Ανοκρατίες

O όρος δεν μας είναι οικείος. «Ανοκρατία» (anocracy) αποκαλεί το αμερικανικό Center of Systemic Peace ένα καθεστώς που ανακατεύει δημοκρατικά και αυταρχικά χαρακτηριστικά, βρίσκεται δηλαδή στην γκρίζα ζώνη ανάμεσα στην πλήρη δημοκρατία και το απολυταρχικό σύστημα. Σε μια βαθμολογική κλίμακα όπου η πρώτη παίρνει +10 και το δεύτερο -10, οι ανοκρατίες βρίσκονται ανάμεσα στο -5 και το +5. Τα περισσότερα άρθρα που έχουν γραφτεί περιλαμβάνουν σε αυτή την κατηγορία χώρες όπως το Σουδάν, τη Ρουάντα, τη Νιγηρία, την Καμπότζη, αλλά και την Ουγγαρία και την Τουρκία. Να όμως που έχουμε τώρα μια μεγάλη έκπληξη.

Τον Δεκέμβριο του 2020, για πρώτη φορά στην ιστορία, οι Ηνωμένες Πολιτείες έπεσαν στο +5. Στα μέσα του 2021, όταν φάνηκε ότι ο Τραμπ δεν θα αμφισβητούσε άλλο την ήττα του και ο Μπάιντεν δεν θα εκμεταλλευόταν τα αντιδημοκρατικά χαρακτηριστικά του αμερικανικού συστήματος, η χώρα ανέβηκε στο +8. Η κοινωνιολόγος Μπάρμπαρα Γουόλτερ, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας και ειδικός για τους εμφυλίους πολέμους, πιστεύει ότι η χώρα της έχει πέσει σήμερα στο +3, ίσως και πιο κάτω. Ο κίνδυνος του εμφυλίου πολέμου, όμως, εμφανίζεται όχι μόνο όταν μια χώρα χαρακτηρίζεται ανοκρατία, αλλά και όταν η βαθμολογία της πέφτει κατά 2 ή περισσότερες μονάδες σε διάστημα πέντε ετών.

Οταν λέμε λοιπόν ότι η απόφαση του Τραμπ να στείλει στην Καλιφόρνια εθνοφρουρούς και πεζοναύτες εναντίον των διαδηλωτών φέρνει τη χώρα στα πρόθυρα του εμφυλίου, δεν υπερβάλλουμε. «Οποιος μελετά τον 21ο αιώνα», λέει η Γουόλτερ σε μια πρόσφατη συνέντευξή της στην El País, «γνωρίζει ότι ένας αυταρχικός ηγέτης δεν χρειάζεται πλέον να κάνει πραξικόπημα. Ο πιο εύκολος τρόπος να μετατραπεί σε δικτάτορα είναι να παρουσιαστεί στις εκλογές ως λαϊκιστής, να εκλεγεί δημοκρατικά και στη συνέχεια, σταδιακά, να αρχίσει να καταργεί τους ελέγχους της εκτελεστικής εξουσίας. Ο πρώτος που το έκανε ήταν ο Ορμπαν. Δημιούργησε ένα εγχειρίδιο του αυταρχισμού, το οποίο ο Τραμπ ασφαλώς έχει μελετήσει. Ο αμερικανός πρόεδρος έχει όμως και το δικό του εγχειρίδιο, λέγεται Project 2025. Οποιος το διαβάσει ξέρει ακριβώς τι να περιμένει».

Η αμερικανίδα κοινωνιολόγος δεν έχει καμιά αμφιβολία ότι ο Τραμπ θα επιδιώξει και τρίτη θητεία, ήδη προετοιμάζεται άλλωστε γι’αυτό. Πώς θα παρακάμψει το Σύνταγμα; Ακολουθώντας τη στρατηγική που χρησιμοποίησε ο Νετανιάχου. Θα ξεκινήσει έναν πόλεμο εναντίον μιας ασθενέστερης χώρας, θα κηρύξει στρατιωτικό νόμο και θα ισχυριστεί ότι είναι πολύ επικίνδυνο να αλλάξει ο πρόεδρος εν μέσω μιας τόσο μεγάλης αστάθειας.

Θα τα καταφέρει; Εξαρτάται από την αντίσταση που θα βρει. Ο κόσμος αργεί να αντιδράσει, στην αρχή προσπαθεί να προστατευθεί από την επίθεση που δέχεται, ύστερα καταφεύγει σε εγωιστικά μέτρα. Είναι πάντα απαραίτητος κι ένας ηγέτης. Ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας, ο Γκάβιν Νιούσομ, δείχνει ότι μπορεί να βγει μπροστά.