«Εδώ θα δώσουμε τη δική μας μάχη»

Η εξέγερση του Νοέμβρη του 1973 έχει μια μοναδικότητα, καθώς το κύριο χαρακτηριστικό της ήταν το αυθόρμητο στοιχείο, η αυτοοργάνωση των φοιτητών σε έναν αγώνα, που υποχρέωσε τη χούντα σε μια ακραία αιματηρή καταστολή. Επιστρατεύθηκαν τα τανκς επειδή ήταν σαφές ότι ήταν θέμα ωρών και όχι ημερών, ώστε να μετατραπεί η φοιτητική εξέγερση σε παλλαϊκό ξεσηκωμό κατά της δικτατορίας.

Το στοιχείο που τονίζει τον αυθόρμητο χαρακτήρα της εξέγερσης είναι η χωρίς οργανωτική διασύνδεση άμεση ενεργοποίηση αντίστοιχων δράσεων, στα άλλα τρία – τότε – Πανεπιστήμια της χώρας. Τη Θεσσαλονίκη, την Πάτρα και τα Γιάννενα. Η λάμψη και η δραματικότητα της κατάληψης του Πολυτεχνείου στην Αθήνα έχει επισκιάσει το γεγονός ότι υπήρξε συνολική εξέγερση στα Πανεπιστήμια όλης της χώρας. Αυτό το γεγονός, όσο ενθάρρυνε τους αγωνιζόμενους φοιτητές σε κάθε ένα Πανεπιστήμιο χωριστά, τόσο ήταν στοιχείο πολλαπλής ανασφάλειας της χούντας, όταν διαπίστωνε ότι έχει τέσσερις εστίες, με «σπίθες που μπορούν να βάλουν φωτιά σε όλο τον κάμπο».

Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων ήταν, τότε, το μικρότερο από τα τέσσερα, με μόλις δύο Σχολές (Φιλοσοφική και Φυσικομαθηματικό), και 2.000 ενεργούς φοιτητές.

Την ίδια στιγμή, το εμφυλιοπολεμικό καθεστώς ήταν ιδιαίτερα βαρύ στην Ηπειρο και τα Γιάννενα.

Δεν ήταν καθόλου αστείο όταν υπολογίζαμε ότι στους 2.000 φοιτητές αντιστοιχούν τουλάχιστον 2.000 όργανα της τάξεως και χαφιέδες. Πέρα από το «Σπουδαστικό» της Ασφάλειας, «ενδιαφέρον» για το Πανεπιστήμιο είχε το κλιμάκιο της ΚΥΠ (ένα από τα πολυπληθέστερα στην Ελλάδα), το 2ο Επιτελικό Γραφείο της 8ης Μεραρχίας και η ΕΣΑ.

Παρ’ όλ’ αυτά το φοιτητικό κίνημα στα Γιάννενα έγραψε τη δική του λαμπρή ιστορία. Στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων (όπως στο Ηράκλειο της Κρήτης) υπήρξε η πρώτη αντιχουντική συγκέντρωση, την πρώτη ημέρα της δικτατορίας. Τουλάχιστον 150 φοιτητές συγκεντρώνονται στο Πανεπιστήμιο το πρωί της 21 Απριλίου 1967 και μετά κάνουν πορεία ως το κέντρο της πόλης, με συνθήματα και τραγούδια. Για να μην αδικήσω τους δεκάδες που πέρασαν δίκη γι’ αυτό, αναφέρω μόνον τους δύο ομιλητές, τον Λαοκράτη Βάσση και τον Γιώργο Μάκη.

Παρά τις δυσκολίες, το φοιτητικό κίνημα αναπτύχθηκε σε πρωτόλειες μορφές ήδη από το ’70 – ’71 και στα Γιάννενα. Με κορυφαίο ρόλο της Πόπης Βουτσινά, του Νίκου Ράπτη και του Σταύρου Κουρεμένου. Το ’72 – ’73 είχαν πυκνώσει και στα Γιάννενα οι εκδηλώσεις του φοιτητικού κινήματος και η μαζικοποίησή του. Ετσι ώστε η είδηση της κατάληψης του Πολυτεχνείου να πέσει σε εύφορο έδαφος.

Στην αρχή, μόλις το μάθαμε, Τετάρτη βράδυ, η πρώτη αντίδραση των πιο «ενεργών» φοιτητών, που κάποιοι ήμασταν και οργανωμένοι, ήταν να μαζευτούμε όσο περισσότεροι φοιτητές μπορούμε και να πάμε με κάθε τρόπο και μέσο το ταχύτερο στην Αθήνα και να μπούμε στο Πολυτεχνείο. Μόλις όμως αρχίσαμε να «ζυμώνουμε» την ιδέα, η απάντηση των συμφοιτητών ήταν καταλυτική: «Εδώ είναι το Πανεπιστήμιο μας, εδώ θα δώσουμε τη δική μας μάχη». Ετσι όλη την Πέμπτη τρέχουμε παντού σε αίθουσες και σπίτια, καλώντας όλοι οι φοιτητές να έλθουν την Παρασκευή για Γενική Συνέλευση. Την Παρασκευή μπαίνουμε κανονικά σε όλες τις αίθουσες και διακόπτοντας το μάθημα ζητάμε από τους συναδέλφους να μαζευτούν στο προαύλιο. Μαζευτήκαμε τουλάχιστον 500. Γινόντουσαν κάποια έργα στο προαύλιο και υπήρχε ένα λοφάκι από χώμα και οικοδομικά υλικά. Ανέβηκα εκεί και έβγαλα έναν λόγο. Ενα μείγμα φοιτητικών αιτημάτων που θα επιδίδαμε στην Πρυτανεία και λόγος για ελευθερία και δημοκρατία. Εξελέγη πρόχειρα μια επιτροπή που θα πήγαινε στον πρύτανη και η Γενική Συνέλευση συνεχίστηκε (όπως είχαμε από πριν συνεννοηθεί), στο μεγάλο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου.

Εκεί εξελέγη η Επιτροπή Αγώνα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, αποτελούμενη από τους Σπύρο Παπαδόπουλο, Σταύρο Ναξάκη, Πέτρο Ευθυμίου, Μανόλη Κολοκυθά και Δανιήλ Σπαρτιάτη.

Στα Γιάννενα δεν προχωρήσαμε σε κατάληψη. Ισως από ένα αίσθημα κυριαρχίας στο Πανεπιστήμιο, καθώς μαθήματα δεν αποτολμήθηκαν, η Πρυτανεία και οι χαφιέδες αποσύρθηκαν και νιώθαμε ότι το Πανεπιστήμιο μας ανήκει. Ισως επειδή τα παιδιά του Φυσικομαθηματικού δήλωσαν τεχνική αδυναμία να κάνουμε έναν δικό μας ραδιοσταθμό, ίσως επειδή δεν εκτιμήσαμε σωστά την ταχύτητα και τη δραματικότητα των εξελίξεων. Προσδιορίσαμε έτσι νέα Γενική Συνέλευση για το Σάββατο το πρωί και η σκέψη μας ήταν πώς θα διαχύσουμε προς την πόλη τις δράσεις μας την άλλη μέρα, καθώς το Πανεπιστήμιο ήταν στην άκρη του αστικού ιστού.

Ωστόσο, καθώς το βράδυ ήμασταν κολλημένοι στα τηλέφωνα ακούγοντας τον σταθμό του Πολυτεχνείου, πληροφορηθήκαμε την αιματηρή καταστολή. Αξίζει τίτλος τιμής στα αγόρια και τα κορίτσια, που παρόλο που γνώριζαν ότι η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα έχουν βίαια εκκενωθεί, συγκεντρώθηκαν το Σάββατο το πρωί στο Πανεπιστήμιό τους για να βρουν τις πόρτες κλειστές και όλη την αστυνομική δύναμη των Ιωαννίνων παρατεταγμένη απέναντι.

Μείναμε εκεί ώρες πολλές με τα συνθήματά μας, με συνεργείο ολόκληρο φωτογράφων της Ασφάλειας να δείχνει επιδεικτικά ότι μας αποτυπώνει έναν – έναν. Μείναμε εκεί, έως ότου ο σεβαστός μας δημοκράτης καθηγητής Νίκος Παναγιωτάκης κατέβηκε προς εμάς και άσπρος σαν το πανί, μας ζήτησε να σταματήσουμε και να διαλυθούμε, καθώς «οι Αρχές» πήραν τηλέφωνο στην Πρυτανεία ότι έρχεται να μας «αναλάβει» ο Στρατός.

Παρ’ όλ’ αυτά δεν διαλυθήκαμε. Αποχωρήσαμε συντεταγμένα όλοι μαζί, κατεβαίνοντας με τα συνθήματα και τα τραγούδια μας όλη τη Δωδώνης, ως την κεντρική Πλατεία.

Ηταν η μοναδική συγκέντρωση στην Ελλάδα εκείνο το Σάββατο στα Γιάννενα, όπως μοναδική ήταν η συγκέντρωση στα Γιάννενα την 21η Απριλίου 1967.

Το ίδιο βράδυ άρχισαν οι συλλήψεις και οι ανακρίσεις από την Ασφάλεια και την ΕΣΑ Ιωαννίνων και ο ζόφος ως τις 24 Ιουλίου του 1974.

Αλλά, η εξέγερση του Πολυτεχνείου και των τριών άλλων Πανεπιστημίων της χώρας, ήταν και η αρχή του τέλους της δικτατορίας.

Ο Πέτρος Ευθυμίου ήταν μέλος της Επιτροπής Αγώνα του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην εξέγερση του Νοέμβρη του 1973