Με δύναμη από τη Μεταπολίτευση

Σήμερα λοιπόν είναι η επίσημη γιορτή της Δημοκρατίας. Η 24η Ιουλίου. Η ημέρα δηλαδή που ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ορκίσθηκε, υπό το βλέμμα του Φαίδωνα Γκιζίκη, πρωθυπουργός. Βέβαια, εκείνη η «ημέρα» είχε αρχίσει από το προηγούμενο απόγευμα. Οταν καταλάβαμε, ακόμη κι εμείς τα «ξεπεταρούδια» που δεν είχαμε τις γνώσεις και την πολιτική αντίληψη να εκτιμήσουμε τις εξελίξεις, ότι «κάτι γίνεται». Ετσι ακριβώς όπως το έλεγε η Τζένη Καρέζη, σαν να αφουγκραζόταν τη γη, στο «Μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη που ήδη το είχαμε δει δυο – τρεις φορές. Είχε προηγηθεί ένα δεκαήμερο συμπυκνωμένου ιστορικού χρόνου με το πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή. Η χώρα ήταν ήδη με το όπλο επ’ ώμου για έναν πόλεμο με την Τουρκία που ποιος ξέρει (μπορεί όμως να φανταστεί) τι αποτελέσματα θα είχε με την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα. (Το πώς η εξουσία πέρασε από τους στρατιωτικούς στους πολιτικούς το έγραψε απλά και διαφωτιστικά στα χθεσινά «ΝΕΑ» ο Ηλίας Κανέλλης).

Πριν από λίγες μέρες, έβλεπα με παρέα συνομηλίκων μου, ένα αφιέρωμα στην τηλεόραση για εκείνες τις ημέρες. Συμφωνήσαμε για το πόσο διαφορετικό είναι να ζεις κάποια τέτοιας σημασίας γεγονότα από πρώτο χέρι – εγώ τουλάχιστον το θεωρώ μεγάλη τύχη. Το διαπιστώσαμε όταν την επόμενη μιλούσαμε με πολύ νεότερους φίλους για τη Μεταπολίτευση και το τι είχε προηγηθεί. Ανθρώπους πολιτικοποιημένους και με γνώση του αντικειμένου. Που ξέρουν ίσως περισσότερες λεπτομέρειες από εμάς, μπορούν να εκτιμήσουν καλύτερα τις γεωπολιτικές συνθήκες εκείνης της εποχής, όλα αυτά που αφορούν στην πολιτική ιστορία. Η Μεταπολίτευση όμως είναι και συναίσθημα. Που είναι πολύ δύσκολο να το περιγράψεις και, αν το κάνεις, γίνεσαι γρήγορα ένας γραφικός μπούμερ. Και έτσι φτάσαμε να αντικρίζουμε η μια γενιά την άλλη με αμηχανία.

Δεν βαριέσαι, το συναίσθημα της Μεταπολίτευσης δεν το διαπραγματεύομαι όσο γραφικό κι αν ακούγεται πενήντα χρόνια μετά, όσο κι αν πλέον δεν αφορά παρά μόνο τους συνομηλίκους μου. Κι όταν αυτό έρχεται και σε παίρνει από το χέρι πάνω στο ξεκίνημα της εφηβείας σου, όταν σε κάνει να πιστεύεις – με την αυτοαναφορικότητα της συγκεκριμένης ηλικίας – ότι κάπως, με έναν τρόπο, για εσένα έγινε, για να ζήσεις εσύ ελεύθερα τη νιότη σου, ε, όσο να ‘ναι, «φουσκώνουν» τα πανιά σου. Πώς να το περιγράψεις αυτό; Πώς να περιγράψεις εκείνες τις ώρες που οι δρόμοι αντηχούσαν τα τραγούδια του Θεοδωράκη για πρώτη φορά ύστερα από εφτά χρόνια; Και πώς να περιγράψω το συναίσθημα που ένιωσα όταν, στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου, καθώς κατέβαινε σύσσωμη η τάξη από το Ψυχικό στην Πατησίων, με τα πόδια, για να ενταχθούμε στην πορεία, είδαμε έναν πανίσχυρο υπουργό της χούντας μαζί με τη γυναίκα του, να πηγαίνουν τοίχο τοίχο και γωνιά γωνιά σαν να φοβούνταν ένα τσούρμο δεκαπεντάχρονα κορίτσια;

Ο Καραμανλής στον κουρέα

Το βράδυ της 23ης Ιουλίου, ξημερώματα της 24ης δηλαδή, έφτασε ο Καραμανλής στην Αθήνα. Θυμάμαι τα πλάνα σαν να τα πρωτοείδα χθες – αλλά δεν θυμάμαι αν τα παρακολουθήσαμε σε ζωντανή σύνδεση ή μαγνητοσκοπημένα. Εξάλλου, εκείνες τις ημέρες, η ειδησεογραφία είχε πατήσει γκάζι έτσι ώστε όλα να μοιάζουν σαν «ζωντανή σύνδεση».

Η απόφαση της επιστροφής του και της ανάληψης της πρωθυπουργίας φαίνεται ότι πάρθηκε με συνοπτικές διαδικασίες σε ένα κλειστό δωμάτιο. Η Μελίνα Μερκούρη, στο Παρίσι ούσα, ήταν, ίσως, από τα ελάχιστα άτομα που προέβλεψαν αυτήν την εξέλιξη. Και ανέθεσε στη Μανουέλα Παυλίδου, με πρόφαση τη φιλική σχέση που είχε ο θείος της Πόλυς Μοδινός (πρέσβης της Κύπρου στη Γαλλία) με τον Καραμανλή, να τον «ψαρέψει» ως προς την πιθανότητα επιστροφής του. Η Μανουέλα τηλεφώνησε στο σπίτι του και ο περίφημος Θόδωρος τής είπε ότι ο πρόεδρος είχε πάει στον κουρέα. Η ίδια θεώρησε ότι, αν επρόκειτο να γυρίσει άμεσα στην Ελλάδα, θα είχε να ασχοληθεί με πολύ πιο σημαντικά από το να πάει για κούρεμα. Για τη Μελίνα όμως αυτή η επίσκεψη στον κουρέα ήταν η επιβεβαίωση της επιστροφής.