Μπέτανι Χιουζ στα «ΝΕΑ»: «Ο Σωκράτης σαν να είχε προβλέψει τις πληγές των social media»

Απολαμβάνει ένα ποτηράκι ούζο όταν συναντιόμαστε σε μια ταβέρνα στο Μοναστηράκι. Διαλέγει μια γωνιά στο μεγάλο τραπέζι που έχει στηθεί για τους έλληνες και ξένους φίλους της που περιμένει εντός ολίγου. Και ξεκινάμε τη συζήτησή μας που θα αποδειχθεί, όπως θα παραδεχθεί η ίδια, «η πιο υπέροχα διακοπτόμενη συνέντευξη», καθώς κάθε λίγο σηκώνεται για να υποδεχθεί κάποιον από τους καλεσμένους της.

Πιάνουμε το νήμα με τη διακεκριμένη βρετανίδα ιστορικό, συγγραφέα, ερευνήτρια και δημοφιλή παρουσιάστρια ιστορικών ντοκιμαντέρ, από την παγκόσμια κρίση των ανθρωπιστικών σπουδών και τον εθισμό, κυρίως των νέων, στα σύντομα βίντεο που κατακλύζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πιστεύει ότι αν ο Σωκράτης ζούσε σήμερα θα προσπαθούσε να σπάσει τον αλγόριθμο για να προσεγγίσει περισσότερο κοινό ή θα θεωρούσε τις «έξυπνες» συσκευές ως το «κώνειο» της ανθρώπινης σκέψης; «Νομίζω ότι το εκπληκτικό με τον Σωκράτη ήταν, όπως είπε ο Κικέρων, ότι “κατέβασε τη φιλοσοφία από τον ουρανό και την έφερε στους δρόμους, εκεί όπου ανήκει”.

Το Διαδίκτυο αναπτύχθηκε ως ένας χώρος όπου θα μπορούσαμε να ανακαλύπτουμε τον κόσμο πέρα από τον εαυτό μας, αλλά εξελίχθηκε ως ένας τόπος όπου το μόνο που κάνουμε είναι να μιλάμε για τον εαυτό μας. Νομίζω ότι ο Σωκράτης θα προσπαθούσε να βρει έναν τρόπο να επικοινωνήσει μέσα από την τεχνολογία. Διότι η λέξη προέρχεται από την “τέχνη”, η πρωτοϊνδοευρωπαϊκή ρίζα της οποίας σημαίνει “δένω μαζί” και κάποτε σήμαινε το να ενώνεις τους μεγαλύτερους με τους νεότερους. Κι αυτό μπορεί να κάνει η τεχνολογία στην καλύτερη μορφή της. Αρα, ναι, θα προσπαθούσε να σπάσει τον αλγόριθμο, αλλά θα μας υπενθύμιζε συνεχώς και τους κινδύνους και τις παγίδες του Διαδικτύου

. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι είχε σχεδόν “αλλεργία” απέναντι στη γραφή. Σαν να προέβλεψε όλα αυτά τα κακογραμμένα emails, τα μηνύματα, τις φρικτές πληγές που μπορεί να προκαλέσει μια μόνο φράση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και η άποψή του ότι “οι λέξεις είναι πάντα ορφανές, γιατί δεν έχουν ποτέ τον πατέρα τους να τις προστατεύει” ήταν απίστευτα προφητική» απαντά η πολυβραβευμένη ιστορικός, την οποία ξαναφέρνουν στην Ελλάδα πολλά: τα γυρίσματα μιας νέας σειράς για τα μυστικά των σπουδαιότερων πόλεων του κόσμου με την Αθήνα να εντάσσεται στην πρώτη σεζόν

. Οι εργασίες της διεθνούς πρωτοβουλίας Alpha Mission – Delos του World Human Forum, που συνδέει τη μυθολογία με τη διαστημική τεχνολογία και την κλιματική κρίση. Kαι η δημιουργία μιας δίωρης ταινίας για τον Απόλλωνα και την Αρτεμη – όπως εκείνες για την Αφροδίτη, τον Διόνυσο, τον Αρη και τη Γαία – επειδή επανήλθαν στο προσκήνιο λόγω των διαστημικών προγραμμάτων της ΝASA, η προβολή των οποίων θα ξεκινήσει το φθινόπωρο.

ΠΕΡΙ ΑΘΑΝΑΣΙΑΣ. Οι αρχαίοι Ελληνες είχαν εμμονή με το κλέος και την υστεροφημία. Πιστεύει ότι σήμερα ζούμε σε μια εποχή ψηφιακής αθανασίας; «Ναι και όχι. Η εμμονή με το να “μας θυμούνται” είναι ένας από τους λόγους που τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν τόση δύναμη. Η διαφορά όμως είναι ότι παλιά το “όριο” για να πετύχεις αθανασία ήταν τεράστιο. Επρεπε να κάνεις κάτι εξαιρετικό, ακόμη κι αν ήσουν ο Ηρόστρατος, που έκαψε τον Ναό της Αρτέμιδος μόνο και μόνο για να μείνει στην ιστορία» εξηγεί.

Μετά από ένα ακόμη διάλειμμα για να τακτοποιήσει φίλους στο τραπέζι στη συζήτηση έρχεται η Μεσόγειος ως ένας κόσμος συνεχούς μετακίνησης, ανάμειξης πολιτισμών και γλωσσών, όπως έχει γράψει επανειλημμένως στα βιβλία της. Πιστεύει ότι σήμερα η Ευρώπη φοβάται αυτό που κάποτε ήταν η ιστορική της κανονικότητα; «Απολύτως. Και νομίζω ότι πρέπει να συνεχίζουμε να υπενθυμίζουμε στον εαυτό μας πόσο πολύ μετακινούμασταν και πόσο πολύ αναμειγνυόμασταν. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που κάνω αυτές τις ταινίες και γράφω αυτά τα βιβλία: για να θυμίζω στους ανθρώπους ότι ήδη από πριν από τη στιγμή που έχουμε αρχαιολογικά ίχνη, αυτό που θέλαμε πάντα ήταν να μετακινούμαστε, να ταξιδεύουμε, να γνωρίζουμε ό,τι υπάρχει πέρα από τον ορίζοντά μας. H πρωτοϊνδοευρωπαϊκής προέλευσης λέξη ghos-ti στα αγγλικά εξελίσσεται στις λέξεις “guest” και “host”, δηλαδή “φιλοξενούμενος” και “οικοδεσπότης”. Σημαίνει να έχεις την αυτοπεποίθηση να καλωσορίζεις έναν ξένο στο κατώφλι σου. Και στην πραγματικότητα αυτό ήταν που βοήθησε τον πολιτισμό και τις κοινότητες να υπάρξουν. Ας μην ξεχνάμε ότι η αρμονία γεννιέται από την ανάμειξη διαφορετικών πραγμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι στα αρχαία κινεζικά το σύμβολο της αρμονίας είναι ένα μπολ μέσα στο οποίο μπορείς να ανακατέψεις νερό και κρασί».

Η «ΟΔΥΣΣΕΙΑ» ΤΟΥ ΝΟΛΑΝ. Μία ακόμη διακοπή και όταν κάθεται πάλι θυμόμαστε αρκετές από τις σκηνές των ντοκιμαντέρ της που έχει επιλέξει να σκαρφαλώσει σε βράχια και να χωθεί σε λαγούμια, αρνούμενη να χρησιμοποιήσει ψηφιακό φόντο. Τι περιμένει από την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν το ερχόμενο καλοκαίρι; «Πιστεύω πως οτιδήποτε φέρνει το κοινό πιο κοντά στο παρελθόν είναι καλό. Δεν μεγαλώνουν όλοι διαβάζοντας την «Οδύσσεια», ούτε έχουν όλοι την ευκαιρία να κάνουν κλασικές σπουδές. Αν η ταινία ανοίγει μια πόρτα, ακόμη κι αν χρησιμοποιούνται ψηφιακά εργαλεία, ακόμη κι αν δεν είναι ιστορικά ακριβής, όπως ο “Μονομάχος”, είναι για καλό». Οσο για το ζήτημα της μαύρης Ωραίας Ελένης, προτιμά να μην εκφράσει άποψη πριν δει την ταινία.

Πριν αποχαιρετιστούμε και ξεκινήσει το δείπνο με τους φίλους της, την ρωτώ αν είχε καλεσμένους τους επικριτές της, τι φαγητό θα τους σέρβιρε και ποιο ρητό θα έγραφε στις πετσέτες τους. «Το μενού θα ήταν χορτοφαγικό, διότι μια ζωή είμαι χορτοφάγος. Και θα επέλεγα μια φράση 4.500 ετών από τη βαβυλωνιακή παράδοση με την οποία ξεκινούσε κάθε διαπραγμάτευση: “Στην ειρήνη και τη ζωή”».