Οι πρόσφατες εξελίξεις των πολεμικών επιχειρήσεων Ισραήλ – ΗΠΑ εναντίον του Ιράν δεν φαίνεται να φέρνουν πιο κοντά τον τερματισμό της σύρραξης, όπως πολλοί πίστευαν όταν ξεκίνησε.
Αντίθετα, έχουν πυροδοτήσει νέα μέτωπα στη Μέση Ανατολή, την Ευρώπη και διεθνώς, τα οποία έχουν τη δική τους δυναμική και με τη σειρά τους προκαλούν πρόσθετες αβεβαιότητες και κινδύνους. Ας περιοριστούμε εδώ μόνο στα οικονομικά ζητήματα:
Πρώτος κίνδυνος η σημαντική άνοδος της τιμής του πετρελαίου που θα επεκταθεί διεθνώς, θα πλήξει αμέσως το κόστος μεταφορών και σταδιακά της παραγωγής και θα προκαλέσει έναν νέο γύρο πιέσεων και αποφάσεων για ενεργειακή απεξάρτηση και πράσινη μετάβαση – ιδιαίτερα στην Ευρώπη. Αυτά όμως θέλουν χρόνο πολύ και στο μεταξύ θα βιώσουμε ένα κύμα ύφεσης διάρκειας ανάλογης με τις πολεμικές ενέργειες. Σήμερα, πιθανότερη είναι μια βραχυχρόνια διάρκεια (π.χ. έως 2 μήνες), αν όμως πληγούν πηγές άντλησης πετρελαίου το κακό θα διαρκέσει πολύ περισσότερο.
Το άμεσο μέτωπο μετάδοσης των συνεπειών θα είναι ο πληθωρισμός και η ακρίβεια που θα μείνει μετά. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μειώσουν τελικά τον ΕΦΚ στα καύσιμα, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να δημιουργήσουν και δημοσιονομικό χώρο αν χρειαστεί να γίνουν έκτακτες παροχές για να συγκρατήσουν την πτώση της ζήτησης. Και πάλι η διάρκεια των συγκρούσεων είναι κρίσιμος παράγων: αν είναι σύντομη, το σχήμα μπορεί να δουλέψει· αν διαρκέσει, θα πάμε σε στασιμοπληθωρισμό, και καλά ξεμπερδέματα, γιατί θα έχουν συρρικνωθεί και τα έσοδα.
Καλό είναι επίσης να γνωρίζουμε ότι η μείωση (ακόμα και η προσωρινή κατάργηση) του ΕΦΚ δεν είναι ούτε ανεξάντλητη ελάφρυνση ούτε πανάκεια. Ιδιαίτερα στη χώρα μας, θα υπάρξουν σημαντικές δυσκολίες να περάσει πλήρως στον καταναλωτή, διότι το μέτρο θα ισχύσει για πρώτη φορά και η κυβέρνηση μέχρι τώρα δεν είχε δείξει καμία διάθεση για την εφαρμογή του όταν ξαναείχαμε ενεργειακό πληθωρισμό με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Ακόμα όμως και αν η μείωση τηρηθεί με ευλάβεια από τα πρατήρια (τι λέμε τώρα!), μένουν απέξω τα άλλα μεγάλα μέτωπα ακρίβειας στα σουπερμάρκετ, το ηλεκτρικό ρεύμα, τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια και τα ενοίκια. Για αυτά προς το παρόν σιγή ιχθύος.
Δεύτερος κίνδυνος είναι η γεωπολιτική αβεβαιότητα, είτε οδηγηθούμε σε γενικευμένη ανάφλεξη είτε κάτι τέτοιο πλανάται ως ενδεχόμενο. Τα ιρανικά πλήγματα στις χώρες του Κόλπου δείχνουν ότι η επιμόλυνση των βομβαρδισμών δεν είναι ούτε τεχνικά ανέφικτη ούτε πολιτικά ανεπιθύμητη από το Ιράν. Αυτό έχει αυξήσει τις πιθανότητες διευρυμένης εμπλοκής και μια σειρά από σχετικά ελεγχόμενες πρωτοβουλίες (όπως η ναυσιπλοΐα σε ταραγμένα νερά) ή άλλες πιο ξένοιαστες δραστηριότητες (όπως ο τουρισμός) θα δοκιμαστούν, αφενός ανεβάζοντας τα κάθε λογής ασφάλιστρα, αφετέρου με τη συρρίκνωση της ζήτησης.
Το ένα σκέλος θα επιβαρύνει την ελληνική ναυτιλία για αρκετό διάστημα, το δεύτερο φαίνεται ότι – προς το παρόν τουλάχιστον – η Ελλάδα το αποφεύγει. Δεν αποκλείεται μάλιστα οι μειώσεις τουριστικών ροών σε άλλες πιο εκτεθειμένες και ευπρόσβλητες χώρες να καταλήξουν τελικά σε εμάς, αν καταφέρουμε να κρατήσουμε ένα επίπεδο σωστής πληροφόρησης, έγκαιρης κινητοποίησης και τελικά μιας ευρύτερης αξιοπιστίας. Με δεδομένο όμως ότι το πολιτικό κλίμα θα φορτιστεί ακόμα περισσότερο από τη συζήτηση για τον πόλεμο και τη στάση που πρέπει να κρατήσει η χώρα, οι παραπάνω απαιτήσεις δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι θα επιτευχθούν.
Ο Νίκος Χριστοδουλάκης
είναι πρώην υπουργός
