«Ορισμένες φορές πρέπει να ορίσεις τη δική σου αλήθεια»

«Σε ένα δικαστήριο, σημασία δεν έχει η ίδια η αλήθεια αλλά πώς θα πεις την ιστορία σου και αν θα γίνεις πειστικός λέγοντας αυτή την ιστορία» θεωρεί η Ζιστίν Τριέ. Η 44χρονη γαλλίδα σκηνοθέτρια που καθόταν απέναντί μου στην ταράτσα του κτιρίου της οδού Μπελζ των Καννών, όπου στεγάζονται τα γραφεία της Unifrance, έχει κάθε λόγο να υποστηρίζει αυτή την άποψη. Η ταινία της, «Η ανατομία μιας πτώσης», η οποία έκανε πρεμιέρα τον περασμένο Μάιο στο Φεστιβάλ των Καννών όπου και τιμήθηκε με τον Χρυσό Φοίνικα, αυτό ακριβώς πραγματεύεται.

Στην ταινία, μια καλοβαλμένη γυναίκα, επιτυχημένη συγγραφέας (την υποδύεται η γερμανίδα ηθοποιός Σάντρα Χέλερ), μητέρα ενός ασθενικού παιδιού που προέκυψε από «προβληματικό» γάμο, θα βρεθεί στο εδώλιο της κατηγορουμένης επειδή την ώρα που ο σύζυγός της έχανε τη ζωή του, έξω από το προαύλιο της απομονωμένης έπαυλής τους στο ελβετικό ύπαιθρο, η ίδια βρισκόταν μέσα στο σπίτι χωρίς μάρτυρες. Αδιαφορώντας για τη θρίλερ πλευρά της ιστορίας (που συνήθως επιφέρει τη μεγάλη ανατροπή), η Τριέ, στεγνά και αυστηρά, βάζει τον θεατή μπροστά σε μια διαδικασία που όλοι μας, πλέον, γνωρίζουμε καλά: η κατηγορούμενη και ο δικηγόρος υπεράσπισής της θα πρέπει να αντιμετωπίσουν τις φήμες γύρω από το άτομό της, «περίεργες» στιγμές από την προσωπική ζωή της, το γεγονός ότι είναι διάσημη και επιτυχημένη, όπως και τις διενέξεις που ενίοτε είχε με τον σύζυγό της.

ΔΥΟ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ. «Ολα αυτά πλάθουν μια “ιστορία” για την πλευρά του εισαγγελέα ο οποίος πάνω τους θα προσπαθήσει να κτίσει την υπόθεσή του» είπε η Τριέ. «Εν προκειμένω υπάρχουν δύο παράλληλες αφηγήσεις, του εισαγγελέα και του συνηγόρου, όμως τελικά καμία δεν σχετίζεται απολύτως με την αλήθεια. Ο μεν συνήγορος υποστηρίζει ότι εφόσον το θύμα είχε αυτοκτονικές διαθέσεις αυτοκτόνησε, ο δε εισαγγελέας προσπαθεί να πείσει ότι η κατηγορούμενη είναι μια πραγματικά μοχθηρή, εγωίστρια και αδίστακτη γυναίκα». Σε κάποια σκηνή της ταινίας άλλωστε, ο ίδιος ο δικηγόρος της κατηγορουμένης της αναφέρει ότι η αλήθεια δεν έχει σημασία αλλά το πώς ο κόσμος θα σε δεχτεί, τι εντύπωση θα προκαλέσεις. H σκηνή δεν μπήκε τυχαία στην ταινία, γιατί σύμφωνα με τη σκηνοθέτρα στην έρευνα που έκανε πριν από τη δημιουργία της ταινίας οι δικηγόροι με τους οποίους συναντήθηκε της έλεγαν ότι συμβαίνει πάντα αυτό ακριβώς το πράγμα. «Αρα πού βρίσκεται η πραγματική αλήθεια και τελικά ποιος ενδιαφέρεται για την αλήθεια;» αναρωτήθηκε. «Στην πραγματικότητα κανένας, γιατί κανένας δεν γνωρίζει την αλήθεια, όπως νομίζω ότι συμβαίνει και στη ζωή. Συνεπώς, ορισμένες φορές πρέπει να ορίσεις τη δική σου αλήθεια. Και ίσως αυτό να είναι ένα πραγματικό πρόβλημα της Δικαιοσύνης».

ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ. Πτυχιούχος της Εθνικής Σχολής Καλών Τεχνών του Παρισιού, η Ζιστίν Τριέ, που γεννήθηκε στις 17 Ιουλίου 1978 στο Παρίσι, είχε σκηνοθετήσει κάποιες ταινίες πριν από την «Ανατομία μιας πτώσης» αλλά το όνομά της δεν ήταν γνωστό πέρα από τα σύνορα της πατρίδας της. Στη Γαλλία ήταν και με το παραπάνω λόγω του έντονου πολιτικού λόγου των ταινιών της που μπορεί να ενοχλήσει. Και αυτό ακριβώς θα γινόταν στην τελετή απονομής των βραβείων του Φεστιβάλ Καννών, όταν η Τριέ σηκώθηκε για να παραλάβει τον Χρυσό Φοίνικα. Αναφερόμενη σε μια χρονιά κατά τη διάρκεια της οποίας η Γαλλία «συγκλονίστηκε από μια ιστορική, εξαιρετικά ισχυρή και ομόφωνη διαμαρτυρία κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης», η Τριέ πήρε θέση μιλώντας ανοιχτά κατά την γαλλικής κυβέρνησης και της νεοφιλελεύθερης πολιτικής της. «Η διαμαρτυρία αγνοήθηκε και καταπνίγηκε με τρόπο σοκαριστικό» είπε μιλώντας για «το μοτίβο μιας ολοένα και πιο ανεμπόδιστης κυρίαρχης δύναμης η οποία λειτουργεί πλέον σε πολλούς τομείς. Στον κοινωνικό τομέα είναι προφανώς ό,τι πιο συγκλονιστικό, όμως το βλέπουμε επίσης σε όλη τη σφαίρα της κοινωνίας και βέβαια η κινηματογραφική βιομηχανία δεν έχει γλιτώσει». Οπως ήταν φυσικό τα συναισθήματα του κοινού μέσα στην κατάμεστη αίθουσα Grand Theatre Lumiere ήταν ανάμεικτα, με τις αποδοκιμασίες και τα χειροκροτήματα να έχουν δημιουργήσει μια έκρυθμη κατάσταση.

Την ίδια δυναμική έχει παρουσιάσει και στο προηγούμενο έργο της. Στο «Sur Place» (2007) η κάμερά της βρέθηκε στη μέση της φοιτητικής διαμαρτυρίας στη Γαλλία του 2006, ενώ δύο χρόνια αργότερα με το «Solférino» (2009) παρουσίασε την καταγραφή των γεγονότων στη Γαλλία την περίοδο των γαλλικών προεδρικών εκλογών του 2007. Το ντεμπούτο της στον κινηματογράφο μεγάλου μήκους έγινε το 2013 με το «La bataille de Solférino», μια επιδέξια μείξη ντοκιμαντέρ – μυθοπλασίας που καταγράφει τη δεύτερη ψηφοφορία των γαλλικών προεδρικών εκλογών ζωντανά στους δρόμους του Παρισιού και χρησιμοποιεί το στοιχείο της μυθοπλασίας αποτυπώνοντας την κρίση που την ίδια ακριβώς ημέρα βιώνει ένα χωρισμένο ζευγάρι.

ΑΝΙΣΟΤΗΤΑ. «Κατά τη γνώμη μου, σε αυτή τη δικαστική αρένα, όπου δεν υπάρχουν αποδείξεις, είναι πιο εύκολο να κατηγορηθεί μια γυναίκα απ’ ό,τι ένας άντρας» είπε η Τριέ απαντώντας στην ερώτηση αν η αντιμετώπιση ενός άντρα στη θέση της γυναίκας κατηγορουμένης θα ήταν η ίδια. «Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι ακόμα και σήμερα η κοινωνία είναι πολύ πιο σκληρή απέναντι στις γυναίκες σε σχέση με τους άντρες». Η Τριέ φέρνει παραδείγματα στην ιστορία της ταινίας, τα οποία μπορούν να οδηγήσουν σε λανθασμένα συμπεράσματα. Αναφέρεται στο γεγονός ότι η ηρωίδα είναι αμφιφυλόφιλη και δεν το κρύβει, ή ότι χρησιμοποιεί στοιχεία από τη ζωή της στη δουλειά της ως συγγραφέα. «Οταν αρχίζει η έρευνα για το παρελθόν της Σάντρα, αμέσως, καθετί που την ορίζει, κάθε στοιχείο που μπορεί να εκληφθεί ως αρνητικό, στρέφεται εναντίον της. Καθετί που την αφορά στη ζωή της, καθετί που έχει κάνει ή δεν έχει κάνει, βρίσκεται υπό στενή παρακολούθηση και υπόκειται σε αυστηρή κριτική. Πιστεύω ότι ακόμα και σήμερα, μετά την εποχή της COVID, οι γυναίκες πολύ πιο εύκολα από τους άντρες μπορούν να παρεξηγηθούν και να βρεθούν κατηγορούμενες για κάτι που δεν έκαναν».

INFO

Η «Ανατομία {CR}μιας πτώσης» προβάλλεται στους ελληνικούς κινηματογράφους από τη Σπέντζος Φιλμ