Δύο Ευρώπες

Περίπτωση 1η: η Σουηδία

Ο Ντμίτρι και η Ελένα Γκαφάροφ κατάγονται από το Ουζμπεκιστάν, ζουν όμως στη Σουηδία εδώ και 22 χρόνια. Εκείνη εργαζόταν σε σχολική καντίνα στο Σούντσβαλ, εκείνος δούλευε ως μηχανικός στην τοπική εταιρεία δημόσιων συγκοινωνιών. Συνελήφθησαν τα ξημερώματα της 20ής Μαρτίου, μπροστά στα έκπληκτα βλέμματα των γειτόνων τους. Ούτε η σχέση τους με τον μοναχογιό τους, που γεννήθηκε πριν από 21 χρόνια στη Σουηδία, ούτε οι δεσμοί που έχουν αναπτύξει στη χώρα επηρέασαν την απόφαση των μεταναστευτικών Αρχών να απελαθούν σε μια χώρα όπου δεν έχουν καν πατήσει από το 2004.

Ο 17χρονος Ματέ, ένας μαθητής λυκείου με καταγωγή από τη Γεωργία που γεννήθηκε στη Σουηδία, θα αναγκαστεί επίσης να φύγει. Το ίδιο και η 95χρονη Ραμπέα Αλλάχ Ουάις, που έφτασε εκεί από το Ιράκ πριν από είκοσι χρόνια. Το ίδιο και ο Μάνβελ Μινασιάν, ο Σαχρντάντ Σερμπαμπάκι και η Πάουλα Χάνα, τρεις φίλοι γεννημένοι στην Αρμενία, την Αίγυπτο και το Ιράν, μεταξύ 21 και 26 χρόνων, όλοι τους μεγαλωμένοι στη Σουηδία: «Δεν αποφασίσαμε εμείς να έρθουμε εδώ», λένε στη Monde, «αλλά πλέον αυτό είναι το σπίτι μας – κι όμως μας αντιμετωπίζουν σαν εγκληματίες».

Από τότε που ανέλαβε την εξουσία, η κεντροδεξιά συμμαχία που κυβερνάει με τη στήριξη της Ακροδεξιάς υπερηφανεύεται ότι έχει αυξήσει τις «επιστροφές» μεταναστών κατά «τουλάχιστον 60%». Και η πορεία αυτή συνεχίζεται: λίγους μήνες πριν από τις βουλευτικές εκλογές της 13ης Σεπτεμβρίου, σειρά μεταρρυθμίσεων ετοιμάζεται να αυστηροποιήσει ακόμη περισσότερο τις προϋποθέσεις υποδοχής. Πρώτη Ιουνίου, ο κατώτατος μισθός για την έκδοση άδειας εργασίας θα αυξηθεί στις 33.390 κορόνες (3.088 ευρώ) τον μήνα. Πέντε ημέρες αργότερα, θα αλλάξουν αναδρομικά οι κανόνες για τη χορήγηση της σουηδικής ιθαγένειας, επηρεάζοντας περισσότερους από 100.000 ανθρώπους. Στις 12 Ιουλίου, καταργείται το δικαίωμα μόνιμης διαμονής για τους πρόσφυγες. Την επομένη, θα τεθεί σε ισχύ νόμος ο οποίος θα υποχρεώνει τους υπαλλήλους έξι δημόσιων υπηρεσιών να αναφέρουν στην αστυνομία κάθε άτομο που μπορεί να βρίσκεται παράνομα στο σουηδικό έδαφος. Την ίδια ημέρα, η «έντιμη ζωή», ένας όρος εσκεμμένα αόριστος, θα γίνει προϋπόθεση για την απόκτηση άδειας διαμονής.

Πολλοί Σουηδοί ήθελαν μία πιο ελεγχόμενη μετανάστευση μετά το 2015. Κι εντούτοις, πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας Novus έδειξε πως οκτώ στους δέκα θεωρούν σήμερα ότι οι μετανάστες που σέβονται τον νόμο και μπορούν να καλύπτουν τις βασικές τους ανάγκες θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να παραμείνουν στη Σουηδία.

Περίπτωση 2η: η Ισπανία

Δέκα χρόνια μετά την άφιξή του στην Ισπανία, ο μαροκινός Οθμάνε Νάχι εξακολουθεί να μένει σε κατάλυμα που του παραχωρεί η Cáritas, η φιλανθρωπική οργάνωση της Καθολικής Εκκλησίας, στη Χαέν – παρότι όλο αυτό το διάστημα δουλεύει ασταμάτητα. Γι’ αυτό και το λέει χωρίς δισταγμό: «Αυτός ο νόμος μας σώζει τη ζωή· το να έχουμε χαρτιά μάς σώζει τη ζωή». Είναι εθελοντής στην Cáritas, που τον καλεί συχνά να μιλήσει για την εμπειρία του σε σχολεία και συλλόγους: «Οταν μιλάω με τους πιο νέους και τους ρωτάω τι θέλουν να γίνουν όταν μεγαλώσουν, κανείς δεν απαντάει ότι θέλει να γίνει αγρότης. Τότε ποιος θα μαζέψει τις ελιές;». Την απάντηση τη δίνει ο ίδιος: «Οι μετανάστες δεν παίρνουμε τη δουλειά από κανέναν – κάνουμε ό,τι δεν θέλουν να κάνουν οι Ισπανοί, και το δίκαιο είναι, αν είμαστε νόμιμοι, να έχουμε όλοι τα ίδια δικαιώματα».

«Η λεγόμενη “εθνική προτεραιότητα’ είναι κάτι το θλιβερό», προσυπογράφει, μιλώντας στην El Pais, η 62χρονη Λίλια Λοσάνο, που κατάγεται από την Ονδούρα αλλά ζει τα τελευταία τέσσερα χρόνια μαζί με την κόρη της, τη 41χρονη Χεορχίνα, στη Χαέν. Και οι δύο εργάζονται στη φροντίδα ηλικιωμένων – μια δουλειά απαιτητική και κακοπληρωμένη. «Η νομιμοποίηση δεν ωφελεί μόνο εμάς, αλλά και την οικονομική ευημερία αυτής της χώρας. Δεν καταλαβαίνω πώς μπορούν να λένε τέτοιες ανοησίες», προσθέτει. Αναφέρεται στην αρχή της «εθνικής προτεραιότητας» η οποία εισήχθη, κατόπιν απαίτησης του ακροδεξιού Vox, στις κυβερνητικές συμφωνίες που αυτό υπέγραψε με το Λαϊκό Κόμμα στις περιφέρειες της Εξτρεμαδούρα και της Αραγκόν. Ομως η πολιτική θύελλα δεν επισκιάζει τη χαρά μητέρας και κόρης, που συνεχίζουν να συγκεντρώνουν τα απαραίτητα έγγραφα για τη νομιμοποίησή τους. «Είναι κάτι που θα αλλάξει τη ζωή χιλιάδων ανθρώπων, γιατί μας δίνει μια ευκαιρία».

Περισσότερες από 130.000 αιτήσεις δέχθηκε και επιπλέον 55.000 ραντεβού προγραμμάτισε η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ μέσα στις 10 πρώτες ημέρες από την έναρξη του προγράμματος νομιμοποίησης έως και 500.000 μεταναστών που αποφάσισε. Δημοσκόπηση του ινστιτούτου 40dB έδειξε χθες πως το μέτρο διχάζει την ισπανική κοινή γνώμη: ένα 37,6% το βλέπει θετικά, ένα 21,5% το θεωρεί «ούτε καλό ούτε κακό», ενώ το 33%, κυρίως ψηφοφόροι του Λαϊκού Κόμματος και του Vox, το βλέπει αρνητικά ή πολύ αρνητικά.

Ποιος έχει δίκιο και ποιος άδικο; Ποια χώρα θα βγει ωφελημένη μελλοντικά και ποια ζημιωμένη; Οι οικονομολόγοι έχουν ήδη απαντήσει ξεκάθαρα στο δεύτερο. Το πρώτο, είναι και θέμα συνείδησης.