Οι επιστήμονες αντιμετώπισαν τότε μια μεγάλη δυσκολία. «Ο συντονισμός του
κύκλου ζωής, δηλαδή του πολλαπλασιαστικού δυναμισμού του πυρήνα του σωματικού
κυττάρου με το πρωτόπλασμα τού χωρίς πυρήνα ωαρίου, αποδείχθηκε
δυσχερέστατος», σημειώνει ο κ. Ματσανιώτης. «Ο Wilmut και οι συνεργάτες του
τον πέτυχαν τελικώς, υποβάλλοντας το σωματικό κύτταρο, πριν του αφαιρέσουν τον
πυρήνα, σε νηστεία, ώστε να καταστείλουν την πολλαπλασιαστική του ικανότητα.
Η καταστολή αυτή, ώστε το κύτταρο να περιέλθει σε κατάσταση πολλαπλασιαστικού
εφησυχασμού, προσωρινής πολλαπλασιαστικής νάρκης, ήταν το κρίσιμο σημείο του εγχειρήματος».
Έτσι, «γεννήθηκε» ένα νέο κύτταρο. «Μετά τη μετεμφύτευση του πυρήνα τού
σωματικού κυττάρου στο πρωτόπλασμα του ωαρίου υπό την επίδραση ηλεκτρικών
ώσεων, επιτεύχθηκε η σύντηξή τους σ’ ένα νέο κύτταρο», εξηγεί ο κ.
Ματσανιώτης. «Το τεχνητό αυτό νέο κύτταρο άρχισε να πολλαπλασιάζεται μέσα στο
καλλιεργητικό υλικό. Μετά 3-4 διαιρέσεις, όταν είχαν σχηματισθεί 8-16 κύτταρα,
ο αρχέγονος αυτός εμβρυϊκός σχηματισμός (μορίδιο) εμφυτεύθηκε στη μήτρα τρίτου
προβάτου, κατάλληλα προετοιμασμένου ορμονικά, ώστε να ευοδωθεί η περαιτέρω
κυοφορία της θετής αυτής μητέρας. Έτσι, ή μάλλον κάπως έτσι, γεννήθηκε στις 6
Ιουλίου 1996 η Dolly, η οποία έχει απολύτως όμοια εμφάνιση και όμοιο γενετικό
υλικό με την εξάχρονη προβατίνα από την οποία προήλθε το αρχικό κύτταρο, το
οποίο τελικώς εξελίχθηκε στην Dolly.
Η Dolly συνεπώς είναι προϊόν κλωνοποίησης της μεγαλύτερης προβατίνας, η οποία
γενετικώς είναι γονιός και συγχρόνως μονωογενής δίδυμη αδελφή της Dolly!!».
Η κυρία Μεταξωτού αναλύει γιατί ήταν τόσο σημαντικό το γεγονός της
κλωνοποίησης του προβάτου: «Ήταν σημαντικό επίτευγμα, γιατί απέδειξε ότι
μπορεί να γίνει επαναπρογραμματισμός του κυττάρου», λέει. «Δηλαδή, έως τότε
πιστεύαμε ότι το αρχικό (εμβρυϊκό) κύτταρο διαφοροποιείται (σε καρδιακό, μυϊκό
κ.λπ.) και χάνει τις αρχέγονες ιδιότητές του.
Με την κλωνοποίηση της Dolly, βρέθηκε ότι το διαφοροποιημένο κύτταρο διατηρεί
τη μνήμη του.
Αυτό θα είχε εφαρμογή στις μεταμοσχεύσεις ή στην κλωνοποίηση ζώων που τείνουν
να εκλείψουν».
