Η επανάσταση της Ιατρικής

Αρκεί κανείς να διαβάσει μόνο τα επιστημονικά νέα των τελευταίων μηνών, ώστε να πειστεί ότι η Ιατρική βρίσκεται στο κατώφλι μιας νέας εποχής. Εμβόλια mRNA κατά του καρκίνου, γονιδιακές θεραπείες, τεχνητή νοημοσύνη που ανιχνεύει νόσους, πριν καν αυτές εκδηλωθούν, φάρμακα που στοχεύουν με πρωτοφανή ακρίβεια τους μηχανισμούς της ασθένειας. Κι όμως, πίσω από αυτή την εντυπωσιακή πρόοδο κρύβεται ένα λιγότερο ορατό πρόβλημα. Ποιος θα βρίσκεται δίπλα στον ασθενή, για να μετατρέψει την καινοτομία σε φροντίδα;

Τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι την ώρα που οι επιστήμονες επενδύουν στη θεραπεία ακριβείας και αναπτύσσουν εργαλεία που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν να ανήκουν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, τα συστήματα υγείας σε όλο τον κόσμο αναμετρώνται με τις ελλείψεις γιατρών, νοσηλευτών, τεχνολόγων, βιολόγων και άλλων επαγγελματιών υγείας.

Κι αν η κατάσταση αυτή συνεχιστεί, τότε θα οδηγήσει σε αδιέξοδο. Γιατί ένα φάρμακο μπορεί να αναπτυχθεί με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης. Η διάγνωση μπορεί να υποστηρίζεται από αλγορίθμους που επεξεργάζονται εκατομμύρια δεδομένα.

Ωστόσο, κανένα σύστημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τον παθολογοανατόμο που θα έχει την τελική ευθύνη αξιολόγησης ενός δείγματος, τον νοσηλευτή που θα παρακολουθήσει έναν ασθενή κατά τη διάρκεια της θεραπείας ή τον γιατρό που θα κληθεί να λάβει δύσκολες αποφάσεις.

Η προειδοποίηση που απευθύνουν ολοένα συχνότερα οι διεθνείς οργανισμοί είναι σαφής. Οι ανάγκες υγείας αυξάνονται, ενώ παράλληλα μειώνεται η ικανότητα των χωρών να διατηρήσουν και να υποστηρίξουν το ανθρώπινο δυναμικό τους. Η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων, η άνοδος των περιστατικών καρκίνου, αλλά και η επαγγελματική εξουθένωση που άφησε πίσω της η πανδημία συνθέτουν ένα δύσκολο τοπίο.

Και αν στις χώρες χαμηλότερου εισοδήματος η πρόκληση συνδέεται κυρίως με τη φυγή εξειδικευμένων επαγγελματιών προς πλουσιότερα συστήματα υγείας, αναζητώντας υψηλότερες αποδοχές και εργασιακή ασφάλεια, στις ανεπτυγμένες χώρες το πρόβλημα αποκτά διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Η κόπωση, οι αυξανόμενες απαιτήσεις, οι δημοσιονομικοί περιορισμοί και η δυσκολία προσέλκυσης νέων επαγγελματιών σε ορισμένες ειδικότητες δημιουργούν κενά που γίνονται όλο και πιο εμφανή.

Η συζήτηση, επομένως, δεν αφορά μόνο τις επενδύσεις στην έρευνα ή την ταχύτητα με την οποία εγκρίνονται νέες θεραπείες. Αφορά και την ικανότητα των κοινωνιών να επενδύσουν στους ανθρώπους που κρατούν όρθια τα συστήματα υγείας· γιατί η καινοτομία δεν φτάνει ποτέ μόνη της στον ασθενή. Χρειάζεται ένα ολόκληρο δίκτυο επιστημόνων, για να φτάσει στον στόχο της.

Υπό αυτό το πρίσμα, το στοίχημα των επόμενων δεκαετιών δεν περιορίζεται μόνο στην ανακάλυψη της επόμενης επαναστατικής θεραπείας. Η διασφάλιση ότι θα υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι για να τη χορηγήσουν, να την παρακολουθήσουν, να την εξηγήσουν και να τη μετατρέψουν σε καλύτερη ζωή για τους ασθενείς αποτελεί εξίσου σημαντική πρόκληση.

Αλλωστε, όσο εντυπωσιακές κι αν είναι οι επιστημονικές κατακτήσεις, η Ιατρική παραμένει πάνω απ’ όλα μια ανθρώπινη υπόθεση· και η επανάστασή της εξακολουθεί να χρειάζεται ανθρώπινα χέρια.