«Μια πλάνη που αποκαλύπτει αλήθειες»

Με τις «Βάκχες» του Ευριπίδη, την τελευταία σωζόμενη τραγωδία του, ολοκληρώνει το Εθνικό Θέατρο τη φετινή του παρουσία στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου. Ο Θάνος Παπακωνσταντίνου εμπνέεται από το σημαντικό έργο της έκστασης, της ωμοφαγίας και της βαρβαρότητας σκηνοθετώντας μία παράσταση στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου που φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε καθηλωτική εμπειρία με ενορχηστρωτή τον ίδιο τον θεό του θεάτρου, Διόνυσο. Η αφήγηση, σύμφωνα με τον μύθο, αρχίζει να ξεδιπλώνεται με την έλευση του Διόνυσου στη Θήβα, κάτι που τον φέρνει αντιμέτωπο με τον βασιλιά της πόλης Πενθέα αφού αρνείται να τον αποδεχτεί ως θεό.

«Το έργο έχει από τη φύση του σημαντικές ιδιαιτερότητες. Η βασική είναι ότι η σύγκρουση των δύο προσώπων, δηλαδή του Διόνυσου και του Πενθέα, γίνεται με στιχομυθίες. Αυτό νομίζω δεν είναι κάτι που συνηθίζεται. Συνήθως οι δύο αντίθετοι πόλοι έχουν μονολόγους όπου ο καθένας υπερασπίζεται τη θέση του. Εδώ, η βασική δράση του έργου είναι μια διαδικασία αποπλάνησης. Και τι άλλο είναι το ίδιο το θέατρο από μια πλάνη και για αυτούς που βρίσκονται επί σκηνής και για τους θεατές; Μια πλάνη που διαχειρίζεται, ξεστομίζει και αποκαλύπτει αλήθειες. Τα θεατρικά υλικά ήθελε εξαρχής ο Θάνος να γίνουν εργαλεία του Διόνυσου στην παράσταση» αναφέρει η Αλεξία Καλτσίκη που πρωταγωνιστεί δίπλα στους Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη, Αργύρη Πανταζάρα, Μαριάννα Δημητρίου και Θέμη Πάνου.

Η έμπειρη ηθοποιός υποδύεται τον ρόλο της Αγαύης, μητέρας του Πενθέα, η οποία, κυριευμένη από βακχική μανία, αφαιρεί τη ζωή του γιου της, διαμελίζοντάς τον. «Εικάζεται ότι υπάρχει ένας θρήνος της Αγαύης, ο οποίος όμως λείπει και οι μεταφραστές κάνουν επιλογές τι θα βάλουν. Οπως λείπει κι ένα μεγάλο κομμάτι του μονολόγου του Διόνυσου. Το κείμενο είναι θραυσματικό, διαμελισμένο, όπως διαμελισμένο είναι το σώμα του Πενθέα. Πολλές φορές σκεφτόμουν ότι αυτή ήταν η μοίρα της Αγαύης διά μέσου του Πενθέα, στο μέλλον να έχει το κείμενό της διαμελισμένο» δηλώνει στις πρώτες της σκέψεις για την ηρωίδα της. «Είναι ένα πάρα πολύ δύσκολο υλικό. Κατ’ αρχάς είναι ένας ρόλος που εμφανίζεται στο τέλος σαν να αναλαμβάνει να φέρει την πλοκή. Γιατί αν μέχρι εκεί έβλεπες τη διαδικασία μιας αποπλάνησης, στο τέλος βλέπεις το αμετάκλητο ενός θανάτου που θα μπορούσε να είναι θυσία ή φόνος. Κατά δεύτερον, διαχειρίζεται το θέμα της πλάνης, το οποίο είναι ιδιαίτερο. Είναι επίσης ένας ρόλος που είναι σε συνεχή διάλογο. Η Αγαύη είναι σε συνεχή στιχομυθία με τον Χορό ως λυρικό κομμάτι, μετά με τον Κάδμο, μετά με τον Διόνυσο. Ενα ακόμα ενδιαφέρον και δύσκολο στον χειρισμό κομμάτι είναι το θέμα της Βακχίας, της σωματικής δηλαδή κατάστασης. Παράλληλα, είναι ένας συνεχής αποχαιρετισμός αυτός ο ρόλος. Αποχωρίζεται συνέχεια κομμάτια. Αποχωρίζεται το παιδί της, την πόλη της, τον πατέρα της και στο τέλος σχεδόν τα λογικά της γιατί στην πραγματικότητα διαχειρίζεται την τρέλα» συνεχίζει η πρωταγωνίστρια.

Στο κείμενο του Ευριπίδη, η άρνηση του Πενθέα να επιτρέψει τη διάδοση της νέας θρησκείας του Διόνυσου εγείρει τη μήνι του θεού οδηγώντας τελικά τον πρώτο στον αφανισμό του. Αν αυτό που διαμελίζεται τελικά επί σκηνής είναι το άνοιγμα στην ετερότητα, σημαίνει άραγε ότι έχει χαθεί η προοπτική του ανοίγματος στο Αλλο για μας σήμερα; «Ο Ευριπίδης έγραψε το έργο κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, σε μια περίοδο πάρα πολύ δύσκολη για την Αθήνα που ήταν μια κλονισμένη πόλη: οι θεσμοί της , το πολίτευμα της, η στρατιωτική και πολιτική της κατάσταση. Θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή κι εμείς ζούμε σήμερα σε μια κλονισμένη εποχή, ρευστή πολύ. Συμβαίνει, όμως, και το εξής οξύμωρο: ενώ έχουν τεθεί ανοιχτά θέματα χρόνια αποσιωπημένα όπως π.χ. της συμπερίληψης, της πατριαρχίας την ίδια στιγμή η εποχή μας είναι βαθιά συντηρητική », παρατηρεί η Αλεξία Καλτσίκη.

«Εδώ και χρόνια δεν είμαστε μόνοι μας και περιχαρακωμένοι αλλά σε άμεση ενημέρωση και επαφή με το τι συμβαίνει όχι μόνο στη χώρα μας, αλλά στον κόσμο. Πάντα υπάρχουν αυτοί που είναι προοδευτικοί και άλλοι που είναι συντηρητικοί στις πεποιθήσεις τους. Η βία και ο συντηρητισμός δεν έχουν να κάνουν, μόνο με τη θέση που μπορεί κάποιος να έχει αλλά και με το πώς την εκδηλώνει και τη διαχειρίζεται. Θεωρώ προοδευτικό αυτόν που μπορεί να ακούσει την αντίθετη θέση. Μας λείπει αυτό που φέρνει ο Διόνυσος, ο διάλογος. Για μένα μια προοδευτική κοινωνία δεν είναι μόνο αυτή που προβάλει αυτά που αφορούν τους αδύναμους, τις μειοψηφίες, αλλά μια κοινωνία που επιτρέπει τον υγιή διάλογο. Σήμερα ενώ τίθενται προοδευτικά ζητήματα και θεωρείται ότι πάμε μπροστά, την ίδια στιγμή η διαχείριση γίνεται με βαθιά συντηρητικούς τρόπους. Εμένα αυτό με προβληματίζει» υπογραμμίζει η ηθοποιός, αναπτύσσοντας περαιτέρω τη σκέψη της γύρω από το αν όλα αυτά τα διαφορετικά κομμάτια της κοινωνίας μας μπορούν να έρθουν κοντά ξανά.

«Στο θέμα της αποδοχής πολλές φορές είναι αναγκαίο να αποδεχτεί κανείς τι είναι τελικά ενιαίο. Μήπως τελικά αυτό που ενώνει τα κομμάτια μας είναι η αποδοχή ότι δεν είμαστε ένα πράγμα αλλά πολλά και διαφορετικά. Δεν ξέρω, δηλαδή, αν ποτέ είμαστε ένα. Ισως το ένα είναι μια ψευδαίσθηση ή μια απαραίτητη πεποίθηση για να μπορούμε να συνεχίσουμε, ώσπου ν’ αντιληφθούμε τον κατακερματισμό και να ξανασηκωθούμε με τα κομμάτια μας και να γίνουμε κάτι άλλο. Είναι μια διαδρομή που δεν τελειώνει ποτέ. Είναι δύσκολη η στιγμή που χρειάζεται ν’ αντιληφθούμε την πραγματικότητα. Μεγαλώνοντας νομίζω ότι αναγκαστικά χρειάζεται να αποδεχτούμε ότι κουβαλάμε πολλά διαφορετικά κομμάτια» υποστηρίζει.

Η ΒΙΑ. Στο τελευταίο κομμάτι των «Βακχών», η βία που επιστρατεύουν οι Μαινάδες και πρώτη απ’ όλες η Αγαύη είναι τόσο ισχυρή και κτηνώδης που καταλήγει να ακυρώσει κάθε κοινωνική συνύπαρξη. Ακόμα κι αν αυτή είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνίας όπως η σχέση μάνας – παιδιού. «Κουβαλάμε τη βία από τη φύση μας. Γιατί ζώα ήμασταν, ζούσαμε στις ζούγκλες και το να είμαστε βίαιοι μας βοηθούσε να επιβιώσουμε. Στην πραγματικότητα, οι ήρωες στην αρχαία τραγωδία είναι τέρατα όλοι τους. Γιατί κάνουν πράγματα πέρα από το μέτρο. Τα πυρηνικά τοπία της ανθρώπινης ύπαρξης που κουβαλάμε διαχειρίζεται η τραγωδία. Το θέμα είναι αν μπορεί αυτός ο τρομακτικός πυρήνας να μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο. Αυτό είναι κάτι που ένας γονιός αντιμετωπίζει συχνά όταν μεγαλώνει ένα παιδί. Πώς διαχειρίζεσαι τον φυσικό, δικαιολογημένο ή και αδικαιολόγητο θυμό, ενός παιδιού» καταλήγει η Αλεξία Καλτσίκη.